Fahri Dahri, studjues i Çamërisë

E vërteta e kombit tonë dihet, por janë faktorë të fortë subjektivë që dominojnë në gjetjen e mekanizmës për unifikimin identitar.”. Gjatë mbretëɾimit të perandorit romak, Maurice (582-602), pëɾ shkɑk të sulmít të pëɾhɑpur avarosllavëve që përmbytën Bɑllkɑnín, síç dëshmohet ngɑ hístorianí sirian i shekullit të VII pɑs Krishtít, Evagri Scholɑstís: “Godítjɑ pëɾfʋndímtɑɾe që vrau popʋllsínë greke erdhí në vítín 746 pɑs Kɾishtít, me epídemínë gjíthëpërfshirëse që asgjësoj grekët e mbetur. Kjo ngjarje është konfirmuar ngɑ peɾɑndoɾí bízɑntín Konstɑndín Porfyrogeniti (905-969 pɑs Kɾíshtít), í cílí e rrëfen në líbɾín “Themɑtíkɑ”. Po ashtu për tu kuptuar edhe më qartë po shkruaj konkluzkonin e historianit britanik.“Greqia u krijua nga arvanitët, sepse ata jetonin në atë territor në 1831 dhe kudo flitej shqip”.

Këto përfundime dhe shumë të tjera si këto, vërtetojnë se arvanitët ikën dhe u ngulën diku. Atje ngritën bujtinat. Flisnin gjuhën e tyre arvanite (e ruajtën ashtu siç flisnin në vendlindjen e tyre).U bashkuan në mbrojte të territorit të ri. Ai territor nuk kishte emër si shtet, ndaj formuan shtetin e tyre “Ne Albania”/“Shqiperia e Re”. Ngulimi i atyre emigrantëve në një territor pa emër duhej pagëzuar. Ndaj e pagëzuan me “Ne Albania”. Në ato kohë kishte hapësira të pabanuara, siç ishte Thesalia, e cila në kohë u krijua nga migrimi i një pjese të popullsisë nga Thesprotia.Pak vite më pas hamorigat- dosëzat (Megalloidea) ja ndryshuan emërin në: “Shteti Grek”.

Me këtë emër irredentistët e megalloidesë dhe naçertanasit në veri të Shqipërisë mbollën fatkeqësitë në gadishullit tonë. Fatkeqësi që u ndjenë thellë në trupin e pellazgjisë e të Ilirisë dhe që e trashëgojnë sot arvanitasit, çamët dhe shqiptarët.

Përvojat, hulumtimet, niveli kulturor, pranojnë realitetin dhe përfundimin që kaq e thjeshtë duhet të jetë  historia jonë dhe ajo e krijimit të shtetit të arvanitasve e vitit 1830.

[Pjesë nga libri në botim:“Njëqind e trembëdhjetë vitet e vetmisë së Çamërisë”].

The post Një e vërtetë e thjeshtë për Çamërinë appeared first on DRINI.us.

Prof Dr Hakif Bajrami, historian, Prishtinë

LIDHJA SHQIPTARE E PRIZRENIT ËSHTË AKTUALE NË ÇDO ETAPË HISTORIKE

“Shqiptarët janë kombi më i persekutuar n` Evropë. Vetëm në fund të shekullit XX arrijtën t` i korigjojnë disa padrejtësi. Mbetet edhe shumë punë që të arrihet ndertimi i shtetit etnik shqiptar.Po, ndoshta atëherë kur të relativizohën kufijtë, edhe lufta për Shqipëri etnike do të jetë çështje që i takon ëndrrës së Rlindasëve famëlartë”!

Adem Demaçi më 28 XI 2001

1.Faktorët e jashtëm

Para se të hyhët leximi i këtij shkrimi, lexuesit ia propozoi që statistikat mos t` i konsideroi si apsolute, gjithnjë kur janë në pyetje shqiptarët. Është e vërtetë se shqiptarët pa dallim feje kanë përjetuar tragjedinë më të rëndë nga të gjithë popujtë e Ilirisë, gjatë okupimit Romak, Bizantin, Sllavë dhe Grek, e sidomos gjatë okupimit osman. Pra, vdekjet në vend, vdekjet gjatë rrugës dhe vdekjet ku vendoseshin saktësisht nuk do të dihën kurr. Pikërisht Lidhjën Shqiptare të Prizrenit 1878, duhët kuptuar se kemi të bëjmë me një përpiekje që çështja e muhaxherëve shqiptar të zbitët sado pak. Lidhur me këtë, nga literatura që është konsultuar për këtë tragjedi biblike, mi i afërmi në prezantimin objektiv të tragjedisë shqiptare është: JUSTIN McCarthy, Vdekje dhe dëbim 1821-1922, në 414 faqe, botuar shqip në Tiranë.

Pikërishtë në kohën kur Austro Hungaria e okupoi Biosnje-Hercegovinën më 1875, në mes shteteve të fuqishme të Evropës pati filluar një etapë e re për të gllabëruar koloni të reja, që i nevoitej kapitalit agresiv evropian, për lëndën e parë. Lidhur me këtë, një vit pas okupimit të Bosnjës, Mithat Pasha do të ngritët në postin më të lartë në Pernadori, në postin e Kryevezirit, ku nuk do të qëndroi gjatë sepse më 1869 kishte shfaqur ide që të krijohet një vilajet shqiptar, propozim ky që synonte për t` i bashkuar realitetet e shkatrruara të Pashallëkut Janinës (Ali Pash Tepelenës 1820) dhe Pashallëkut Shkodrës ( nën drejtimin e falijës Bushatlinjëve deri më1830). Por, Mithat Pasha e kishte të njohur edhe përpiekjën e kryengritjës së Dervish Carës (1841-1845), kryengritje ajo që ishte me siperfaqe më gjithëpërfshirëse për kombin shqiptar, gjithënjë në lidhje dhe formësim më të organizuar politiko-shtetëror të kombit në formim politik, ushtrak dhe arsimor.

Në bazë të dokumenteve që janë sajuar nga diplomatët e kohës, Lidhja Shqiptare e Prizrenit në kuadër të Çështjës Lindore ishte nxituar nga poshtë-lartë. Kjo do të thot se në esencë si organizatë politiko-ushtraka dhe arsimore ishte nxitur kryesisht nga populli, një pjesë e të cilit kishte përjetuar tragjedi e quajtur “krematoriumi i muhaxhirëve shqiptarë”, nga Sanxhaku i Nishit 1-28 dhjetor 1877. Lidhur me këtë, nuk mund të anashkalohet Marrëveshja Sekrete që ishte bërthama e tragjedisë shqiptare si pasojë e Marrëveshjës sekrete në mes Vjenës dhe Peterburgut në Budapesht më 15 janar 1877. Me këtë Marrëveshe Austro-Hungaria dhe Rusia i kishin ndarë rrolet për ta goditur ushtrakisht Portën, me moton po largojmë Islamin” nga Evropa. Këtë synim e pelqenin në çdo aspekt edhe: Anglia, Franca, Gjermania dhe Italia. Marrëveshja sekrete në esencë ishte në interes të ekspanzionit serbian, malazez dhe grek, ndaj tokave shqiptare.

Lidhur me këtë që u tha më lartë, Lidhje Shqiptare e Prizrenit (10 qershor 1878) lindi me moton: “Që tokat shqiptare në asnjë variantë nuk mund t` i dhuroheshin Serbisë, Malit Zi dhe Greqisë, ose cilitdo shtet ose popull tjetër”. Por ky qëndrim duhej për t` u ngritur në institucion politik që do të mbrohet me forcë të tërë kombit shqiptar, gjatë procesit historik. Prandaj, Fuqitë evropiane dhe politika e popujve fqinjë të shqiptarëve, e kishin hetuar një plagë gati të pasherueshme në Shqiptari, sepse populli shqiptar ishte i ndarë në tri taborre fetare: në musliman që ishin të dirigjuar nga Stambolli; në katolik që ishin të influencuar nga Roma; në ortodoks që ishin si të papranuar nga Patrikana e Vaselenës me seli në Stamboll, së cilës i ndihmonin Patrikana serbe, Patrikana Greke dhe Patrikana Bullgare. Protestantizmi ende nuk kishte vëndsur bimë “frytore” ndër shqiptar. Prandaj kjo ndasi e ngjizur tmerrësisht për poret e kombit shqiptar, nuk i lejonte as që të duken në sqenën historike partitë politike, siq ngjau te popujt tjerë të Ballkanit, të cilët e kishin një rreligjion,prandaj ishin më homogjen. E vërteta, Lidhja Shqiptare e Prizrenit ishte lajmëruar si organizatë politike kombëtare, por në asnjë etapë të jetës saj, nuk pati fuqi që të shkëputet nga vetëvetja në tërësi, dhe t`i përfshijë pjestarët e të gjitha rreligjioneve dhe krahinave deri në atë nivel, të paktën ashtu si e kishin fuqinë numerike. Në lidhje me këtë, në Kongresin e Parë të Lidhjës Shqiptare të Prizrenit, vrehet sipas të gjitha dokumenteve, një pjesëmarrje shumë e zbehtë e katolikëve e pjesërisht edhe e ortodoksve shqiptarë në aktivitetin politiko ushtrak të saj. Ky realitet, shfaqej për faktin se kleri katolik shqiptar nuk e “pranonte në as një variantë asnjë prijës politik shqiptar e që i takonte rreligjionit islam”, shkruante Ymer Prizreni në një dokument parapërgatitor nga prilli i vitit 1878.  Kjo ndasi rreligjioze me plotë tinzi politike, vinte për faktin se ndikimi nga Austria ishte po aq rreligjioz, madje me premisa fanatike dhe mos më tepër ishte një lloj bariere se sa ai që vinte nga Patrikana e Stambollit dhe Fanari grek. Ndërsa nga rreligjioni islam sa dy taboret tjera rreligjioze, pengesat për shkëputje nga Padishahu ishin të një niveli më të lartë së bashku. Pra pengesa ishte vetëvetja për themelimin e një shteti etnik, sepse po mos të kishte pengesa të brendëshme, Shqipëria do të bëhej shumë më heret, pra para 28 XI 1912.

Gjithënjë në bazë të ideve për çlirim kombëtar, nëse shiqohën organizatat që i ndihmonin muhaxherët e shkretë më 1978/79, çështja e tragjedisë shqiptare kuptpohet në lakuriqsinë më eklatante, se shqiptarët ishin të mbështetur për muri; sepse ishin të përqarë në taborre rreligjioze; sepse ishin të shkapërderdhur edhe nepër krahina. Po jo vetëm për këtë që e shënuan si një ngecje kulturo arsimore dhe ekonomiko politike me përmasa targjike që imponohëshin dyfish nga okupatori osman. Pra okupatori osmanli, e luftonte çdo shkëndi kombëtare shqiptare, me të gjitha mjetet. Në lidhje me këtë, çdo organizim politik që hapte horizonte të reja kombëtare për shqiptarët, e që idetë zakonisht vinin nga jashtë, nga pushteti qendror dhe lokal i okupatorit osman, shqiptarët në çdo kërkesë priteshin me zjarrë dhe hekur. Në këtë aspekt, duhet shënuar se Jeronim De Rada, e shkroi një program kombëtar qysh më 1844; se Naum Viçelhagji shkroi një ABETARE po më 1844, vepra këto që mbetën gati anonime sepse nuk kishte kush t` i lexojë dhe mësojë.Pranda kur u bë i njohur ky realitet tragjik tërë ngecjën Naim Frashëri provoi për ta nxierr nga gremina duke imituar Homerin (Iliada dhe Odiseja), e shkroi Historinë e Skenderbeut dhe Çerbelanë, vepra këto që aspironin ta bëjnë realititetin vepër të piekur në strategjin politike: I kemi shqiptarët, ta bëjmë Shqypninë. Kurse, Sami Frashëri në nxitur nga i vllai filloi ta shkruaj studimin e vizionit kombëtar: “Shqipëria ç`ka qenë ç` është e çdo të bëhet” më 1899. Pra në fund të shekullit XIX,fryti i punës atdhetare u poq dhe atëherë kur pjekuria politike e kombeve fqinjë kishte arritur kulme, kuptohet të mbështetura nga: Vjena, Parisi, Londra, Roma, Berlini dhe sidomos nga Peterburgu, shqiptarët me armë dhe pendë u përpoqën, por asesi të çlirohën me fuqinë e tyre.

2.Kush ishte në Lidhjën Shqiptare të Prizrenit më 10 qershor 1878

Kongresit të parë shqiptar i ka paraprirë një aktivitet i gjërë politik, për faktin se po nuk u veprua politikisht dhe nëse e do nevoja edhe ushtarakisht, Shqiptaria do të shndërrohej në copëza shumë lehtë e vetshkatrruar edhe më tepër se sa që ndodhi deri më 1886. Pra ambicjeve fqinjëve në këtë kohë për okupim të trojeve shqiptare, u kishte ardhur çasti më i volitëshëm që të shfaqin agresivitet edhe më të theksuar.Por edhe shqiptarët, sidomos ata të religjionit islam ishin vënë në lëvizje me moton për liri ja vdekje, sidomos më 1881.Kështu i tërë populli që fliste shqip, duke qenë i mbështetur për muri, edhe i përçar do t` i drejtohet Sulltanit:

        Baba mbret ma falë Kosovën,

        Ma shite Nishin e Kushumlinë,

       Shite Ulqin, Plavë e Gucinë,

       E qite n` pazar tan` Shiptarinë!

Organizatorët e Kongresin gjithëshqiptar ishin në dieni se do të mbahet Kongresi i Berlinit i gjashtë fuqive evropiane më 13 qershor 1878. E dinin se aty do të vendoset se kah duhet rreshtuar “anijet kombëtare”, seicili komb së pakut i trevës së Ballkanit. Nga ky kongres do të saktësohet në shkallë filizofike politika: 1+1+1, që do të thot se duhet rreshtim: anti osman + anti islam + pro ortodoks. Ky rreshtim ka qenë në “modë” politikishtë në Evropë deri në Paqën e Versajit më 1919, kur vazhdoi filozofia politike numerika: 1+1+1, por që rreshtim duhej të ishte: anti Kominternë, anti Gjerman dhe pro Vatikanit. Mbi këto germadha lindi Mbretëria SKS si armike më e përbetuar e shqiptarisë gjatë gjithë shekullit XX-të, me që rast sllavët ortodoks e prenin shqiptarinë në fyt, ndërsa sllavët katolik i venin thikën pas shpine, pikërisht në kurriz me premtime e metafora. E filozofia e e dy etapave (1878-1919 dhe 1919-1941) ishte se shqiptarët e rreligjionit islam gjithnjë identifikoheshin me osmanlinë edhe pse i kishin drejtuar 53 kryengritje antiturke. Por, në anën tjetër deri më 1939 qarqet politike dhe shkollore serbe i shkruan 11 programe, të cilat i pranoi shteti, kisha dhe të gjithë fqinjët për shfarosjen e shqiptarëve.

Për ta kuptuar më saktësisht realitetin po i shënojmë emrat e pjesëmarrësve të Kongresit Parë të Lidhjës Shqiptare, që sipas një dokumenti osman ruhet në Arkivin e Stamnbollit, e që ka ndryshime me dokumentet tjera të njohura e të botuara deri me tash. Dokumenti me emra të paktën dëshmon se cilat krahina i përfaqsonin shqiptarët, prandaj për mbiemër shënojnë emrin e krahinës që e përfaqsonin. Ja faktet: 1.Myderriz Ymer Prizreni, 2. Ali Pash Gucia, 3. Sulejman Vokshi Gjakova, 4. Abdyl Pash Peja,5. Shaqir Ag Peja, 6. Zejnel Efendi Peja, 7. Mulla Zekë Peja, 8.Ahmet Koronica Gjakova, 9.Hasan Pash Deralla Tetova, 10. Ejup Beg Pazari (Sanxhaklia), 11. Ali Dragë Mitrovica,12. Osman Myfti Prishtina, 13. Ali Kurtesh Mitrovica, 14. Mustafë Beg Shkupi, 15. Mustafë Koxhobash Shkupi. 16. Jashar Beg Kumanova, 17. Haxhi Ymer Efendi Kumanova, 18. Maksut Shehu Presheva, 19. Kamer Ag Presheva, 20. Haxhi Abas Presheva, 21. Ali Bej Tirana, 22. Arsllan Beg Elbasani, 23. Abdullah Efendi Shkupi, 24. Haxhi Sadik Tetova, 25. Hysen Beg Gjilani 26. Binak Alia Malsori, 27. Ali Ibra Malsori, 28. N`atali Prelestja, 29. Ymer Bej Gjirokastra, 30. Qazim Beg Gjirokastra,31. Nahim Beg Frashëri, 32. Abdyl Beg Frashëri, 33. N` tali Beg Preveza, 34. Abedin Pash Ministërliu,35. Mustafë Pash Vlora, 36. Pjetër Beg Janina, 37. Jani Vreto Kaniza. Mungojnë emrat e 17 pjesëmarrësve zyrtar nga Shqipëria e Mesme dhe ajo Jugore. Nuk shënohet asnjë përfaqsues nga Vilajeti i Shkodrës, edhe pse Vaso Pash Shkodrani i kishte shkruar disa varianta të programit themeltar.

 Kongresi kombëtar shqiptar, thot dokumenti osman, filloi me 5 qershor 1878, dhe në te muarën pjesë 5000 përfaqsues të kombit. Unanimisht aty kongresistët u pajtuan që:

1. Tokat shqiptare në asnjë variantë nuk mund t` i dhurohën Serbisë, Malit Zi dhe Greqisë ose cilit do qoftë shtet ose popull; 2. Që të gjitha tokat të cilat Serbia dhe Mali i Zi në këtë luftë (1877-1878) i kanë okupuar nga duartë e Turqisë, e në të cilat toka kanë jetuar shqiptarët nga kohërat më të vjetra antike, duhet t` i kthehen trungut e që do të thot Sanxhaku i Nishit dhe Sanxhaku i Pirotit, që kanë popullsi shqiptare autoktone; 3. Që Kongresi lidhur me këtë të veprojë edhe në Evropë në Kongresin e Berlinit dhe te Porta; 4. Që Kongresi me tërë fuqinë të mirret që shqiptarëve t` u pranohet pavarësia të cilën para 50 vjetëve e më tepër u është marrë, që do të thot se në viset shqiptare mos të dërgohën nepunës nga Stambolli dhe mos t` i emrojë më Sulltani dhe Porta, por ata të zgjidhen nga meset shqiptare; 5. Që Sulltani mos të kërkojë më regrutë dhe taksa nga shqiptarët. Me këto kerkesa, Kongresi shfaqi platformën e PAVARËSISË nga Stambolli. Në këtë kërksë janë shumë të vëndosur shqiptarët e sidomos Shqipëria Veriore, posaqerisht paria e muhaxherëve të shpërngulur nga Sanxhaku i Nishit. Ky dokument është përpiluar në dy kopje. Në të dy kopjet janë venë nga 4000 nënshkrime, ku pasojnë edhe myhyrët e nënshkruasëve. Një kopje, thuhet në materialin përcjellës i është dërguar Sulltanit menjëherë. Kurse Kopja e dytë i është dërguar Kongresit Berlinit.

 Pas këtij dërgimi caktohën dy përfaqsues nga shqiptarët për t` ia dorëzuar Kongresit Berlinit kërkesat rreth tërësisë toksore etnike shqiptare.  Delegatët ishin Abdyl Frashëri dhe Jani Vreto. (Nuk figurojnë emra tjerë-HB).

Kërkesat drejtuar Sulltanit dhe Kongresit Berlinit i nënshkruan me myhyrë edhe 30 serbianë të njohur nga Sanxhaku i Prizrenit. Madje dy prej tyre si tregtarë që ishin Kongresi i Lidhjës Shqiptare të Prizrenit i kishte autorizuar që ta bartin postën me Stambollin. Këta tregtarë, thuhet në dokumentet sekrete ishin në lidhje me Mitropolitin (Mihajlo) Rashkë-Prizren si dhe me popin Jovan Popoviq. Kjo do të thot se qarqet e pushtetit Jovan Ristiqit ishin në dieni detale për çdo veprim të Myderriz Ymer Prizrenit dhe kongresistëve tjerë. Kongresi, thuhet në dokument, ishte publik, që do të thot se aty mund të merrnin informata edhe armiqët e Lidhjës. Deri sa një pjesë e organizmit ishte bërë ilegalisht prej Stambollit dhe pushtetit osman, çdo vendim më parë bëhej i njohur për Stambollin dhe Beogradin e Vjenën se sa për degët e Lidhjës. Në dokumentin dërguar Sulltanit ishte plasuar edhe ky anks pyetës: “A janë të shitur Aranutët, kur nuk po kërkojnë pushtet tjetër (rezervë), dhe si do të qeverisin ata që po kryejnë pazare pa pronarin e njohur të trojeve arnaute, e që janë shqiptarët”. Jo vetëm kaq tërë konceptualiteti i vendimeve të Kongresit shqiptar ishte në gjuhën e pushtuesit si: “Kararname”-Libri i Vendimeve”, dhe të gjithë emrat e Komisoneve që mirreshin me çështjën e muhaxhirëve. Sulltani sipas këtij dokuemti paska lëshuar përgjegje: “Ju jeni të mijtë dhe të askujt tjetër. Prandaj tubohuni dhe armatosuni për ta ruajtur vatanin”. Për këtë qëndrim, pas një analize të thellë të dokuemnteve shtesë erdhëm në përfundim se kërkesat nuk janë realiste, nuk janë burimore, nuk janë të shprehura nga Sulltani, por janë nga dora e ndonjë oborrtari, që provonte për t` i dezorientuar përfaqsuesit shqiptar me premtime dhe dinakëri të nëntokës orientale, “derisa të kalojë stuhia”.

3.Çka flasin dokumente anglo- franceze për çështjen shqiptare

Me që Serbia, Greqia dhe Mali i Zi kurrë nuk i kanë prezantuar shifrat e të shpërngulurve, atë megjithë atë janë të njohura nga informatat e konzujve.Sidomos dokumente angleze dhe frenge flasin për diçka që duhet besuar, sidomos rreth angazhimit të Portës për muhaxhirët, si pasojë e tragjedisë në dhjetor 1877. Ja faktet: 1.Ata që mbetën për t` u arratisur, sepse mbi 65% të popullit u masakrua, në Sanxhakun e Nishit e që ishin nga 60 000 deri në 70 000 frymë, duhet të adresohen. Sipas John Rossit, muhaxhirët shqiptarë që u larguan nga krahinat e Kushumlisë, Prekupës, Leskofcit, Vranjës dhe Nishit, u vëndosën gati në tërësi në Vilajetin e Kosovës. Lidhur me këtë Mustafa Efendia, (shkruan Dr Skender Rizaj, historian specialsit i dokumenetve osmane dhe angleze-botues i tyre), se ushtria serbiane ka bërë plojë mbi shqiptarët autokton në pjesët më veriore të Vilajetit Kosovës siç janë Sanxhaku i Nishit, Sanxhaku i Prishtinës dhe po aspiron për të depërtuar në lumin Dri sepse Shkupin e ka cakun e parë, për të zbritur në Selanik dhe Durrës. Lidhur me këtë Valiu i Kosovës Rifat Pasha, kishte apeluar për ndihmë për muhaxhirët në Kryqin e Kuq Ndërkombëtar. Sipas Layardit mbi 100 000 muhaxhirë pa asgjë janë përqëndruar në afrësi të Shkupit. Për këtë tragjedi Kongresin e Berlinit paria e Lidhjës Shqiptare e kishte njohutuar me 145 raporte. Reagimet për mizorinë ndaj shqiptarëve po bëheshin edhe nga Ambasadorët e Anglisë dhe Francës në Stamboll. Në reagimet e tyre mësohet se popullsia që po i nënshtrohej gjenocidit ishte edhe nga: Janina, Manstiri, Tivari, Podgorica, Shpuza, Gruda, Hoti, Jeni Pazari, Bosnja, Prishtina e deri te Dibra.

4. Komisioni i Portës për ndihma muhaxhirëve

Në rend të parë për strehimin e muhaxhirëve u përkujdes Lidhja Shqptare e Prizrenit me tërë strukturën e saj organizative. Por edhe Porta pati themeluar Komision i cili e paraqiti në janar 1878, çështjën e muhaxhirëve në Parlamentin Osman. Aty diskutuan:  Myderriz Ymer Prizreni, Zia Prishtina dhe Abdyl Frashëri, duke propozuar mendime për zgjidhjën e kësaj çështje tragjike kombëtare shqiptare, e shkaktuar nga fallanga ortodokse sllave, e ku përkah mizoritë dalloheshin serbët dhe grekët, por nuk mbetën prapa as malazezët, të cilët përkah gjaku shumica kanë prejardhe ilire-arbanase.

 Në lidhje me këtë edhe Prishtina si qendër e Sanxhakut kishte themeluar Komision për ndihma muhaxherëve. Në krye të Komisionit ishte sekretari i Vilajetit (Mektubi Vilajet). Kryetari i dytë ishte zavendsi i valiut dhe quhej Ahmet Efendia. Ndihmësit e tij ishin edhe Ahmet Efendiu, Fetah Efendiu, Rexhep Efendiu, Mehmet Aga dhe Salih Efendiu.Për strehimin e muhaxhirëve kujdesëshin: Bejtullah Aga, Hamid Aga (ishte komandant i kompanisë), Mehmet Aga, Jusuf Aga, Ali Efendiia, Halil Efendiu. Këto personalitete tërë pasurinë e tyre e kishin vënë në “prehër” të Valiut, me qëllim që t` u ndihmohet muhaxhirëve.

5.Me çështjen e muhaxhirëve mirret edhe Stambolli

 Më 21 janar 1878 do të themelohet Komiteti Ndërkombëtar për Ndihmë Muhaxhirëve. Në bazë të dokumenteve, vetëm në janar 1878 në Stamboll arrijnë 80 000 muhaxhirë, shumica e tyre me smundje të ndryshme, me që rast dokumentet zbulojnë se vdesin për çdo ditë nga 4-5 persona. Për këtë realitet tragjik të një populli pushteti kërkon ndihmë edhe nga Evropa dhe Amerika, sepse numri i të pastrehëve është bërë enorm. Në lidhje me këtë tragjedi, dokumentet e kohës njohtojnë se në prill 1878 numri i të vdekurve nga smundjet infektive arrin në 400 deri në 500 persona për çdo ditë. Për ta penguar tragjedinë e mëtejme pushteti do t` i hapë 9 spitale speciale. Për ndihmë muhaxhirëve pushteti kishte siguruar 30 204 lira ari, shumë kjo që majftonte për ndihma jo vetëm për t` siguruar mjekë dhe ilaqe, por edhe për t` i paguar mjekët si dhe për të blerë ushqim për muhaxhirë. Në një dokument francez theksohet se kriza e refuxhatëve shqiptar, ishte kthyer në tragjedi të një populli, i cili nga koha e Skenderbeut ka dhënë prova se është i posaçëm në Ballkan, prandaj meriton një përkujdesje diplomatike, sepse “infeksioni” mundet të metastazojë në tërë Evropën.

Në lidhje me realitetin në popull lajmërohën disa çështje që në aspektin teorik nuk janë eksplikuar kurr. Prandaj i shtrojmë këto çështje: Pse Porta themeloi Komisione dhe Komitet për ndihma muhaxhirëve; 2.A ishte themeluar Lidhja Shqiptare vetëm për t` i mbrojtur muhaxhirët dhe njëherit trojet shqiptare; 3. Pse Lidhja shqiptare kur ishte “pro osmane” e luftoi pushtetin e Osmanlisë pas një kohe; 4.Pse organizatorët kryesor të Lidhjës ishin gati të gjithë të rreligjonit islam dhe jo vetëm në këtë rast por edhe në çdo kryengritje antiosmane; 5.Pse pushteti osman e shuan me vargoj gjaku Lidhjën Shqiptare; 6. Ku është paria politike krishtere dhe qendrat e fuqisë të cilave u “sherbenin” në tërë luftën për çlirim dhe emancipim kombëtar. Lidhur me këtë, dokumentet italiane, greke dhe serbe zbulojnë çarje të tmerrshme në mes parisë shqiptare, dokumente ato që kanë ngarkesë shoviniste. E vërteta në gjirin e Lidhjës Shqiptare të Prizrenit (1878-1886) vepronin dy parti politike: Partia radikale që ishte për shkëputje definitive nga Porta. Këtë parti e drejtonin: Ymer Pruzreni, Abdyl Frashëri, Vaso Pasha, Mehmet Ali Vrioni-Berati, Sulejman Vokshi, Haxhi Zeka e shumë të tjerë. Ndërsa partia opozitare ishte për moslargim nga pushteti i Portës. Prandaj ata që i lexojnë dokumentet e këtij taborri nxierrin përfundime se “Lidhja ishte pro Sulltnait”, konkludim ky i nxierrur nga paragjykimet ose rreligjioze ose politke, por në asnjë variantë shkencore. Së këndejmi, duke i lexuar dokumentet kryesore të Lidhjës gati fitohet një përshtypje se nuk merrnin pjesë qarqet katolike. Dhe për ta treguar të vërtetën në fund të këtij studimi do të plasojmë dokumentin e parisë së Shkodrës, i dërguar Kongresit Berlinit dhe i nënshkruar nga 500 personalitete. Aty tekstualisht, ndër të tjera thuhet: “ Nuk do të pranojmë në të ardhmën kurrfar Flamuri tjetër, përëps atij të Skëndrebeut. Nuk kanë për t` iu bindur asnjë urdhëri që nuk tingllonnë gjuhën shqipe”. Në memorandum theksohet hapur se “shqiptarët janë të rreshtuar kah Anglia dhe Amerika”. Në fund e shtrojmë këtë pyetje nëse Lidhja Shqiptare e Prizrenit paska qenë proturke, atëherë pse Posta i organizoi 16 000 procese gjyqësore, prej të cilave nga 4200 procese mbaruan me ekzekutim-varje. Të tjerat mbaruan më 1886 me denime të përjetëshme dhe burgje ku mbi gjysma e gjetën vdekjën nga tortuarat me zall.

6.Strehimi i muhaxhirëve nepër Vilajetin e Kosovës

Serbia dëshmojnë argumentet arkivore duhet të paditët në GJND për gjenocidin ndaj shqiptarëve autokton në Sanxhakun e Nishit, trevat e të cilit u kthyen në germadhe në dhjetor 1877. Ndërsa popullsia e tëra me pasurinë që e kishin u kthye në shkrum e hi. Kufomat, skruan Faik Efendia (i vjetri) u shndërruan në një krematorium, sepse gjatë marsit dhe prillit 1878 filloi të shkrihet bora dhe ato iu ekspozuan egersirave, sidomos ato kufoma që ishin nepër katunde.

 Lidhur me këtë tragjedi biblike, dokumentet e kohës dëshmojnë për numër rnorm muhaxhërsh që u strehuan në Sanxhakun e Prishtinës. Shifrat sipas dokeumenteve sillën nga 140 000 deri në 200 000 frymë (?). Por autorët serbian janë përpiekur që numrat e të shpërngulurve t` i zvoglojnë duke u friksuar se një ditë do të pasojë denimi dhe vendimi për pagesë të reparacioneve, që do të ishte një peshë e papërballuar për shtetin. Lidhur me këtë tragjedi Myftiu i Vilajetit Kosovës Hajdar Beu ankohet se fjala është për 100 000 muhaxherë të strehuar nepër koliba maleve dhe prrojeve e që janë në gjendje shumë të rëndë ekoniomike dhe shëndetsore. Në lidhje me këtë tragjedi konzulli anglez në Selanik  J. E. Blunt theskon se Osman Pasha e kishte informuar se 65000 muhaxherë janë buzë vdekjës nga uria dhe smundjet e ndryshme më 1878. Prej tyre, në trevat e Vushtrris ishin strehuar 11000 muhaxhirë, në trevat e Prishtinës ishin strehuar 17000 muhaxhirë, në trevat e Gjilanit ishin strehuar 13000 muhaxhirë, në trevat e Shkupit ishin strehuar 16000 muhaxhirë dhe në trevat e Jeni Pazarit ishin strehuar 8000 muhaxhirë.(Arkivi i Stambollit, Muhaxherët, dokumente të hulumtuara nga Prof Dr Skender Rizaj më 1977).

7. Strehimi i muhaxhirëve në trevat e Vilajetit Shkodrës

 Kur malazezët e pushtojnë Tivarin, Podgoricën dhe trevën e Ulqinit me qytezë, afro 30 000 persona i kishin kthyer në rrefuxhatë. Në këtë kohë dokumentet flasin edhe për 200 000 rrefugjatë që ishin larguar nga Bosnja. Refugjatët sipas Kirbi Grecnit ishin nga krahina e Tivarit dhe Krajës. Për pozitën e muhaxhirëve të Shkodërs ka lërë shënime Valiu i Shkodrës. Por për pozitën e muhaxherëve interesim kishte shfaqur edhe Veziri i Madh Safet Pasha. Nga dokumentet kuptojmë se muhaxhirët kërkonin që Fuqitë Evropiane t` ua mundsojnë kthimin nepër vartrat tyre. Por kjo shpërngulje ishte bërë një lloj mode e të cilën e kishin krijuar rusët në krahinat e Kaukazit, prandaj e zbatonin me ndihmën e serbianëve dhe malazezëve edhe në viset shqiptare.

8. Strehimi i muhaxherëve në Vilajetin e Janinës

Nga dokumentet angelze dhe frenge kuptojmë se në Vialjetin e Janinës kërkonin që t` u mundësohet kthimi nepër vatrat e tyre 65000 rrefuxhatëve. Në Vilajetin e Janinës grekët si pushtues të ri do të sulmojnë çdo shenjë që ishte shqiptare dhe për një kohë të shkurtër do ta greqizojnë gati në tërësi. Kjo popullsi edhe gjatë shekullit XX ka qenë në lëvizje kah Anadolli. Kështu si pasojë e pazareve greko-turke më 1923 (Konventa e Llozanës) ishte lidhë marrëveshje për këmbim të popullsisë në baza fetare. Ajo popullsi në Çamëri e gjetiu gati në tërësi do të greqizohet, sidomos krahina e Janinës.

9.Strehimi i muhaxhirëve në Vilajetin e Selanikut

Në trevat e Vilajetit Selanikut ishin strehuar 82000 muhaxhirë. Ata ishin në gjendje të mjerueshme nga smundjet dhe si të pastrehë ishin në çdo çast buzë vdekjës, sidomos nga smundjet ngjitëse. Në këtë vilajeti, thuhet në dokumentet angelze janë së pakut 20 000 refuxhatë nga Kosova e të cilët qarqet serbiane i kanë larguar nga shtpiat e tyre të sanxhaqeve të Nishit, Pirotit dhe Prishtinës.

10.Strehimi i muhaxhirëve në hapësirat e Anadollisë

Sipas dokumenteve osmane nepër Anadolli muhaxhirët ishin strehuar në këto krahina si: në Çukurovë, Luginë të Xhejlanës, në krahinën e Jumurtalit, Misirit, Eskishehrit, Hisarit, Sivrës, Ankaras, Çankartisë, Jazgitit, Çerumit, Sivastrit etj. Në këto treva pushteti në mënyrë të organizuar do të krijojë koloni të mëdha, të cilave ua dedikon pronat e caktuara për të jetuar aty pa asnjë ngacmim. Numri i tyre sipas dokumenteve diplomatike sillet nga 150 000 deri në 250 000 persona. Pra kemi të bëjmë me një realitet tragjik që nuk do të shërohet si plagë së pakut për një shekull në vijim. ( Shifrat duhët verifikuar ende nepër arkiva sepse me çështjën e muhaxherëve janë marrë shumë hulumtues edhe jashtë Evropës-hb).

11. Memorndumi i 500 patriotëve shqiptarë dërguar Kongresit Berlinit nga Shkodra

Ky dokuemnt deshmon se djalëria e Shkodrës ishte shumë e përparuar dhe kërkonte mbështetje nga Anglia, sidomos në lidhje me strehimin e muhagjerëve. Ja faktet: “Shkelqesi, Një kohë që përfaqsuesit e fuqive të mëdhaja janë mbledhë në kongres (Berlinit-HB) për me dhanë një vendim themeluer e të drejtë mbi të gjitha pikat qi i përshtatën Çështjës së Orientit nuk kishte me qenë jashta temës edhe zani i shqiptarëve midis t` aq e aqë zanavetë qi lypin drejtësi, tue hjekë vërejtjen e fuqiplotëve.

Aq ma tepër na vjen të bespjmë se çështja shqiptare do të vehet në bisedim, se shofim se të gjitha komet tjera qi janë nën sundimin e perandorisë otomane, kanë nga një qeveri të nji diplomati që interpreton deshirat e tyne me nji që Shqypnija e mjerë është e vetmja që nuk e përfaqson kurkush.

Tue mos pas nji qeveri ajo nuk mundet të përfaqsohet prej vedi as nuk mundet të veprojë këso dore, prej së është nën pushtetin osman.

Evropa e dinë historinë tonë.Prindët t` onë sado të mundun kurr nuk ju shtruan armëve turke, por e ruajtën indipedencën e tyne, karakterin kombëtar, zakonet dhe gjuhën. Sado që jeton në fe të ndryshme, shqyptari katolikë qoftë, ose ortodokës a musliman e ka kryer me nji urrejtje si dhespotizmin otoman, ashtu edhe çdo dhespotizëm tjetër të huaj. Shi prej bregut të Bunës e deri në dyert e Janinës dëshira është nji, një është natyra e popujve, të cilët tfaqen të bashkuem e grumbull në nji lidhni omogene si kanë a`në e trupit si kah anë e racës. Qyash prej këti qyteti e deri te gjini i Ambrakisë (Nartës), elementi grek me propogandat e veta fetare e civile kontendon vendit faqe racës shqiptare e cila është banuesja më e vjetër aty, jo aqë tepër prej numrit, sa prej fuqisë e prej veprimeve të rrepta.

Rraca shqiptare ndryshon fortë shumë prej sllavëve, me të cilët përpiqet, si dhe prej grekëve me të cilët kurr njëherë nuk është përziemun tue mos kqyrë influencën e feve. Ky karakter kombëtar e ka ruejtë (racën shqiptare), për ma tepër se katër shekuj kundra shtërngimit të elementit turk, i cili ska muajt kursesi me i njisue. Porta e nalt ka dashtë me shti anarkinë Shqypnisë, tue mos i la të drejtë për krijim të nji qeverie në vedi e të posaqme, sa do që as ajo s` ka muajt me strosë qeverinë e saj, po ka muejt me shtue nër ta influencën e saj për një qeveri tjetër të dobët e të pa jetë, tue shterrë  (Shqypninë) prej lulës së djelmënisë së sajë të cilët i ka përdorë ndër gjithë luftrat që ka pasë në Anadolli.

Shqypnia përmbanaq qeveri sa janë edhe bajraqet e saja, qi është paras sikur mos me pasë asnjë, e prandej edhe çdo vullnet i njerëzve privatë (i shqyptarëvetë) mundet të mbrrijë deri në Kongres.

Por zani i shqyptarëve privat kishte me qenë tepër i pafuqishëm e ndoshta skishte me u ndie aspak po mos të  i delte zot e t` a siguronte ndonjë përfaqsues i ndonji fuqisë së madhe. E kjo fuqi s` kishte me qenë tjetër përveq se Anglija, e cila ndërmjet të gjitha fuqive tjera të mëdha ka ma të madhe interes në orient, që në Perandorinë Otomane të mos futet zgjedhje ma e mnerëshme se kjo që është.

Austria është tepër e interesatën edhe nuk mundet me mshefë tendencën e saj për me bamun Adriatikun nji liqe austriak, shtimun spiranin e saj qysh prej Trieshtit e deri në gjithë bregun e Shqipnisë e tue u restabilizue në limanet e këndshëm të Tivarit, Shën-gjinit, të Durrësit e të Vlorës.

Italia për mos me e fye gjelozinë e Austrisë e përpos me i lanë me u shpartallue e më u rropasë intencjonet e saja kufizohet për me dalë përkrahëse e mbrojtëse ndermejt neshë simbas principit të kombësisë me Perkore ( temperansa) të rregullshme. Ajo për me largue rrezikun qi munt t` i takojnë Shqypnisë por në qoftë se vehet për fija nji zotënim (domination), tjetër ma i randë se ky prandaj zbaton këtu (në Shqypni), influencën e saj qytetnore e kombëtare me këshillën e me miratimin.

Fuqitë tjera janë shumë të largëshme e nuk interesohen drejtëpërdrejtë për veq një Rusisë. Në anën tjetër këto fuqi i dalin zot proteksionit të kombit shqiptar. Pra vetëm Anglia mund të t` i marrë nën vrejtje të plotë kërkimet t` ona, për me ia paraqitë Kongresit, ku kemi shpresë se do të përkrahen prej fuqive të tjera, të cilat njofin politikën e tyne qi kanë në Shqypni si dhe interesat e tyne në nji rasë, në të cilën principi i kombësive ka përbamun bazën kryesore të së drejtës botënore evropiane.

Anglia ka ingteres të gjallë për me vu në veprim nji roje e fortë kunra invadimit sllavë (invadimit të pansllavizmit rus) i cili është kah përparon tue shty kah Adriatiku; edhe kjo roje e cila duhej të ishë tashë në zbatim, lypse të përkrahet edhe prej atyre kombeve, mbi të cilat randon se afermi rreziku pikë së pari u shti tinsishtë dhe gati i përgaditun, tash tue i thye pritat e tue i përhapë propogandën e vetë me nji veprim të durueshëm punon gjatas e me fuqi të plotë aq sa nganjë anë i kërcnohet egërsisht Bullgarisë si me qenë një shtet i fortë. Nga ana tjetër kërcnohet Ruisa e cila përpara u mundonte me e shtri influencën e vet në Ballkan për arsye të besimit të krishten, sot qi ka diftue kjarsisht e me ngadhnjimin  e armëve të saja qëllimin e maparshëm që vedit ka bjerrë ç`do randësi në Shqypni e në Greqi ku kqyret me sy të keq të shkatrrimit të saj. Prandaj ky kombë lyp me padurim ndihmën e një kombi të madh qi të ndalojë rrënimit  e plotë t` Atdheut e të zhdukurit e emrit “Shqypetar”, prej kartës së Evropës.

Kjo frigë është qi nuk i la fiset shqipatre me lidhë nji aleancë me Malin e Zi, ushtrinë e të cilit  e kqyrin si nji paraprise të ushtrive ruse. Kjo frigë, qe prapë qi na ndaloi për mos me pranue paravnemet e bamuna prej anes s` Austrisë e të Rusisë, të cilat tue pasë qëllime të përkundërta, kishin për qëllim me na përpi e me asgjasue mëvehtësinë t` onë kombëtare. (Fjala është te Marrëveshja sekrete Ruso-Austriake e 15 janarit 1877, ku u ndan sferat e luftimit të Portës, në Bullgari Ruisa, në Vilajetin e Kosovës Serbia, me që rast u shndërrua Sanxhaku i Nishit në krematorium. Këtë Marrëveshje të 15 janarit 1877, Paria e Shkodrës nuk e njihte, sepse ishte sekret i kohës-HB).

Sukurse nuk jemi as nuk duem me kenë turq, kështu kemi me i kundërshtue me të gjitha fuqitë t` ona atijë që të dojë me na ba sllavë, austrakë, a grekë. Na nuk dume me kenë tjetër gja veqse shqypatar. Për këtë ndiesi e tue drashtë mos të bjerrim komsinë t` onë, nuk kemi kqyrë me sy të mirë shkatrrimin e Perandorisë osmane, kundra se cilës me nji kohë të tjetër kishim bashkue armet t` oan e me ato të popujve kryengritës. Për këtë arsye t` adijë Evropa pse kemi lanë këtë rajë të bukur për me shkëputë atdheun tonë prej duerve të anmike e pse shpatat shqyptare, e nderueme tash e sa shekuj, nuk vërglloi sikurse pat zakon ndër të gjithë rreziqet luftarake të Lindjes. Shqypania ka nji faqe të lumnueshme me historinë e komevetë: prej Skender Begut e deri te Mark Boqari, e prej Lek Dukagjinit deri te Ali Pash Tepelena e Mahmut Pash Bushati, Shqypnia ka ruejtë karakterin e vet komtar e dëshiren  e vet të shejtë për një vetqeverim të plotë. Shqypatari në dashtë të ketë luftue ndër malet e veta për me ruejt votrat katragjyshe, në dashtë të ketë luftue për bri ushtrive të hueja, ashtë da gjithmonë në shej e me nderë. Ky karakter kombëtar kurrë i koritun e qi ka luftue mundësisht kundra mizorisë otomane për ma tepër se katër shekuj nuk mundet as nuk do të zhduket sot, në këtë shekull qytetnimi npër cepër të Aeropagut Evropian. Ky A`Eropagë është mbledhë sot për me njoftë të drejtat Ligjore të komeve, për interesa të cilat u ba kjo luftë, qi pandehej të ishte mbarue munë me traktatin e Shen Stefanit, por Evropa mori veshtë se ai traktat, në vend që me sigurue paqin kishte me kanë shkendi luftash të reja e më të rrepta, pse nuk patë nderue të drejtat e secilit kombë, mu u mundue me i ngatrrue e me i ligështue (këto kome të vogla), me krijimin e disa shteteve pak omogjene.

Popullësiave të numrueshme greke deshtë (a Eropagu) me i ngarkue zgjedhën sllave, (Mendohet nën robërinë ruse, bullgare), të cilën donte me e përhapë shi prej Detit Zi e te deri ndër brigjet e Adriatikut e të Egjeut. Deshirat greke janë të përbuzuna jo vetëm prej diplomacisë së padrejtë por edhe prej fuqive ruse që janë tue u shtri në Maqedoni. (Nuk e theksojnë në Sanxhakun e Nishit çuditërisht). Përkundrazi kërkohet që Mali i Zi i vogël (nga rusia cariste), të smadhohet e të zgjonohet deri te zemrat të Shqypnisë për me iu ba Rusisë urë për fitime të mëdhaja.

Rumunia nuk asht sllave edhe pse u ka ndhmue armeve ruse, jo vetëm është e lanun mbas dore, por me nji pamrojtje (pa qeveri) të pashoqe që kishte me muejt me u thierr trathti currohet (rrjpepet), prej krahinave ma të begatëshme.

Serbia edhe pse është sllave, nuk e shefë deshirën e saj të kryem si duhet, vetëm e vetëm, pse ka kenë frigë të mos bahet krejtë e veçme e autonome (kjo do të thot se Memorandumi është shkruar para Kongresit Berlinit diku gjatë majit 1878-HB). Qëllimii Rusisë pra, është i kjratë qi don me zotënue nepërmjet të Bullgarisë në Thrakë e në Bosforë e nepërmjet Malit të Zi në Shqypni e në Adriatik në mënyrë qi tue kanë e zoja e dy detnave kishte me mujt me u mbyll komeve perendimore të gjitha udhët e Orientit.

Për këtë qëllim e për me rrejtë Evropën, leht fantazma e pushtetit otoman në Stamboll, tue u ba sulltanin nji xevensentës të qeverisë së Peterburgut e për këtë arsye nuk i epet ni zgjidhje themelore çështjes së Orientit.

Në qoftëse Rusia ka nxierr shpatën për me i dalë zot popujve të krishterë prej shtërngimit turk, pse lenë mbas dore nji pjesë shumë të madhe pa ndihma e pa mbrojtje (?) përse i lenë këta popuj gjithnjë nën zgjedhën e pa durueshme të cilët nuk mundet me i realizue reformat e premtueme sa herë. Ni qoftë se qëllimi i tijë është i kulluem pse nuk i rregullon popujt e libruem, simbas komsisë që i përket gjithë se të cilit. Athue se vetem bullgarët e malazezët kanë të drejtë për vetqeverim e popujve tjerë qi kërkojnë liri si grekët, shqyptarët, rumunët, meritojnë me kenë të denuem e me u marrë nepër këmb. A thue ndoshta kta popujt tjerë qi kërkojnë liri si grekët, shqypatarët, rumunët meritojnë me kenë të denuem e me u marrë nepër këmbë. A thues ndoshta këta popujt e mbram nuk ndien tjetër përveq me zgjedhë nji prej dy robnive turken ose sllaven, shtetet evropiane nuk munden me ba këtë padrejtësi e as nuk do të bajnë, në qoftëse nuk duen ma të qëndrojnë në këmbë rreziku i një lufte shemtuese.Pra as paqja nuk mund të jetë e qendrueshme as rregullimi, as qytetnimi ska me pasë vend n` Orient, nëqoftëse se prej shkatërrimit të Pernadorisë otomane nuk kanë me u mekambë kombësitë si e përbajnë.

Qi popijt sllav të formojnë shtete autonome është e drejtë e politikishtë e mirë, por është edhe e drejtë qi gjithë grekët të përmblidhën në nji trup kombëtar e qi edhe shqyptarët të kenë vetqeverimin e vet të formuem e të njoftun.

Shqypnia nuk mundet me u bashkue me Greqinë, se ka ndryshime të mëdhaja race e gjuhe, dokesh e zakonesh e qytetnimi; Shqypnia s` ka me durue kurr pushtetin slllav; Shqypnia ska me kenë kurr turke e këtë gjosendë e provojnë luftimet e perporshme katershekullore për me ruejtë të paprekun karakterin, tradicionet e fysinominë komtare. Besimi i shqiptarëvet ka muejt me ndrrue prej orthodoksisë në islamizëm e prej islamizmit në katolicizëm por, shqiptarët në dashtë ortodoks, në dashtë muhamendan, në dashtë katolikë nuk e kanë mohue kurrë etdhenë e tyne, por të qëndrueshëm kanë mbetë gjithëmonë e kudo shqiptarët.

Në pikpamje politike duhet me pasë parasysh se Shipnia është nji pritë kunra invazionit sllav, sikurse qe njiherë kundra invazionit otoman. Njiherë Evropa e robnueme ela Shqypnin në fatin e vet, e cila mbas nji vargu të gjatë luftimesh të lumnueshme u rrezikuen, por Evropa e shekullit XIX nuk ka me ba prap ni të këtill gabim e ka me marrë parasysh sherbimet qi ky kombë i ka siellë çështjës së qytetrimit.

Shqypnia, qi ka nji popullsi njimilioni e gjysmë banorësh, munet me que në kambë nji ushtri 40 mijë luftarësh tue qenë se këtu jemi të gjithë ushtarë që mësuem nder rreziqe që vaditun ndër luftime. Prandaj Diplomatia nuk ka tjetër detyrë, veç me përforcue e me njoftë ashtu statu qëo-in tue ndryshue formën e organizmit politik e adminstruer tue përmbledhë në dorë të njejtit fuqinë e shpërndame ndër krenë të parë fisesh. Edhe ishte mendimi mos me perkitë tansinë e preandorisë otomane, ky parim nuk kishte me u dhurue tue njoftë autonominë shqiptare. Të bajshin Fuqitë e mëdhaja këtë hap, me i njoftë autoniminë Shqipnis, ata nuk do të bajshin tjetër veç me bashkue me nji sa qeveri të vogla autonome të cilat edhe në paqën përba ndonjëherë fuqinë e Shqypnisë, kanë kenë edhe prore shkaku i ligështisë së vet, tue i dhanë këso dore provë të kqija; por me gjithë këtë na kemi kenë gjithëherë të gjikuem me padrejtësi. Kur kanë të shtimet e qeverisë turke qi tue drashtë gjithëmonë bashkimin e shqiptarëve, është mendue me mjellë dasina në popull.

Me e lanë Shqypinë në gjendje në të cilën gjindet sot, kishte me u ba ni faj q` ë nuk mund të përkohet kurrsesi as me interesa politike, as me interesa qytetnimi. E për nji mendë qytetnia nuk mundet me u përhapë në nji vendë ku anarhia përmban themelin e rregullimit shoqnuer, e ku nuk ka rregullim aty është ligështia e nuk mundet me u pritë nji zhvillim i plotë i fuqive të njijë komi. Pas kësaj është në interesë të gjithë komeve e sidomos të Austrisë e të Malit Zi, të Greqisë e të Bullgarisë që të vehet në Shqypni ni qeveri e rregullueme e qytetare, përmos me pasë ndër kufijtë e vet nji rrezik e nji shkak nga, të rrezash e turbullimesh.

Nuk dojmë me Turqinë

Nuk është nevoja, qi ta themi se mashtrimi i Shqypnisë nuk mundet kurrsesi me u lanë në dorë të qeverisë turke, pse kishin me u ba rrethana edhe më të kqija; por kjo barrë kishte me qenë mirë t` iu vete nji komisioni ndër kombëtar, i cili ka me veprue në atë mënyrë qi donë me veprue për Bullgarinë e qi ka me veprue ndoshta në Kretë e ndër vende qi kanë me u bashkue me Greqinë. Por kje se ka me u ba ndryshej e se fati i jonë me iu pshtatë qeverisë turke, atëherë dishirojmë ma parë me ndejtë në anarhi në të cilën gjindemi.

Në kje se Fuqitë e mdhaja duhen me na regullue, shpresojmë se  nuk kanë me ba gabim qi me na vu nji qeveri, që mos të jetë kombëtare, pse dhe në kjoftë se këto farë masash janë marrë për Rumuni e Greqi, popuj të përparuem nuk mundet me u marrë për Shqypni, ku zakonet ene janë të trasha, të papërkulshme çdo njeriu të huej. Nji princ jo i vendit kishte me shkaktue kundërshtime, tue qenë se në Shqypni nuk mungojnë aso familjesh qi janë të mirëpame e kishin me qenë të zojat me qeverisun. Të gjithë shqiptarët tokë kanë me ju bashkue me enthuziazëm rreth ni princi qi ka  me muejt me naltue përseri ndërmalet e Shqypnisë, shqypen e zezë të Skenderbeut, por kanë me mbetë të përbuzun në kje se u diftohet ni flamur tjetër e në kje zani i urdhnit nuk tingllon në gjuhën shqype, sikurse dorzonia evropiane kje e nevojshme per me projtë princin danubjan, helvetijan e bellgun, mjashtu ashtë e nevojshme qi kjo pshtetje e kjo ndihmë t` u epet edhe shteteve të reja qi kanë me le nepër drejtësi të Kongresit Berlinit. Në kje se A`Eropagu ka mendime tjertëra e jeter sistem atëherë këto shtete kanë me u ba preja e elemntit sllavë ku Rusia do të shkelë tutje si osmanlia detum deti.

Çka lyp Shqypnia

  “ Prej rastit që patem nderin me i paraqitë shkelqesisë sate n` emen e në interes të gjithë bashkadhetarëve t` onë sjellim këto pika:

1.Pas interesës subjektive të shqyptarëve, janë edhe shkaqet tjera më të randësishme e në interes evropiane qi kshillojnë me e ndertue Shqypnin në nji kombë të lirë e vetçeveritarë, për me i përmba këso dore nji pritë pushtimit sllavë të cilat ishin imperativiste dhe dëmtonin në rendë të parë kombin maqedon e për me i dalë zot perendimit.

1. Në kje se nuk veprohet këso dore Evropa heret a vonë ka me u gjetë në gjendje të shekullit XVI, atëherë kur vetëm nji mrekulli qindrese muejtë me pshtue Vjenën prej armve otomane.

III. Në kjoftë se duhet me sigurue paqën e qetsinë ndër popujt e Lindjës ashtë e nevojshme me i rregullue mbas kombësisë se të cilit tue marrë parasysh arsyet ethnike, gjeografike e historike.

1. Shqypnia tue qenë nji kom i vetëm me visë me zakone, me trashigime, me histori e me të gjitha vetitë e nji tansisë komtare, ka të drejtë me u ndërtue me nji formë të përbashkët në nji qeveri të vteme.
2. Qi kjo qeveri të jetë kombëtare e nënvueme në nji dynasti të komit.
3. Qi barra e ndertimit të saj mos t` i vehet qeverisë Otomane, por nji komisioni të zgjedhun prej përfaqsuesve të fuqive evropiane qi vepra e tijë të dalë e dobishme logjike e e qendrueshme.

Qi se mbramit ky shtet si edhe çdo shtet tjetër qi ka me dalë prej shkatrrimit të perandorisë Otomane të vehet nën roje të Fuqive të mëdhaja qi në fillesë të vetë të mundet me pasë prej soshë këshilla miqsore e bujare, nji udhë-hjekës të sigurtë n` udhë të përparimit, nji projë e nji pshtetje të fortë.

Anglija, Nana e msuesja e lumnisë para gjithë fuqivetë të mdhaja, ka mjaftë gjithkundë të drejtat e ndryshme të komeve për nji vetqeverim, si bje fjala Rumunisë, Serbisë, Malit Zi. Ashtë mertimi e lumnia e saj qi ka shpejtue fatin Greqisë, e cila sot nën proje të shkelqesisë s` Ate mundet me përhapë e me plotësue unisimin e vet kombëtar të filluem prej helenëve të ndershëm kreshnik. Edhe Shqypnia ka me ua ditë për nderë Anglisë për njoftimin e vetqeverimit të vet, e ky njoftim nuk ka me qenë nji dhanëti e pafrytshme pse ndikimi i ketij shteti të ri ka me përtëri nji bashkim popujsht luftarë, qi ka me qenë ni pararojë e ushtrivetë të Evropës Perendimore”. Shkodër të Shqypnisë 13 qerrshor 1878 Shqyptarët. Ky dokument i drejtohej përfaqsuesit të Anglisë në Kongresin e Berlinit më 13 VI 1878.

Populli kur u lexua ky dokument nepër kazatë e Vilajetit Kosovës nga Faik Efendia (i vjetri), u shpreh: “Nëse në tanë Shiptarinë janë 100 derhem men, atëherë në Shkodër janë 51 derhem”.

12.Cili ishte “Kanuni Qeveritar i Lidhjës Shqiptare të Prizrenit”

 I.Prizreni do të jentë qendra e Pleqësisë Qeveritare. Qendra për të gjitha kazatë e Shqypnisë. Anëtarët e kësaj pleqësie do të zgjidhen nga delegatët e sangjakve. Kjo Pleqësi qendrore do të ketë degë në të gjitha qytetet e Shqyperië dhe antarët e tyre do të zgjidhen prej banorëve të qyteteve përkatëse dhe të katundeve të mëdha. Të gjitha këto pleqësitë do të punojnë simbas vendimeve të “Bashkimit”, dhe do të përdorin në letërkendimin që do të kanë midis tyre, vulat e delegatëve që i posedojnë.

1. Përveq delegatëve që do të mbeten në Prizren si antarë të Pleqësisë Qeveritare Qendrore, të tjerët do të kthehen nëpër viset e tyne përkatëse dhe janë të deyruar të formojnë degët qeveritare të qyteteve, nji orë e ma parë dhe këto degë do të bëjnë gati ushtrinë mbrenda 10-15 ditëve, dhe të veprojnë simbas urdhërit që do të marrin pej kësaj.

III. Çdo qytet do të dërgojë ushtrinë e vet në dy kohë të caktueme.

1. Çdo kaza do të përkujdeset që të mësojë nji orë e më parë se sa njerëz gjinden që mund të përdorin pushkën dhe do të i dergoi këta si ushtarë të rregullt, atëje ku të jetë nevoja, simbas urdhrit të Pleqësisë qendrore.

V.Në qoftëse ka marrë fundë Kongresi, armiku hynë në ndonjë anë të Shqipërisë atëherë nga viset e afërme burrat do të mblidhen simbas zakonit “pterë” edhe kazatë e tjera me të marrë urdhërin e Pleqsisë Qendrore pa humbur kohë do të nisin ushtritë e tyre të organizuara.

1. Komandanti i përgjithshëm i ushtrisë së çdo kazaje do të zgjidhet ashtu si të gjithë oficerët e tjerë me votat e banorëve.

VII. Pleqësia Qeveritare e çdo zanxhaku dhe kazaje ka të drejtë t` i numrojë nji nga nji ushtarët dhe oficerët nuk mund të i kundershtohen kësaj mase.

VIII. Posa të kthehen delegatët nepër viset e tyre përkatëse duhet të bajnë nganji statistikë për armë që gjinden në viset e tyre duke shenuar sasinë e tyre dhe duke ja dergua pastaj Pleqsisë Qeveritare qendrore.

1. Çdo njeri që është zgjedhë ushtarë prej kazasë së vetë duhet të shkojë pa vonesë në fushë të luftës. Në qoftëse ni ushtarë nuk shkon ose duke shkuar bën ndonji damë udhës ndër banorët, ose largohet nga fusha e luftës, do të denohet simbas fajit të kryem, duke ju djegur shtëpia ose duke ju varrur, ose duke u derguar në mërgim për të sherbyer në ushtrinë e rregullshme të Turqisë në viset e largëta. Në qoftëse ska shtëpi dhe fshihet tek dnonjeri nga farefisi i vet ai që do ta fshehi do të denohet simbas fajit që ka kryre ushtari.
2. Në qoftëse ndonjëri ushtarë ka hikë nga rruga ose nga fusha e luftës dhe vete në nji tjetër kaza vendasit e kësaj detyrohen ta zënë dhe ta dergojnë ke dega qeveritare e kazasë së tyre. Denohet rreptësisht ai që do ta fshehë.
3. Miftarër, Imamët dhe Pleqësia Qeveratre s çdo kazaje dhe çdo katundi do të kallxojnë drejtë –pa fshefur as nji se sa burra gjinden në viset e tyre përkatëse, të cilët mund të mbajnë armë. Ata që do të shkojnë kundra këtij urdhëri do të denohen me ndeshkimin më të rreptë që ka kanuni për rushfetqinjëtë.

XII. Çdo oficerë i vogël a i madhë do ti tregoi rprorit të vet numrin e vertetë të ushtarëve qi të gjinden nën urdhrin e tij. Denohet si rushfetgjinjë ata oficera që guxojnë të apin nji numër më të madhë.

XIII. Në fushë të luftës do të formohet nji Pleqsi e përshtatëshme për të ndarë midis ushtarëve begatinë që do të merret.

XIV.  Po të luftojnë me armikun e tre katër regjimentave përniherësh dhe prej këtyreve vetëm njëri ose dy të mundë të marrin kafshë do të kenë pjesë në kafshët simbas numrit të tyre edhe rregjimenet tjera që muerren pjesë në luftë. Ushtarët qi nuk luftuan nuk do të kanë asnji pjesë në kafshë, por nëqoftëse ushtarët që muaren bagëtinë po thyhen prej anmikut dhe ata që ishin në qendrat e tyre turren dhe i mbrojnë popullit  dhe bagtinë atëherë mund të marrin pjesë edhe këta. Përveq bagëtive çdo gjë tjetër që mund të mirret prej armikut do të jetë e atij që e morri.

XV.Në qoftëse ndonji oficerë a ushtarë i dergon kafshët pa i sjellë përpara Pleqsësisë në shtpi të vet atëherë degët e Pleqësisë qeveritre të kazasë përkatëse e kanë për detyrë të i marrin e t`i dergojnë prap përpara Pleqsisë posaqme që është fofrmuem për këtë detyrë edhe njiherzit që guxuan të bëjnë këtë gjë jashtë vendimit jo vetëm që nuk do të marrin pjesë por edhe do të denohen si ushtarë që nuk kanë dëgjuar eprorin e tyre.

XVI. Degët e Pleqsësisë qeveritare  qendrore që gjinden në çdo kaza, kanë të drejtë të mbajnë ca njerëz që të lipset nga banorët e vendit për të forcuar “Bashkimin”.

XVII. Kuajtë dhe çdo sendë tjetër që do tu lipset ushtrisë, kur kjo të niset (për të vajyur atje ku i dergon Pleqsia qendrore) do të bahet gati nga degët qeveritare të kazasë së tyre.

XVIII. Kur ndonji oficerë do të rrëxohet nga grada që ka për ndonji fajë, atëherë vendin e tij do ta zejë vetëm ai që do të zgjidhet prej nji Pleqsise ku do të formohet nga oficerët e rregjimentit përkatës.

XIX. Me çdo vetë ushtria do të ndahet në bylyke; çdo bylyk do të ketë nji ysbashë (Ktryeqinës), nji mylazim e pesë qaushllarë dhe një shkronjës. Nga ushtria e çdo vnedi ktë bylykë do të jenë katibë dhe nji do të jetë kalorës.

Pesë bylykë bëjnë nji taborr (rregjiment), çdo taborrë do të ketë nji bimbash, nji kollasë, nji imam (priftë) dhe shkronjës.Ulqini do të quhet Taborr –Qatipi dhe do të ketë bajraktarë sa të dojë nevoja. Çdo taborr do të ketë 500 vetë; do ti ketë  edhe disa kuajë që të mbajë plaqkat (teshat e nevojëshme) të taborrit. Këta kuaj do të merren prej kalorsisë së bylykëve. Katër taborre bashkë bëjnë nji ajalë. Çdo alajë do të ketë në krye edhe një alaj qatipi. Tetë taborre të bashkuara bajnë 2 alajë ose nji livahë, dhe do të jenë nën komandë të nji pashajit që do quhej Livash.                       

 Ushqimi dhe pagesa do të jepet ushtarëve nga arka e mylqijet (të ardhurat e vendit). Nji bimbash do të ketë nën urdhërin e vet 500 shpirtë; mundet që edhe në krye të 300 vetëve të vihet nji bimbash. 2500 veta mjaftojnë për të përbamë nji Livahë*

*Dokumenti është botuar në gjuhën shqipe në revistën “AGIMI” më 1920. Dokumenti i është drejtuar Lord Beaconsfieldit, sepse shqiptarët kishin të vetmin besim në Anglinë. Lidhja Shqiptare e Prizrenit vrehet edhe nga mija dokumente tjera se nuk kishte fare besim në diplomacinë e shteteve tjera, aq më parë kur shqiptarët po identifikoheshin si “turqë” (islamistë).

Të përfundojmë se Vendimet e Paqës së Shën Stefanit (mars 1878) si dhe Vendimet e Kongresit Berlinit në një mënyrë e treguan se e tërë Evropa është në një luftë të tipit kryqzatë, ku në rend të parë do të psonin shqiptarët e rreligjionit islam si dhe Boshnjakët e islamizuar. Kështu fenomeni i të qenunit muhaxhir do ta përcjell popullin shqiptar edhe gjatë gjithë shekullit XX. Së këndejmi Lidhja Shqiptare e Prizrenit e themeluar më 10 VI 1878 i kishte dy anë pozitive: ndikoi në ngritjën e çështjës kombëtare, dhe së dyti dëshmoi se ndërtimi i shtetit shqiptar është shpëtim i faktorit parë.

Por nuk mund të injorohet se Porta nga viti 1881 e deri më 1886 i organizoi 16 000 procese gjyqsore kundër organizatorëve të Lidhjës si dhe kundër luftetarëve të lirisë. E vërteta, të gjithë okupatorët pas vitit 1912 do ta marrin si shembull selljen e Stambollit ndaj shqiptarëve. Kështu vetëm më 28 VI 1913 në Gazimestan do të pushkatohen 500 burra të zgjedhur shqiptar. Edhe pas vitit 1918 kur mbi gjysma e viseve shqiptare u riokupua nga Mbretëria SKS pushteti do organizojë mizori pas mizorie. Në bazë të një statistike që ruhet në ish AJ S.14 deri më 1938 janë oragnizuar28000 procese gjyqsore. E njejta politikë do të instalohet më 1945-1948 kohë kjo kur në pronat e shqiptarëve u instaluan 24000 familje sllave, kur u organizuan procese gjyqsore, kur pati pushkatime pa gjyq e pa lërë gjurmë se ku i kanë varret. Numrat e të deportuarëve nga Sanxhaqet shqiptare të: Nishit, Pirotit dhe nga një pjesë e Vilajetit Kosovës me vilajetët tjera, janë sipas dokumentet e kohës, por mbetët për t` u verifikuar në zbulime të reja. Në disa raste shifrat janë të rritura, kuptohët që i kanë shërbyer propogandës së kohës!

 Së këndejmi sot janë dy shtete shqiptare të cilat vijnë nga i njejti komb. Prandaj lufta për themelimin e shtetit etnik shqiptar duhet të vazhdohet, por pa cenuar asnjë të drejtë të kombeve tjera.

              SHQIPONJA E DREJTËSISË

Ç` ka Kosova që lëshon za,

Nexhip Beu punon pa pra.

Shkruan e mëson me urti,

Kudo nënat përkundin djepa

Ka pru sullin me i thanë Shipni.

 Nuk po shkruan ai veq me mend,

Prej Drenice e në Permalinë,

Kuvendojnë e më shumë lëvizin,

Si me ba nji vend Shipninë.

Do xhelat ja nalen hovin,

Keq e treten në terr të zi,

Gjaku i ti këtu e gjithë jetën,

Na ban dritë për nji Shipni.

Po i Flamur qi e fali Zoti,

Kjoftë mallkue kush se don,

Nexhip Beu drejtues si loti,

Zemra m` dridhet kur të kujton.

Natë xhelatësh që shkumojnë,

Nexhip Deva në krye të kolonës,

Mirë e mësoi kah e drejtojnë

Amanet ja la Kosovës.

Gjaku i shqipës vepra të rinisë,

Krenar popull n` rrugë të lirisë,

Për liri kem dy detyra

Me nderue shoqi shojnë.

Se Shipnia asht m` e mira,

Fusha e male kur blerojnë.

Por më i mirë kur asht vatani.

Kur të gjithë nën nji Flamur,

T` ri e të vjetër mend ta mbani,

Bashk lirinë e kem në duar.

Kjoftë mallkue ai qi urren,

Të gjithë e kem nji porosi,

Këtu e n` Vlorë e pertej detit

Filetet shqip e i thon` Shipni*.

*(Vjersha është  shënuar nga ILAZ XhAKJA, më 1947).

Shkrimi i kushtohet atyre që e mbyllën shekullin e shqiptarëve me fitore: Ali Ajetit, Azize Bajramit,Isak Xhakës (ia dhanë ndihmën e parë Ali Ajetit), Endrit Carës, Ilir Konushefcit, Tahir Sinanit dhe Qerim Kelmendit, të gjithë heronjë të UÇK-ës, të Ushtrisë Adem Demaçit, Adem Jasharit dhe Zahir Pajazitit!

Më 6 Qershor 2026

The post Me rastin e 148 vjetorit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit appeared first on DRINI.us.

Mark Palnikaj, studjues, Tiranë

Të nderuar ndjekës të faqes time! Dua të sjell në vemendjen tuaj një artikull të botuar nga ana ime në gazetën NACIONAL në vitin 2023 mbi pretendimet absurde të disa shoqatave dhe të qeverisë Greke mbi gjoja minoritetet greke në vendin tonë. E bëra këtë postim mbas pretendimeve dhe qëndrimeve të turpshme të qeverisë greke për problemin e resortit në Zvërnes të Vlorës. Ju faleminderit.
Basilianët dhe Kisha e Shën Thanasit në Dhërmi
(Gazeta Nacional 1 shtator 2023)
Ka disa ditë që vazhdon polemika në mediat vizive dhe të shkruara për shembjen e kishës së Shën Thanasit në Dhërmi. Në media vihen re dy qëndrime nga këndvështrime diametralisht të kundërta, diku politike dhe diku shkencore. Disa segmente të shoqërisë mundohen të nxjerrin përfitime politike nga kjo ngjarje kurse disa të tjerë e trajtojnë problemin në mënyrë shkencore duke sjellë fakte historike të pamohueshme për historikun e kësajë kishe dhe vendin e sajë në historiografinë shqiptare.
Qëndrime shkencore kanë mbajtur me publikimet në media shumë persona por vlen të merren në konsideratë sidomos shkrimet e Matteo Mandalas dhe i Moikom Zeqos. Ka edhe disa qëndrime, të cilët në forma të ndryshme, mbi bazën e fakteve historike, kanë mbrojtur të drejtën e trashëgimisë kulturore shqiptare për kishën e Shën Thanasit dhe për rolin e fratit siçilian Nilo Katalano në historikun e kësaj famullie dhe të kësajë kishe.
Nuk kam ndërmend të përsëriti ato që kanë shkruar në gazeta, në televizione dhe në mjetet elektronike personat që i përmenda më sipër duke e quajtur të mirëqënë se lexuesit janë të njohur me këto debate dhe me argumentet e kundërshtarëve të tyre të publikuara tashmë në media.
Dua të sjell disa argumenta, në mënyrën time, të bazuar mbi dokumente histrorike arkivore që i kam marrë nga arkivat kryesisht të Vatikanit.
Para se të jap mendimin përfundimtar për këtë problem, më duhet të bëj një historik të shkurtër të kishës në Shqipëri dhe posaçërisht të Basilianëve.
Deri në ndarjen e kishave në kishën Romake dhe në atë Bizantine, shqipëtarët ishin të gjithë besimtarë të krishterë sepse nocioni katolik dhe ortodoks nuk kishte lindur akoma. Mbas ndarjes së kishave në Romane dhe Bizantine, Shqipëria gjeografikisht u ndodh në lindje, pra me Kostandinopojën por nga ana fetare trevat shqiptare të bregdetit deri në qytetin e Tivarit ku ishte Dioqeza më veriore e sajë dhe deri në pjesët më jugore dhe deri në Shkup nga ana lindore, i qëndruan besnike besimit të mëparshëm dhe ishin katolik të ritit Basilian. Në mesjetë, deri në vitin 1656, kur u paraqitën françeskanët për të ringritur kishën e rrënuar në trevat shqiptare, u ruajt riti perëndimor dhe ishin manastire të Basilianëve në Himarë, Durrës, Lezhë, Ohër, Shkup, Prizren, Dioqezat e Pultit, Sapës dhe Tivarit. Në atë kohë grekët nuk e kishin shtetin e tyre dhe nuk ishte problemi i barazimit të fesë me kombësinë siç është tani. Pra për besimtarët shqiptar akoma nuk kishte filluar ekspansioni fetar i patriarkanës greke.
Unë kam kryer një studim të thelluar për Dioqezën e Pultit të cilin e kam në përfundim e sipër. Më ka rezultuar që kisha e Shën Gjonit në Vark, e Shën Sofisë në Luxajë, e Shën Dhimitrit (San Demetrio) në Rajë, kisha e Mavriqit në Dukagjin dhe shumë kisha të tjera ishin Basilianë por nuk kishin kaluar në skizmë, pra nuk ishin bërë ortodoks. Me qëllim gjetjen e dokumentave që flasin për këtë periudhë, mora në Vatikan, në Manastirin e San Nilos në Grotaferrata dhe në Bibliotekën Mbretërore të Napolit dokumenta që hedhin dritë për periudhën nga pushtimi osman deri në vitin 1912. Mora në këto arkiva mbi njëmijë faqe dorëshkrime origjinale të kësajë periudhe dhe më rezulton se pushtuesi turk ka pranuar të bashkëjetojë me kishën ortodokse në Kostandinopojë dhe, kisha ortodokse dhe pushtuesi turk, kanë arritur akorde midis tyre për të bashkëjetuar. Por kjo nuk ka ndodhur me Basilianët e disa krahinave. Konkretisht në Dioqezën e Pultit turqit kanë djegur dhe rrënuar shtatëdhjetë e tetë kisha që ishin tërësisht të ritit Basilian. Kjo konfirmohet nga dokumenti i Benedikt Orsinit i datës 31 gusht 1628 ku shkruhet: “Kjo krahinë ka shtatëdhjetë e tetë kisha dhe ndër to kanë qënë njëzet e tre kisha famullitare, të pajisura me tokë buke, vreshta, livadhe dhe qe pune, me një fjalë në gjendje të tillë sa nuk mbetej prapa asnjërës krahinë të krishtërimit, por në kohën e sotme nuk ka veç tre priftër që e mbajnë të gjith atë vend, bile njëri prej tyre pak kohë më parë vdiq. Gjithashtu kanë qënë edhe këto manastire: Shën Mëhilli në Kir, të Ngjitunit e Zojës në Artivojë, Shën Gjonin e Varkut dhe Shën Sofinë në Luzajë por sot janë të rrënuara dhe pa asnjë rregulltar.”APF,SRCG, Vol. 262, faqe 171
Pra pushtuesit turq, po shkatërronin me përzgjedhje kishat duke rrafshuar kishat që kishin lidhje me perandorinë Romake dhe duke toleruar kishat që ishin të lidhura me kishën Bizantine.
Zonat fushore dhe ato në kufi me zonat e pushtimit turk, filluan të ktheheshin në skizmë, pra gradualisht, ata filluen ti bindeshin kishës së Kostandinopojës. Disa kisha nuk pranuan të kalonin në ortodoksi dhe nën patronatin e Kostandinopojës. Ne kemi të dhëna për kishën Basiliane të Ohrit kur ajo ka kaluar nën varësinë e Kostandinopojës.
Në listën e hierarkisë kishtare të Ohrit të publikuar në “Cronologia e cronotassi di:Vescovi nominati da Ocrida, Vescovi ordinanti per gli Italo-Albanesi in Italia, di Calabria fino al 1919, Vescovi di Lungro ,Vescovi di Piana (e ordinanti di Sicilia fino al 1937), Abati (Nullius dal 1937) di Grottaferrata ” lexojmë:
– “ 1660 Atanasio è l’ultimo Arcivescovo di Ocrida a professarsi cattolico.
– 1664 Sesta migrazione : gli albanesi proveniente da Maida (in Morea) si installano a Barile. Il monastero di Mezzojuso viene affidato ai Basiliani che (fortemente latinizzati) tentano invano di eliminare il rito neo-sabaita. A Firmo , in Calabria, viene fondato il seminario dei S.S. Pietro e Paolo”.
Siç shifet në shënimin e mësipërm, del krejt e qartë se deri në vitin 1660 Arkipeshkvi i Ohrit ishte i ritit katolik dhe i fundit që shërbeu në këtë rit ka qënë Atanasio.
Por kjo që ndodhi me Arqipeshkvinë e Ohrit dhe me disa kisha të tjera nuk ndodhi me Pultin as me Himarën. Në Pult, gjatë njëqind e pesëdhjetë viteve nuk erdhi askush nga Roma të kujdesej për këtë komunitet katolik të rrënuar nga turqit. Nga viti 1574 deri në vitin 1656, pra për rreth njëqind e tetëdhjetë e dy vjet, dioqeza e Pultit nuk pati fare ipeshkëv. Asnjë meshtar nuk kishte në këtë Dioqezë por shërbimet kryheshin nga persona brenda komunitetit, pa asnjë shkollim, të quajtur meshtarë fshatarë që në atë kohë në gjuhën latine quheshin “sacerdotes rusticis”. Këta meshtarë fshatarë kishin të drejtë të bekonin lidhjet e martesave dhe të pagëzonin fëmijët ashtu siç ishte vendosur nga Pal Engjelli në vitin 1462.
Në atë kohë, me datën 8 nëntor 1462, kryeipeshkvi i Durrësit dhe në të njëjtën kohë edhe këshilltari i Skëndërbeut, Pal Ëngjëlli, në një sinod me pjesëmarrjen e disa meshtarëve nga e gjithë Shqipëria, shkruan një Qarkore që kishte fuqinë e një Kushtetute (Constitute) baritore që u drejtohej meshëtarëve të fshehur nëpër male dhe shpella të malësive, mbi aktivitetin baritor që nevojitej të ndërmerrnin, dhe mbi doktrinën e krishterë të sakramenteve bazë, themelore. Kushtetuta baritore e Pal Ëngjëllit është e shkruar në gjuhën latine, por duke marrë parasysh se shumë meshtarë “fshatarë” nuk e kuptonin gjuhën latine, ai spjegon se si duhet të pagëzohen fëmijët. Ai shkruan: “Duke qitur ujë të rrjedhshëm tre herë në ballë në formë kryqi dhe duke thënë një herë Uratën, FORMULËN E PAGËZIMIT, të cilën ai e ka shkruar në gjuhën shqipe “E (Emri i fëmijës).. Unë po të pagëzonj n’emër të Atit, të Birit dhe të Shpirtit të Shenjtë”.
Fotokopje me ngjyra e formulës së pagëzimit. Origjinali në Firence, Itali.
Identike si në Dioqezën e Pultit ka qënë qëndresa e katolikëve të Himarës, të cilët asnjëherë nuk ju nënshtruan kishës lindore të Kostandinopojës. Tani të ndalemi dhe të sqarojmë këtë qëndresë më duket e tepërt sepse ajo është e pasqyruar shumë qartë në librin e Nilo Borgias “Murgjit Basilianë të Shqipërisë” të botuar nga Instituti për Europën Lindore në Romë në vitin 1942 dhe të përkthyer në gjuhën shqipe nga Mimoza Hysa në vitin 2014.
Ajo që duhet kuptuar nga të gjithë lexuesit është se Himarjotët nuk ishin pjesë e kishës greke por ishin në varësi të manastirit të San Nilos në Grotaferrata. Me këmbënguljen e himariotëve Roma dërgoi në kishën e Shën Thanasit në Dhërmi klerikun e nderuar nga Siçilia Nilo Katalano.
Ai e kreu në mënyrë heroike me trimëri, por edhe shembullore si shkencëtar, shërbimin e tij kishtar dhe patriotik duke hapur shkollën shqipe me tetëdhjetë nxënës, duke hartuar tekste dhe një gramatikë të gjuhës shqipe. Ai dhe pasuesit e tij në atë kohë janë përballur me ndërhyrjet arrogante të kishës lindore për tu asimiluar por, të mbështetur edhe nga populli i Himarës siç del nga burimet historike të ruajtura në Vatikan dhe në Grotaferrat, i përballuen me sukses këto ndërhyrje. Ai është varrosur në kishën e Shën Thanasit dhe për shqiptarët është një shenjëtor i cili duhet respektuar dhe përkujtuar në jetë të jetëve për kontributin e tij.
Por çfar ka ndodhur më vonë? Shteti komunsit ka shkatërruar kishën e Shën Thanasit. Ky ka qënë një gabim i madh sepse përveçse një objekt kulti kjo kishë ka qënë edhe një objekt i rëndësishëm historik për qëndresë dhe për gjuhën shqipe. Për këtë pikë të gjith biem dakort.
Po më vonë çfar ka ndodhur?
Mbas vitit 1990, aty mbi themelet e kësajë kishe është ngritur një kishë tjetër por tashmë ortodokse, me emër në varësi të kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare, por në fakt aspak autoqefale por të dominuar në mënyrë agresive dhe të dhunëshme nga kisha Ortodokse Greke. Është zhvarrosur edhe Nilo Katalano në mënyrë vandale.
Se e kujt është ajo kishë e ka treguar me studimin e tij para tetëdhjetë vitesh Nilo Borgia në punimet e tij historike dhe i ka përsëritur me shumë saktësi Matteo Mandala në punimin e tij të fundit mbi këtë temë prandaj nuk kam pse zgjatem të bëj sqarime.
Kisha e sotme e emërtuar Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë ka të drejtë të ngrejë kisha sipas ligjit, duke blerë tokën, duke marrë leje ndërtimi dhe miratim nga shteti Shqiptar sipas ligjit. Për këtë nuk ka asnjë kundërshtim nga askush. Kështu është vepruar në komunën e Sukthit ku ata kanë blerë një objekt pronë e shtetit dhe disa hektarë tokë dhe kanë ndërtuar një objekt kishtar që kurrë nuk e kanë patur të tyren. Por e kanë marrë sipas rregullave në fuqi. Shqipëria është realisht vend i tolerancës fetare dhe gjithkush është lejuar të ushtrojë besimin e tij i pa penguar nga shteti por edhe i pa trazuar nga besimet e tjera fetare, larg çdo vandalizmi dhe fondamentalizmi që vihet re në vendet e lindjes së mesme apo edhe në disa vende të tjera. Krahasimi nga qarqet zyrtare greke i veprimit të organeve shtetërore për shembjen e kishës së ndërtuar pa leje mbi themelet e një kishe tjetër që nuk ishte e tyre, me veprimet e ISISit që shkatërron vepra arti të mbrojtura nga UNESCO dhe që përbëjnë thesare të kulturës botërore, në emër të zhdukjes së një feje dhe dominimit nga një fe tjetër, por edhe për qëllime të një trafiku galopant të veprave të artit që fshihet pas veprimeve të ISIS, është një mashtrim dhe një turp. Këtë nuk e beson askush që ka sado pak njohje për realitetin shqiptar dhe për tolerancën fetare në Shqipëri. As regjimi komunist i cili i shembi nga themelet objektet fetare, nuk e kreu këtë veprim në favor të një feje dhe në dëm të një tjetre por me prapavijë politike për unifikimin e kombit shqiptar të ndarë në shumë besime fetare dhe për të mundësuar futjen e një kulture masive në popull, të unifikuar për të gjithë dhe të sunduar nga ideologjia komuniste që ishte ideologjia e partisë shtet që sundoi në atë kohë.
Kurse ndërtimi mbas vitit 1990 i kishës ortodokse mbi themelet e kishës së Shën Thanasit, duke e quajtur apriori pronë të tyre, pa pyetur të zotët e punës, pa leje ndërtimi dhe pa miratimin e organeve kompetente shtetërore nuk është një veprim as i drejtë as ligjor. Në mënyrë arbitrare kisha ortodokse ka vepruar edhe në vende të tjera të Shqipërisë si në Korçë, Përmet etj duke dhunuar varre dhe objekte të tjera. Reagimi i shtetit ka qënë i dobët dhe për arësye të pozicionit që shteti grek zotëron në Bashkimin Europian, shteti Shqiptar ka qënë i detyruar në shumë raste të heshti para këtyre veprimev arbitrare dhe të padrejta. Deri nesër priftërinjët grekë mund të kërkojnë të ndërtojnë kishë ortodokse edhe në Abacinë e Mirditës me pretendimin se kjo ka qënë kishë Basiliane dhe aty ka qënë koka e Shën Aleksandrit e konservuar në një kuti metalike që është djegur kur është djegur kjo kishë në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Ata mund të kërkojnë të ndërtojnë kishë ortodokse në kishën e Shën Dhimitrit në fshatin Rajë të Tropojës sepse ka qënë edhe kjo kishë Basiliane. Mund të kërkojnë të ndërtojnë kishë ortodokse në kishën e Shën Sofisë në Curraj të Tropojës sepse edhe kjo ka qënë e ritit Basilian. Kanë qënë Basilian por asnjëherë ortodoks. Por kjo nuk mund të ndodhi sepse populli i këtyre zonave ja u vë kufirin te thana këtyre zotërinjëve.
Në Himarë dhe në disa zona të tjera, organizata greke që nuk u dihet burimi as origjina, kanë financuar rrogat e mësuesve në disa zona të minoritetit siç e quajnë ata, kanë dhënë edhe pensione deri në dyqind e pesëdhjetë euro në muaj për “minoritarët e varfër” dhe nga varfëria dhe mungesa e prosperitetit shumë persona i kanë pranuar këto “ndere” nga pala greke. Në Himarë flitet edhe gjuha greke nga shumë banor të kësaj treve, por duhet dijtur se Himara ka qënë një pikë e rëndësishme tregëtare e mesdheut dhe gjuha greke ka qënë gjuha e tregëtarëve dhe e biznesit të kohës për shumë persona. Por nuk mund ti quajmë italjan përshembull durrsakët vetëm sepse një numër i madh i tyre flasin edhe italisht për shkak të lidhjeve dhe të afërsisë me italinë.
Në Bashkinë e Himarës, sipas statistikave zyrtare banojnë rreth njëmbëdhjetë mijë banorë të përfshirë në qytetin e Himarës dhe nëntë fshatra të sajë. Edhe sikur të gjithë këta banorë të jenë grek safi, me gjuhë dhe kombësi greke, kjo nuk do të thotë se Himara është tokë greke dhe pjesë e shtetit grek siç kemi dëgjuar në shumë raste të shprehen në media persona mediokër apo fondamentalistë. Në një lagje të qytetit të Nju Jorkut, në Bronx, banojnë tridhjet mijë shqiptarë dhe kurkush nuk pretendon se Shqipëria ka pretendime mbi lagjen Bronx. Raste si ky mund të përmendim me shumicë në shumë vende të tjera por ajo që na shohin sytë dhe na dëgjojnë veshët për Himarën nuk ndodh me asnjë vend tjetër. Aty vijnë qytetarë dhe zyrtar deri edhe deputet të parlamentit grek me pretendime nga më absurdet.
Unë që po shkruaj këto radhë, di raste që musliman nga rrethe të veriut, persona që i njoh dhe kam patur me ta lidhje pune, kanë ndërruar emrat nga muslimanë dhe kanë vënë emra grek, kanë ndërruar fe dhe kombësi dhe janë pajisur me pasaporta si shtetas grek. Ky veprim është kryer në kushtet kur Shqipëria nuk ishte pjesë e marrëveshjes Shengen dhe shqiptarët e kishin të vështirë të pajiseshin me viza. Por këtë veprim qeveria greke e ka bërë me prapavijë politike, për të bindur Europën se në Shqipëri ka një minoritet të madh grek që u shkelen të drejtat dhe kinse këta po i mbrojnë këta minoritarë.
Kjo gjë ka ndodhur edhe me një pjesë të komunitetit himarjot. Të nxitur nga këto favore, pensione, rroga, pasaporta etj janë vetëquajtur grekë pa qënë të tillë. Ne kemi parë në televizion se sa qëndrime ekstremiste dhe arrogante kanë mbajtur në raste fushatash elektorale qytetarë nga Himara dhe nga shteti grek, deri edhe deputetë të parlamentit grek. Për arësye që i shtjellova më sipër, reagimi i shtetit shqiptar ndaj këtyre qëndrimeve ka qënë i dobët deri në inekzistent. Një shprehje popullore thotë se “me e dijtë lopa pse ja hedhin ballgurin, ajo nuk e ha”.
Kjo ka kuptimin se lopës ja hedhin ballgurin (që është misër i jomë dhe i pa pjekur mirë i copëtuar me sopatë që lopët e pëlqejnë shumë dhe ato shëndoshen kur e hanë këtë lloj ushqimi) ja japin për ta shëndoshur dhe për ta prerë për pastarma. Një pjesë e mirë e minoritetit grek por edhe e jo minoritetit e kanë ngrënë ballgurin e sajuar nga shteti grek për shqiptarët në varfëri mbas vitit 1990. Por besoj tek zoti se më vonë do ta kuptojnë dhe kjo nuk do tu vlejë shumë qarqeve më reaksionare dhe antishqiptare të greqisë që e sajuan këtë lloj ushqimi për fqinjët e tyre të varfër.
Në rastin e kishës së Shën Thanasit kemi një qëndrim të palejueshëm të qeverisë greke, të bërë publike nëpërmjet Ministrisë së Punëve të jashtëme të sajë. Ata e krahasojnë qëndrimin e shtetit shqiptar ndaj arrogancës fetare që spjegova më sipër, me veprimet e ISISit në Siri dhe Irak. Kjo është as më pak as më shumë, një veprim i turpshëm. Është ndërhyrje e hapur në punët e brendëshme të shtetit Shqiptar. Le të na thonë zotërinjtë grekë a do të lejonin ndërtimin e një xhamie pa leje në zonën e Çamërisë apo në zona të tjera me besim jo të krishterë. Përse nuk quajn veprim të tipit ISIS dhunimin e varrit me trupin e Nilo Katalanos nga kisha e Shën Thanasit. Përse nuk prononcohen për këtë veprim. Se çfar qëndrimesh kanë mbajtur ata ndaj popullsisë çame në kufi dhe në territorin grek e kemi parë me dhjetëra herë në televizione. Të ketë qëndrime mospajtuese nga grupe të ndryshme politike, fetare dhe organizata ekstremiste ndaj një veprimi të shtetit në Shqipëri apo kudo gjetkë është e mundur. Por qëndrime të tilla nuk mund të jenë të lejueshme të bëhen qëndrime zyrtare për një shtet anëtar i Komunitetit Europian, me nëpunës të shkolluar dhe me mendësi Europiane. Është e pa lejueshme që qeveria dhe ministria e punëve të jashtëme e një shteti të Komunitetit Europian të bëjë të tijën kauzën e një grupi fanatikësh me mendësi bizantine, si para treqind vjetësh, për probleme të ngushta të interesit të tyre.
Reagime me sfond politik, shumë larg atij patriotik dhe kombëtar, kanë mbajtur edhe segmente të caktuar të opozitës politike në Shqipëri për këtë problem. Është e palejueshme që për të fituar kredo politike tek pjesa më injorante dhe fanatike e popullsisë, të sakrifikohesh aq shumë sa të propogandohet një qëndrim kundra ndaj organeve shtetërore për një problem kaq delikat me sfond të theksuar kombëtar. Pjesa intelektuale e popullit, madje edhe e komunitetit në Himarë, siç po e shohim në ekranet e televizioneve, janë distancuar nga qëndrime të tilla të papërgjegjëshme të opozitës duke demostruar se nuk e hanë ballgurin e sajuar nga cilido në Shqipëri apo në Greqi. Qëndrimi i komunitetit himarjot, së paku nëpërmjet televizioneve, ka qënë në nivelin e duhur, në shkallën më të lartë të qytetarisë. Shpresoj se nuk do ju çojnë ballgur me shumicë dhe me i bindur me ndërrue qëndrim. Unë kam besim të pa tundur tek kultura fetare dhe qytetaria e popullit të Himarës se ajo do të dijë të mbajë qëndrimin e duhur dhe do ti tregojë kujtdo vendin që meriton. Njëkohësisht do të vihet me të gjitha nderimet e duhura, në vendin historik që i takon kisha e Shën Thanasit e restauruar dhe memoriali i klerikut të nderuar Nilo Katalano.
Dr. Ing. Mark Palnikaj

The post Një përgjigje shovenizmit grekomadh nga studjuesi Mark Palnikaj appeared first on DRINI.us.

Arif Ejupi, Gjenevë

Harresa, apo heshtja e qëllimshme ndaj atyre që dhanë jetën për çlirimin e Kosovës nga pushtimi shekullor serb, është një nga mëkatet më të rënda që mund t’i bëhet kujtesës sonë kombëtare.

Historia nuk ndërtohet vetëm me emrat që përmenden shpesh në tubime, libra, akademi përkujtimore apo pllaka memoriale.

Ajo ndërtohet edhe me emrat e heshtur, me njerëzit që u gjendën në çastet më të vështira, që nuk matën rrezikun, që nuk pyetën se cilës parti, fisi apo krahu i përkisnin viktimat, por vepruan sipas ndërgjegjes njerëzore dhe atdhetare.

Një ndër këta emra është Isak Hajdini – Xhaka nga Shtedimi i Podujevës, i cili përmendet rrallë, për të mos thënë fare, ndonëse akti i tij meriton respekt, dritë dhe vend të denjë në kujtesën historike të Llapit dhe të Kosovës.

Më 30 maj 1989, në Shtedim të Podujevës, në një përballje të rëndë me forcat ushtarake dhe policore të Serbisë, u plagos rëndë Ali Ajeti, i cili ra për të mos vdekur kurrë. Në atë çast të rrezikshëm, kur frika mund ta stepte secilin njeri, Isak Hajdini – Xhaka shkoi në vendngjarje dhe u përpoq t’i dilte në ndihmë Aliut.

Ky ishte një veprim i jashtëzakonshëm njerëzor dhe burrëror. Isaku nuk u largua nga rreziku. Nuk zgjodhi heshtjen. Nuk qëndroi mënjanë si spektator i tragjedisë. Ai iu afrua vendit ku gjaku i një shqiptari po derdhej nga plumbat e pushtuesit. Pikërisht aty, duke u përpjekur të ndihmonte Aliun, ai u kap nga policët serbë dhe u rrah egërsisht.

Si pasojë e plagëve të marra nga ajo dhunë çnjerëzore, Isak Hajdini – Xhaka, atëherë rreth 50-vjeçar, ndërroi jetë më 4 qershor 1989 në Spitalin e Përgjithshëm të Prishtinës.

Kjo vdekje nuk ishte vdekje e zakonshme. Ajo ishte pasojë e drejtpërdrejtë e dhunës së pushtetit serb ndaj një njeriu që kishte guxuar të tregonte solidaritet, trimëri dhe ndjenjë të lartë njerëzore në një moment dramatik.

Familja Ajeti, me të drejtë dhe me nder, vazhdimisht e ka kujtuar dhe e kujton aktin heroik të Isak Hajdinit – Xhakës. Ky kujtim nuk është vetëm mirënjohje familjare. Është dëshmi se ndërgjegjja popullore shpesh di të ruajë të vërteta që institucionet, botimet e mangëta apo kronikat selektive i lënë në harresë.

Prandaj, ngjarje të tilla nuk duhet të mbeten vetëm në kujtesën gojore, as vetëm në rrëfimet familjare. Ato duhet të trajtohen me seriozitet, me dokumente, me dëshmi dhe me përgjegjësi shkencore.

Historia e Kosovës ka nevojë për historianë që shkruajnë drejt, pa emocione të tepruara, pa anime partiake, pa interesa klanore dhe pa përzgjedhje të qëllimshme të figurave.

Vetëm kështu thuhet e vërteta. Ka ardhur koha që për periudhat e rënda të rezistencës shqiptare të shkruhen botime cilësore, të mbështetura në fakte dhe dëshmi të verifikueshme.

Nuk na duhen më pirgje librash që mjegullojnë realitetin, që lartësojnë disa duke harruar të tjerët, apo që shërbejnë për interesa individësh, grupesh e klanesh të caktuara.

E vërteta historike nuk duhet të ketë pronarë. Ajo u takon të gjithë atyre që vuajtën, rezistuan, ranë, u plagosën, u torturuan dhe u flijuan për lirinë e Kosovës.

Në këtë kuptim, emri i Isak Hajdinit – Xhakës meriton të përmendet me respekt të veçantë.

Ai nuk ishte vetëm dëshmitar i një ngjarjeje të rëndë. Ai ishte pjesë e saj. Ai ishte njeriu që, në vend se të largohej nga rreziku, iu afrua plagës së atdheut.

Një popull që harron njerëz të tillë, rrezikon të varfërojë jo vetëm historinë, por edhe ndërgjegjen e vet.

Lavdi martirit të demokracisë, Ali Ajeti!
Nderim i përjetshëm aktit heroik të Isak Hajdinit – Xhakës!

The post Harresa ndaj atyre që dhanë jetën për çlirimin e vendit, është mëkat i pafalshëm appeared first on DRINI.us.

Akademik Hakif Bajrami, historian, Prishtinë

Apatheidi 1990-1999

“Nuk mundemi më ta durojmë okupimin serbian në “ilegalitet. Serbia e ka shtetin, ambasadat, ushtrinë, policinë, mjetet informative, për t` i mbuluar me propogandë të rreme, palgët tona dyshekullore. Ajo po mendon ende se ka fuqi të na shfarosë. E këtë bota Perendimore ka filluar ta kuptojë në detaje, përmes shkrimeve tona objektive. Ne do ta bëjmë luftën e drejtë. Ne, do ta bëjmë shtetin e Kosovës funksional”!

Pas Konferencës Londrës,   ADEM DEMA më 1992

Ka kohë që flitet për një marrëveshje shqiptaro- serbe me përmasa gjithëpërfshirëse. Ky rreshtim është i drejtë. Por, marrëveshja shqiptaro serbe e ka për obligim shqyrtimin dyshekullor të gjenocidit serbian ndaj shqiptarëve. Pra së pari problemi shtrohet me një ELABORAT (Libër i bardhë) që duhet t` i përmban të gjitha dëmet që i janë siellë popullt shqiptar nga spastrimi i Sanxhakut Nishit më 1877, e deri te gjenocidi me permasa biblike në Kosovë, më 1998/99. Si pasojë e dhunës shtetërore, nga Kosova (1999) u dëbuan mbi një milion shqiptar. Ndërsa, pasuria e tyre u plaqkitë deri në imtësi. Lidhur me këtë, kur i dëgjon disa drejtues politik shqiptarë sot, në filozofemat e tyre mediokër prej kameleonësh shkojnë deri te ndrrimi i territoreve, prandaj habitet njeriu për cektësinë e tyre në informata dhe dituri shumë deficitare. Këta politikanë kanë zkonishtë MENTALITET FEUDALI. Asgjë për ta nuk është, kur Serbia dhe Maqedonia bënin pazare për Debelldenë, ndërsa toka ishte e shqiptarëve; asgjë për ta nuk është Çakori e Kulla den baba den vise të Kosovës; asgjë për ta nuk është nëse ia falim ala Ahmetzogolli Serbisë, Veriun e Kosovës, sidomos Leposaviqin, të cilin Kosovës ia “paska dhuruar Rankoviqi”!

Unë shkruaj në bazë të dokuemnteve shtetërore jugosllave se: KQ. LKJ. Këshilli Ekzekutiv Federativ, LKS, Këshilli Ekzkeutiv i Serbisë, duke u njohtuar se KS OKB më 1960 do ta aprovojë RREZOLUTËN mbi dekolonizimin e Botës, çarqet serbiane nxituan më 1958, dhe i ndryhsuan kufijtë në mes Kosovës dhe Serbisë (A KQ LKJ,viti 1958, dokumente konficenciale). Ky ndryshim kishte për synim që popullsia e Komunës Leposaviqit në tërësi ishte serbe dhe do ta zvoglojë përqindjen e popullsisë shqiptare në Kosovë. Madje, kjo ndërmarrje kriminale pati shkuar aq larg sa që me rastin e regjistrimit të popullsië do të pasojë urdhëri i Dushan Mugoshës (Sekretar i Lidjës komunistëve të Kosovës) që: “rrezultati përfundimtar i regjistrimit duhet të jetë (më 1961), 12 përqindë serbo-malazezë më tepër, ndërsa 8 përqindë shqiptarë, më pak”. Çka i thonë këtij realiteti, Serbia në çdo etapë historike gjatë dy shekujve të fundit në saje të përkrahjes së diplomacisë evropiane, ka luajtë sikurse macja me miun me shqiptarë.

Askush nga Fuqitë Evropiane nuk është brengosë se çka po ndodhë brenda Jugosllavisë me shqiptarë. Filozofia politike evropiane, do të shprehët Vllada Dapçeviq ishte me: “çdo kusht Ballkani duhet të çlirohet nga Islami”. Pra nuk llogaritej krimi, por luftohej viktima. E, në bazë të kritetreve që janë përdorë në caktimin e dëmeve të Luftës Dytë Botëroere, del se Serbia për dëmet që u ka bërë  shqiptarëve, borgji është mbi 150 miliardë dollarë. Këto kërkesa me referenca Shteti i Kosovës, deshti dikush ose jo, duhet deponuar në KS OKB dhe në Sekretarinë e BE, kudo që ka nevojë edhe pse ende nuk jemi antarësuar në OKB. E pastaj, duhet të ulen palët e Republikës Kosovës dhe Republikës Serbisë, për një marrëveshje gjithë përfshirëse. Nëse krimet serbe deri në gjenocid,nuk i përimtësojmë, përmes reparacioneve, atëherë politika serbe përmes çështjeve të detalit, do të na mbajë siç po na mban.

Ndërsa botës civilizuar duhet t` i argumentojmë se:  Shqiptarët e Kosovës në dekadën e fundit të shekullit XX-të, nuk kishin rrugë tjetër, vetëm se t` i rrokin armen dhe të luftojmë për liri. Në fund të luftës sonë, po edhe  tërë njerëzimit,NATO ia shtoi veti famën dhe e shëndërroi në një organizëm ushtarak edhe në vepër filantropi, që e respekton të pambrojturin, i del krah atij dhe ia siguron një jetë të dinitetëshme, për të mbetur ndërgjegje dhe shembull edhe në rrafshin e humanizimit. Pra  ai institucion doli të ishte NATO. E vërteta, NATO është organizatë ushtarke, ofenzive, por në rastin e Kosovës, ky institucion u bë kulmi i sigurisë së një populli që agresori serb e kishte në plan ta shfarosë nga trojet e veta. Pra sulmi i NATO mbi agresorin serbian dëshmoi se ma nuk ka popull pa të drejtë në jetë dhe në liri të çliriruar, me një vrejtëje, se i shtypuri dhe i shfrytzuari i deridejshëm nuk guxon të sillet sikurse shtypësi si agresor me rastin e çlirimit dhe krijimit të shtetit funksional.

Rusia e mban peng Serbinë e jo Kosovën!

Analiza e thellë ahknecore për rëndësinë historike të UÇK-ës nuk është bërë për faktin se shumë qendra të duqisë edhe sot e luftojnë fenomenin UÇK. Por atë që e posedon Rusia sot në Botë, atë provon ta posedojë Serbia në Ballkan. Prandaj Serbia nuk ka pushuar kurrë për të thurë dhe shpërndarë intriga nepër botë, në të cilën politikë i indihmojnë edhe disa shqipfolës, që tani janë “konvertuar” me detyra speciale A e kanë të dy palë (Rusia dhe Serbia)t këtë smundje gjenetike, apo  e kanë të “shkolluar”, faktet flasin për primaritetin e faktorit imperialist rus, sepse Serbia ka probleme me vetvetën, sepse më nuk ka popuj të pambrojtur; ma nuk ka okupator që dhunën ndaj të shtypurve e mbanë në “ILEGALITET” dhe sillet si të dojë. Lidhur me këtë, nuk ka popull në Ballkan që do ta ketë shfrytëzuar RRELIGJIONIN për ambicje politike imperiale, se sa që e ka përdorë Serbia në çdo etapë historike. Ky realitet, shoqërohet nepër etapa me një velo të zezë, që Serbia përmes kishës e joshi përktrahjen e shteteve kryesore të Evropës, sidomos pas 15 janarit 1877, kur Wjena dhe Peterburgu arrijtën Marrëveshje sekrete në Peterburg, në mënyrë që pas debaklit të ushtrisë Osamne (gjatë vitit 1877) t` i sigurohën Serbisë edhe mbi 10 000 kilomatra katrorë siperfaqe të shqiptarëve. Ato treva të okupaurar të Sanxhakut Nishit, e morën vulën se i takojnë Serbisë në Kongresin e  Berlinit më 1878. Jo vetëm kaq, faktorët e fuqive evropiane, mëtej, më 1912 ia shtuan Serbisë, Malit Zi, Bullgarisë dhe Greqisë fuqinë, në mënyrë që më lehtë ta okupojë tërë Vilajetin e Kosovës dhe vilajetin e Manstirit. Më 1918, faktorit evropian dhe Ballkanik, Serbia ia shtoi faktorin shumë domethënës sllavë. Serbisë në zgjërimin e saj në Perendim do t` i ndihmojnë me vetëdie: Kroatët dhe Sllovenët, të cilët më 1929 u konvertuan në jugosllavë. Këtë faktor të “jugosllavizimit integral dhe homogjen”, politika serbiane e adaptoi në luftë  komuniste nacionale më 1941-1945, në mënyrë që  në një perspektivë dominuese, por që më në fund u kthye në fuqi ushkatërake, duke metastazuar në plagë  të pasherueshme me mjete dhune kundër atyre që i kishin ndihmuar të themelojnë Peandori jugosllave, e që u shpërbën në formën më të përgjakur, duke u gjakosë sllavët në mes veti, me që rast shënohet konflikti më i egër pas Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Lidhur me këtë, lufta e shqiptarëve, vetëm mund ta kishte elemntin dhe simbolin e një lufte të drejtë, për të cilën pritej luftë frontale në çdo kohë, sidomos pas Konferecës Paqësore të Parisit më 1946, me që rast iu pranua Serbisë supremacioni, që e kishte shënuar në Berlin(1878), në Londër (1913), në Versaj më 1919 dhe në Paris më 1946.

Serbët janë mësuar me rrena të arsenalit të trilogjisë së APARTEJDIT të përfitojnë në trambulinologjinë infantile të eutanazisë, me një patologji insufiente si që është: Darka e fundit; Draka e Kosovës; Darka e Lamës; Darka e Robërisë, të përfitojnë dhe drejtojnë pushtetin me folklor, por edhe me mjete ushtarke dhe policore, të cilat i shndërrojnë realitetin në lex kreamtorium (ligj hirit që djeg e përvlon mortin në çdo pllëmë ku jeton i pushtuari). Madje pushtuesi e detyron ta detyrojë rë pishtuasin se detyrën e ka prej qiellit, dhe në këtë planimetri duhet patjetër të ketë besim se nuk ka ku të shkojë përtej robërisë klasike.

Derisa partitë politike në Kosovë po hargjojnë kohë në konfrontime në mes veti Serbia po e zgjëron platformën e aparthejdit ndaj shqiptarëve Pra kush po i ndihmon Serbisë nazifashiste terthorazi?

Pas diktaturës kushtetuese më 24 mars 1989, Serbia neofashiste ia filloi sielljës së ligjeve raciste, sa që segregacioni racial shihej dhe perceptohej në të gjitha institucionet në Kosovë. Këtë fakt e dinin institucionet si: KS OKB, OSBE, dhe sidomos të NATO-s, që mbeti fuqi ushtarke pa konkurencë, pas shembjës së komunizmit në disa shteteve hibride federale. Pohimet se Kosova do të serbizohet, menjëherë pas grusht shtetit më 23 mars 1989,dualën se ishin të sakta. Ja argumenti. E vërteta, serbizimi në bazë të: “Programit Jugosllavë për Kosovën 1988”, të cilin e kishte aprovuar Kuvendi Federativ, i mbeti i tëri Serbisë në kompetencë. Faktet flasin vet:

1.Në Radiotelevizionin e Prishtinës, do të vihen masat e dhunëshme. Të gjithë punëtorët shqiptarë do të largohen nga puna. Do të sillen drejtues që ishin personifikim i rregjimit xhakatar. Drejtuesit ishin: Petar Jakshiq, Nikolla Sariq, Miodrag Rexhiq, Zdenka Morina. Këtij organi që do të bëhet i përherëshëm pas një viti do t` i shtohen: Millomir Kovaqeviq, Shakir Makus, Nexhair Murat (turq), Radmilla Nikiq, Dushan Simiq, Kristë Gegaj, Muhamwed Ustaibo, Jonuz Alija.

2.Në xehroren “Kishinicë-Novo Berdë” do të emrohet këta udhëheqës: Sllavko Kisiq, Trajan Pançevski, Sllobodan Pavlloviq, Nenad Peshiq.

3. Në fabrikën “Amortizer” emrohen: Aleksandër Gërgoviq, Zdravko Budimir, Ramadan Abdullah, Bogosav Shupiq.
4. Në Shtëpinë e shëndetit: Luben Stoshiq, Sllobodan Popara, Dr Sllobodan Novoviq, Beçir Nexhmendini, Milivoje Todorovski.5.

Enti për mbrojtje shëndertësore: Komnen Tmushiq, Dr Ruzhdija Radonçiq, Mille Vuksanoviq.

6. Në Organizatën “Tregtia e Kosovës” do të emrohen: Radman Millosavleviq, Bogdan Kecman, Radivoje Stojçiq, Toma Vukadinoviq.
7. Sipermarrja “Plastika”: Ing Shefko Duratoviq, Nebojsha Mitroviq, Ing Drago Samarxhiq.
8. Enti i gjeodezisë dhe fotogrametrisë: Millosh Bogavac, Branko Stoliq, Borisav Radeviq, Vojisllav Tomiq, Xhumret Mehmeti.
9. Sipermarrja “Investmetal” drrejtor: Millan Sharenac, antar drejtues: Izet Zejneloviq, Ruzhdija Krieshtenac, Deniq Millorad, Josip Ivanoviq, Boshko Budimiroviq.
10. “EXIMKOS” drejtohej nga: Branisllav Vujinoviq. Antarë drejtues: Nebojsha Radkoviq, Zhivko Stojanoviq, Dragan Milloviq, Vitimir Bajraktaroviq.

11.Sipermarrja “Metal” drejtohej nga: Trajan Matjeviq. Ndihmësit e tij ishin: Bora Vuksanoviq, Predrag Dabiq, Dragan Caniq.

12. Sipermarrja “Marketing” drejtohej nga: Marko Koprivica. Ndihmësit e tij ishin: Ivan Kostiq dhe Lubica Neshiq.
13. Organizata “Meting” drejtohej nga Dushan Budimir. Ndihmësit e tij ishin: Drago Samarxhiq,Snezhana Radisavleviq, Dragolub Millutinoviq.

14.Organizata “IBER LEPENC” drejtohej nga: Momçillo Mijatoviq, I ndihmonin: Vojo Shqepanoviq, Vlladimir Bozhoviq, Millan Grubishiq, Hasan Pomak.

15. Organizata “BORO E RAMIZI” drejtohej nga: Lubomiq Vujoviq, i ndihmonin Predrag Llazziq, Jadranka Mitroviq, Zoran Kosovac, Millorad Jevtiq, Nebojsha Mihajlloviq.

16.Biblioteka Univerziatre Popullore drejtohej nga Sllobodan Kostiq, Bozhinka Zdravkoviq, Rdamilla Kralaiq, Zoran Stanishiq, Jordan Kisiq.

17.Sipermaja “Slloga” drejtohej nga Dragisha Vukaçeviq, ndihmësit e tij ishin:Predrag Drashkoviq, Veselin Millojeviq, Zvonimir Steviq, Sllobodan Andrejeviq, Alija Sadiku.

18. Sipermarrja “GËRMIA” drejtohej nga Branisllav Kujunxhiq, Ndihmësit e tij ishin: Sllobodan Dimitrijeviq, Svetozar Tasiq, Lubomir Radulloviq, Ramadan Deshiq.
19. Sipermarrja “DARDANIA” drejtohej nga: Bozhidar Markoviq. Në shtabin e tij të dhunëshëm punonin edhe Zoran Markoviq, Jovica Filipoviq, Vlladimir Grkoviq.
20. Në Entin e Kosovës për përparimin e Arsimit dhe Edukimit drejtor i dhënshëm ishte caktuar Miodrag Gjuriq, e ndihmonin Velo Terzoja dhe Shaqir Uka.
21. Në Institutin e Historisë Kosovës ishte caktuar drejtor i dhënshëm Dr. Sreten Martinoviq. Në shtabin e tij ishin edhe Dr Dara Varga (një shoviniste që në Hotelin Bozhur kishte kërkuar “Kokë shqiptari me hangër”), Velko G. Snezhana Haxhibulliq, Millorad Filipoviq.
22. Në “Energoinvest” drejtor i dhunëshëm ishte caktuar Tomisllav Todoroviq, Svetozar Xhokiq, Srxhan Vasiq, Sinisha Janiçieviq, Muhamed Berisha, Radoica Stankoviq.
23. Organizata e Kosovës për çështje sociale dhe mbrojtje të fëmijëve, drejtor i dhunshëm ishte ckatuar Vlladimir Dimiq, ndihmës të tij ishin: Hurshen Zajmi, Vehibe Karahoda, Milla Androviq, Nikolla Perazanin. Këtij ekipi do t` i bashkangjitën edhe Zoran Sekulliq, Sllavisha Mihajlloviq, Gordana Gjergjeviq, Dragomir Gjurgjeviq, Shahi Sagati.
24. Bashkësia e Kosovës për sigurimin social dhe invalidor e drejtonte Rade Zvicer (sekretar), Mirosllav Simiq, Milladin Bovan, Doktor Raiçiq, Esad Muhoviq, Mika Popoviq. Këtë staf të dhunshëm e ndihmonin edhe Stojan Stankoviq, Sveta Jakshiq, Vlladimir Dimiq, Hurshen Zajmi, Dushan Vuçiniq, Iliaz Berisha.
25. Klinikën ORL e drejtonte dhunshëm Prof Dr Dragolub Nikollovski, asis. Dr Rada Trajkoviq, Misha Saviq, Sofija Radosavleviq.
26. Klinikën Neuropsikiatrike e drejtonte Dr Vojisllav Trajkoviq, Dr Dragan Kralajiq, Dr Selatin Kajkush. 27.Klinikën e Dermatologjisë e drejtonte Prof Dr Momir Krxhiq, prim. Dr. Lluka Shurbatoviq, Zagorka Drpaçeviq.
27. Qendra Diagnostike drejtohej nga prof Dr. Millan Dragojeviq, Dijana Miriq, prof Dr Nebojsha Mitiq, Bllagoje Cvetkoviq.
28. Instituti për Anatomi Patologjike drejtohej nga prof dr Ana Lluban, me dr. Nebojsha Mitiq, Bllagoje Cvetkoviq.
29. Klinika e Pneumologjisë (gjoksit) drejtohej nga prof dr Branosllav Rosiq, me ndihmpsit dr, Sofija Naranxhiq, prof dr Xhevait Nurboja, Stojana Stevanoviq.
30. Klinika e Syrit drejtohej nga prof dr Sofina Biga, me ndihmësit dr Dushica Zhoriq, prof dr Konstandin Janev, pof dr Aleksander Kujunxhiq, se Divna Stamatoviq, Novica Gjorgjeviq.
31. Klinika e fëmijëve drejtohej nga prof Dr Duzhica Zvicer, asi Dr M. Periq, dr. J. Putica.
32. Klinika e Gjinekologjisë dhe Akusherisë drejtohej nga Prof dr Lubomir Ristiq, me ndihmësit Dr Branisllav Petroviq, dr Aleksander Andrejeviq, Ranko Gjokiq.
33. Dekanati i Fakultetit Medicinës drejtohej nga Tomisllav Gjikiq, Millovan Gjokiq, Aleksander Kujunxhiq.
34. Njësia e Punës Bashkuar Vera Llaziq, Vukashin Andriq, Sllobodan Ivanoviq, Gordana Shubariq, Selatin Kajkush, Drgan Krallajiq.
35. Orgniazata e PB –Instituti për Fiziologji Klinike drejtohej nga prof dr Sreten Pavlloviq, Mirjana Miriq, Nebojsha Mitiq.
36. Organizata e punës (ZSL) Fakulteti i Medicënës- Vera Aleksiq, Milutin Pavlloviq, Zoran Jovanoviq, Spasoje Arsiq.
37. Fakulteti i Medicinës OPB Instituti- prof dr Svetisllav Dorçanin, ass. Dr Zdravko Vitosheviq, ass dr. Zorica Babiq, Bratolub Petroviq.
38. Klinika Ingterne drejtohej nga Prof dr Vera Perishiq, Sllaavenko Milenkoviq, Veselin Trajkoviq, Hilmi Rexhepi, Smiliq Lilana.
39. Fakulteti i Medicinës-Seksioni i Stomatologjisë drejtohej nga prof dr Lubisha Shqepanoviq, prodekan, Millovan Knezheviq, doc dr. Millan Zhivkoviq, ass dr. Meliha Poreshqi, ass dr. Branko Mihajlloviq.
40. OPB Instituti për Fiziologji, drejtor Radmilla Shagoviq, ndihmësit ishin Dragica Radoviq, Enfeli Lumezi, Zvezdan Mihajlloviq.
41. Sherbimi teknik i Fakultetit Medicinës drejtor Mileta Radoviq, me ndihmësit Jovica Marinkoviq, Dobrilla Veliçkoviq, Milisav Jelliq.
42. Klinika Infektive drejtohej nga Prof dr Stevan Balosheviq, Dr Cveta Vuçiq, Dr Rade Kantiq, Dragan Kostuiq. Klinka për Radiologji drejtohej prej prof dr Radomiq Babiq.

44.Univerziteti i Prishtinës Rektor Dr Radivoje Papoviq, Dr Misha Doshliq, dr Stanoje Dogangjiq, me organin e përkohëshëm: dr Lubomir Shqepanoviq, Dr Vlladeta Vukotiq, Drago Samarxhiq, dr Dragosllav Pejqinoviq.

45. Fakulteti Filologjik dekan dr Borisav Vukortiq, dr Nikolla Cvbetkoviq, Dr Marinko Vojoviq, org, përkohëshëm dr Mirosllav Vukotiq, Millorad Jelliq, Nikolla Novakoviq.

46.Fakulteti Filozofik   dekan Dr Radivoje Vulliq, dr Zoran Gjorgjeviq (më parë asistent në Institutin e Historisë), org përkohëshëm ishte dr Radenko Krul, dr Millovan Obradoviq (Prof ordinar në Institutin e Historisë më parë), Dragosllav Vuçkoviq.

47. Fakulteti i Kulturës fizike dekan dr Mirosllav Mekiq, dr Sllobodan Stankoviq, org përkohëshëm Tihomir Millosavleviq, dr Nikolla Gllasnoviq, Miodrag Bigiq.
48. Fakulteti i Shkencave Natyrore dekan Dr Sllobodan Gligorijeviq,dr Gojko Saviq, dr Katica Kosanoviq, org, përkohëshëm dr. Pavle Vasiq, dr Stojan Dekiq, Sllavica Tomanoviq.
49. Fakulteti i arteve dekan prof Zoran Karalljiq, Zoran Jovanoviq, org i përkohëshëm Hilmija Qatoviq, Misha Aleksiq, Angjellko Karferiq.
50. Fakulteti i Ndertimtarisë dhe Arkitekturës dekan Vukomir Saviq, Dr Milivoje Beshaqareviq, org. përkohëshëm ishte dr. Nedelko Xhelatoviq, Sllobodan Qolliq.
51. Fakulteti Elektronik dekan dr. Qemal Doliqanin, dr Sllobodan Bojeviq, dr Branisllav Miriq, mr. Branko Babiq, Voja Rashiq.
52. Fakulteti i Bujqësisë dekan dr Branisllav Brkiq, dr Bozhidar Jaçinac, org përkohëshëm dr Vojisllav Saviq, Bozhidar Llaziq, Sllobodan Mariq.
53. Fakulteti Ekonomik dekan dr Radosllav Angjellkoviq, prof dr Sllavenko Saviq, org. përkohëshëm dr Petar Petroviq, dr. Muris Haxhibulliq, Millorad Vujoviq.
54. Fakulteti i Makinerisë dekan dr Vladimir Raiçeviq, dr Svetozar Gjekiq, org. i përkohëshëm mr. Zllatibor Lekiq, doc dr Mirosllav Todiq, Ivan Nikqeviq.
55. Fakultetini Drejtësisë dekan dr Mirko Petrunoviq, dr Toma Vinish, org. përkohëshëm dr Millovan Markoviq, dr Zoran Isailoviq, mr. Gjorgje Nikoliq.

56.Organizata e veçant finansiare (TKM) drejtor Bozhidar Kosiq, organ. I përkohëshëm Ranko Kitiq, Ognjen Milenkoviq, Stanoje Sekulliq.

57. Sipermarrja farmacuetike “FARMED” drrejtor Luba Vasiq, Lubomir Cvbetkoviq, org përkohëshëm Lubiko Todoroviq, Svetisllav Koastiq, Rade Sojeviq.
58. Qendra “GËZIMI YNË” drejtor Billkica Bojaniq, org përkoh. Nikolla Arsiq, Zhivota Llaziq, Drita Leka. 59. KOSOVA FILMI drejtor Boshko Drobnjak, orga përkoh. Lubinko Deda, Radunko Bullaiq, Uglesha Vujoviq.
59. Sipermarrja “KOSOVA DRVO” drejtor Senad Plakiq, org përkoh. Sllobodan Bojaniq, Zeqo Feroviq, Rade Sheshlija.

61.Orgabizata “TREGU” drejtor Sllobodan Vujoviq, me org. përkohëshëm Vlladimir Vukanoviq, Latif Bytyqi, Biserka Joksimoviq.

62. “HORTIKULTURA” drejtor Jelisaveta Janiqijeviq, org. përkohëshëm Dragan bojaniq, Zoran Llakiçeviq, Miodrag Milishiq, Mile Rashkoviq.
63. “HIGJENOTEKNIKA” drejtor Zhivko Vasiq, organ i përkohëshëm Dragan Bojaniq, Zoran Llakiçeviq, Miodrag Milishiq, Milica Radenkoviq.
64. “Komunikacioni Urban” drejtor Spasije Ristiq, organ i përkohëshëm Irgan Gashi, Fuad Zejneloviq, Novica Sekulliq.
65. “URGENS” drejtor Petko Vrlikapa, organ i përkohëshëm Dragomir Bojoviq, Zoran Llakiqeviq, Miodrag Malishiq, Miliq Rashkoviq.
66. “FAZITA” drejtor Zoran Timiteviq, organ i përkohëshëm Jakup Pomak, Llazar Begenishiq, Sllobodan Mitroviq.
67. “RILINDJA” drejtor Predrag Arsiq, organ i përkohëshëm Radenko Knezheviq, Mihajllo Stanojeviq, Jorgovanka Milojeviq.
68. Enti Krahinor për botimin e teksteve, drejtor Branko Paunoviq, Radomir Vitkoviq, (zavendës), Nikolla Novakoviq, Zylfikar Kurteshi.
69. Stacioni i Veterinarisë drejtor Dragan Ristiq, organ i përkohëshëm Vitimir Filipoviq, Dragica Grubanoviq, Velimir Rzniq.
70. Kryqi i kUq-Prishtinë, drejtor Bogdan Kecman, organ i përkohëshëm Millovan Petroviq, Gordana Boriçiq, Dragutin Millojeviq.
71. Bashkësia Kulturoarsimore e Kosovës drejtor Velimir Kaliçanin, organ i përkohëshëm Miodrag Brzakoviq, Dragan Gjuriq, Murat Ajvazi, historian nga Hajkobilla (shqipfolës?).
72. Organizata “INZHINIERING” , drejtor Spasoje Cvetkoviq, org. përkohëshëm Sllobodan Gruberniniviq, Bozhidar Janiçieviq, Olgica Gjuroviq.
73. Ndërmarrja “EKSPORT-IMPORT” drejtor Lubica Neshiq, (e pushoi punën).
74. Teatri Popullor i Kosovës, drejtor Mirko Zhariq, organ i përkohëshëm Millorad Roganoviq, Lilana Tomiq, Mirolub Saviq, Miomir Radojkoviq, Ankica Milenkoviq.
75. Sipermarrja e Ortopedisë “RUDO” drejtor Dragaan Vukadinoviq, org. përkohëshëm Millan Vijiviq, Mirko Zoriq, Rodolub Todoroviq.
76. Organizata :KOSOVA TURIST” , drejtor Ivan Ivanoviq, org. pprkohëshëm Nenad Stojkoviq, Radivoje Perunoviq, Vera Petkoviq.
77. Organizata “KOSOVA HIDRITEKNIKA”, drejtor Budimir Saviq, organ i përkohëshëm Borko Filipoviq, Krunisllav Iliq, Cvetko Guxhiq, Isak Gei.
78. Organizata “AUTO-PRISHTINA” , drejtor Zoran Nikolliq, org. përkohëshëm Zhelimir Gapiq, Sllobodan Kitiq, Millorad Stamenkoviq.
79. Organizata “NAPREDAK” drejtor Dragaan Turnjanin, org. përkohëshëm Radosh Iliq, Nebojsha Dabiq, Radovaan Vujoviq.
80. ARKIVI I KOSOVËS, drejtor Radmilla Popoviq, organ i përkohëshëm Dobrilla Jankoviq, Vllastimir Mitroviq, Jugosllav Gjorgjeviq.
81. Organizata “BATLLAVA” drejtor Zoran Filipoviq, org. përkohëshëm Velizar Gjuroviq, Gordan Grujiq, Ranko Petroviq, Novica Borozan, Radovan Vujoviq.
82. INVEST UNIJA, drejtor Ollgica Mitroviq, Stevan Kostiq.
83. Organizata tregtare “VOÇAR” drejtor Svetisllav M. Lubaniq, organi i përkohëshëm Borivoje Vuksanoviq, Llazar Begenishiq, Jovica Jovanoviq, Radivoje Grbiq.
84. Organizata punuese “PUT” drejtor Lubisha Stojkoviq, org. përkoh. Mirko Pavlloviq, Voja Stojanoviq, Rdaivoje Vujoviq, Zvonimir Markoviq.
85. Bashkësia Univerzitare e Punës, drejtor Ranko Gjokiq, org. përkoh. Sava Shqepanoviq, Natasha Nuk, Ruzhica Simiq.
86. BVI për punësim, drejtor Bora Vuksanoviq, org. përkoh. Sava Shqepanoviq, Krsta vujoviq, Dragan Vuksanoviq, Radomir Dimiq.

Në këto institucione para 23 marsit 1989 drejtues të tyre rreth 96% ishin shqiptarë. Tani (më 1990) të gjitha (86 institucionet e Kosovës, drejtohën nga serbët, shumica e të cilëve ishin analfabet klasik.).

Në lidhje me këtë rrezulton se shumica prej tyre ishin siellur nga Serbia dhe Mali i Zi në numër prej 392 funksionarësh. Prej tyre vetëm 5 ishin të ashtuquajtur melez edhe në familje. Ndërsa struktuara drejtuese deri më 1990, në Kosovë ishte relativisht ashtu si ishte struktura e popullsisë. Kjo do të thot se të gjithë shqiptarët u përjashtuan nga puna. Shtrohet pyetja kur në Kosovë dendësia e popullsisë ishte 205 banorë në një kilometër katror, në Serbi dendësia e popullsisë ishte 104 banorë në një kilometër katror, dhe, prap propogandohet se duhet të sillën në Kosovë sllavë, dhe u sollën. A nuk është ky apartejtë i pakicës serbe mbi shumicën apsolute shqiptare. Aq më bindëshëm është aparthejdë, kur më 1991 u bë regjistrimi i popullsisë dhe shqiptarët nuk dualën në regjistrim. Ndërsa nga regjistrimi, ku regjistruesit ishin të gjithë serbë dhe malazezë, doli se në Kosovë ishin 193 214 serbianë që e kishin vendëbanimin në Kosovë. E ku janë ata 250 000 serbian të përfolur nepër intervista nga serbët për njëzetë vite. Madje, edhe në Tribunalin e Hagës, prijësi neofashist i Serbisë S. Millosheviq ngriti numrin e të shpërngulurve nga Kosova në 400 000 serbë, por që duhej të ktheheshin në Kosovë. Askush në Tribunal nuk e dinte, ose nuk donte ta dinë se numri i sipërtheksuar ishte nga pazari Millosheviq-Tuxhman në Dedinje më 1990. E kur dihet se struktura e popullsisë në Kosovë më 1991 ishte 87 përqindë shqiptare, 7 përqindë serbo-malezeze, e të tjerët 6 përqindë. Kështu çështja e apartejdit serbian në Kosovë, shkencorisht (matematikishit) u vërtetua.

   Apatrhejdi nepër Komuna

Apart-hejdi nepër KOMUNA ishte edhe më i egër. Nepër koridoret e komunave shpërtheu një fenomen ku patjetër duhej dituri shkrimin çirilicë.Ndërsa komunikimi mund të bërej vetëm në serbishte. Edhe më konkretisht, disa shqiptarë të shkolluar gjetën “punë” duke iu bërë lutje dhe kërkesa nevojtarëve shqiptar për pushtetit kolonial, sepse masa e gjërë nuk  e dinte serbishtën. Ishte ashtu sepse në Kosovë nuk mbeti asgjë e pa serbizuar. E Jan Smiti i Kosovës u bë njëfar Zoran Angjellkovuiqi. Ai me disa krimnelë të tjerë sundonte në Kosovë me zjarr, thikë dhe autoblinda me topa të kalibrit mesëm.Dhe prap nuk u intervistua nga asnjë hetuesi, sepse Serbia duhej siëas BE-s të mbetej në Ballkan faktor strategjik që nuk është me Rusinë. Por realiteti edhe sot (2026) është ndryshe, sepse Serbia ka mbetur territorialisht dhe politikisht koloni ruse.

Në bazë të argumenteve dihet se serbët  më 1877 e serbizuan 714 katunde dhe 6 qytete në tërësi në Sanxhakun e Nishit, duke i dëmtuar shqiptarët për 40 miliardë dollarë; më 1912-1914 serbët provuan ta serbizojnë Kosovën dhe Maqedoninë, duke i deportuar mbi 500 000 shqiptarë me 395 anije e trena evropian në Anadoll dhe duke dëmtuar këtë popull për 15 milardë dollarë; Më  1918-1941, serbët provuan ta kolonizojnë Kosovën dhe Maqedoninë, duke i bërë TRI konventa me Turqinë, por duke provuar që në tërësi ta serbizojnë Kosovën dhe Maqedoninë, njëherit duke dëmtuar shqiptarinë me 30 miliardë dollarë; Më 1941-1945 serbët provuan ta “kualifikojnë Kosovën se kinse ka qenë në anën e fashizmit, duke e dëmtuar me vënjën e diktaturës ushtarake  më 8 shkurt 1945, dhe duke e dëmtuar për 4 miliradë dollarë. (Shiqo, ZEKERIA REXHA, Rregulloret mbi dëmet e luftës në Arkivin e Republikës Kosovës në origjinal. Në dosje janë 12 rregullore Federative dhe të Kosovës, se si janë llogaritë dëmet).Në realitet, Republika e Kosovës pas çlirimit nuk ka provuar ende t` i llogaritë dëmët e luftës 1997/99, sepse pushtetarët janë orientuar pas foteleve dhe funksioneve. Por as institucionet e formuara dhe rasformuarara dhe prapa të formuara vetëm po sillën në rreth.

Më 1945-1966, serbo-malazezët provuan ta serbizojnë Kosovën dhe Maqedoninë me Marrëveshjën Xhentelmene më 1953 përmes së cilës deri më 1966 i deportuan 415 235 shqiptarë, duke e dëmtuar këtë popull me 19 miliardë dollarë;

Më 1981-1999 serbët provuan ta serbizojnë Kosovën përmes “Platfomës politike për Kosovën 1981” dhe “Programin jugosllav për Kosovën 1988”,, duke e dëmtuar shqiptarinë për 32 miliardë dollarë. Faktet se çka ndodhi me shqiptarë në të gjitha periudhat është i njohur. Në valën e parë (1877) u serbizaun plotësisht 714 katunde dhe 6 qytete; në valën e dytë (1912-1914) u serbizuan 182 katunde dhe u largian mbi 500 000 shqiptarë në Anadolli; në valën e tretë (1918-1941) u larguan 215000 shqiptarë në Anadolli nga Kosova, Maqedonia dhe Sanxhaku i Jeni Pazarit; në valën e katërt (1945-1966) u larguan nga Kosova, Maqedonia dhe Sanxhaku 415000 shqiptarë dhe boshnjakë; në valën e pestë (1981-1999) u larguan nga Kosova me dhunë të paparë mbi 1 000 000 shqiptarë. E sot prap serbët po kërcnohen se duhet të themelojnë një republikë serbe në Kosovë, së cilës “duhet t` i takojnë resurset më të njohura ekonimike”. Kush do ta pranojë këtë aparthejdë, nga shqiptarët dhe kush po bënë opstrukcione me bojkotimin e Parlamentiti, shqiptarët duhët mirë të mendojnë. Po, si po vrehet ata të jashtëmit që po vijnë për ta pleqëruar çështjen, si duket janë të pavendosur. Po flitët se pavendosmërinë e tyre e donë serbiani, në mënyrë që çështjen shqiptare po e shfrytzën edhe Opozita politike shqiptare në Kosovë në luftë për pushtet. E kush është më i dëmshëm, le të mendon populli me kokë të vet.

Çka pritët nga zgjedhjet e 7 qershorit 2026

I tërë suksesi i këtyre zgjedhjeve protet nga përqidja e pjesëmarrjës; nga përqindja që do ta fitojë Vetvendosja; nga rrezultati që ishte në zgjedhjet e kaluara. Mbështetur në antarësi Vetvendosja është fituese e sigurt. Por niveli i rritjës së përqindjës së fitorës duhet të jetë së pakut edhe 6% më i lartë se sa që ishte në zgjedhjet e kaluara. Të shohim,  Kosovës i priftë e mbara.

Lidhur me këtë mendoi se në votime të 7 qershorit 2026 duhët të dalin nja 75 deri në 80% të zgjedhësve. Atëherë melodia e bojkotimit në votim kudo do të i kthehet në dobi të popullit. Pra, sipas hulumtimeve të mia më 8 qershor 2026 do të festojë Vetëvendosja, sepse populli po e dëshmon qe pesë vite aftësinë e saj. Por Serbia,në anën tjetër së pakut edhe për një shekull do të luftojë për ta ruajtuar Kosovën si vend të pasigurtë, në mënyrë që askush në vendin e “PASIGURTË” mos të INVESTOJË. Pikërisht në këtë lëmi të investimeve Qeveria e Albin Kurtit duhët përqëndruar tërë arsenalin intelektual, e ai nuk mungon.

Post scriptum: Me Albin Kurtin më askush nuk mund të luaj nepër të ashtuquajturat bisedime, të cilat janë shndërruar në njëfar rreligjioni hibrid diplomatik.Në fakt bisedime bilaterale mund të ndodhin por “Çështja e Kosovës”, më nuk ekziston, de jure sidomos nga 17 shkurti 2008.

Llogarisni sa na ka mbajtur Serbia në maje të thikës me akuzat për: Kontra rrevolucion, për separatizëm, për iridentizëm, për fundamentalizëm, për terrorizëm, e sidomos për përdorimin e bombave me uranium të varfruar, për transplantim të organeve njerzore “nepër shtëpia katundi”!!! Mjfat kemi durua, mjaftë jemi aakuzuar pa asnjë faj. Nuk duam më të hecim nepër rreth të that.Zgjedhjet e 7 qershorit 2026 le ta shkëpusin epokën e vujatjeve nga epoka e demokracisë me miqë shumë si: SHBA dhe BE me grancion të NATO-s.

Më 30 maj 2026

The post Serbia jo vetëm okupatore e Kosovës, por ushtroi apatheid ndaj shqiptarëve appeared first on DRINI.us.

Mark Palnikaj, studjues, Tiranë

KONTRIBUTI I SKENDËRBEUT PËR FORMIMIN E SHTETIT SHQIPTAR

Abstract:

The Albanian people have fought for centuries to defend their homeland. The most glorious period of the resistance of the Albanian people in the Middle Ages is the period of the resistance of Gjergj Kastrioti. He tried to strengthen alliances with the states of Western Europe. He had the closest ties with the Kingdom of Naples and the Papal State of the Vatican. During the 25 years of resistance against the Ottoman hordes, he did not lose a single battle but won all of them. Albania still uses the flag of Skanderbeg today and he is our national hero.

Shkurtesë

Fjalët kyçe:

Gjergj Kastrioti Skendërbeu, Lek Dukagjini, Gjergj Pelini, Martin Muzaka, Venediku, Arbëria, Perandoria Osmane.

Të nderuar zonja dhe zotërinj!

Kam kënaqësinë të jem i pranishëm për të ju përshëndetur për pjesëmarrjen tuaj dhe për të falenderuar organizatorët e këtij takimi në shërbim të njohjes dhe kujtimit të kryeheroit tonë kombëtar Gjergj Kastrioti i njohur në botë si Skendërbeu.

Shqipëria është një vend i vogël, por me një histori të lashtë dhe të lavdishme.

Populli shqiptar ka luftuar gjatë njëzet shekujve kundër pushtuesve të ndryshëm të cilët në shumë raste kanë ushtruar edhe genocid ndaj popullsisë paqësore të kombit tonë.

Në historinë e dy mijë viteve të fundit nuk është regjistruar asnjë rast që populli shqiptar të ketë sulmuar ose pushtuar shtetet fqinje ose kudo në botë.

Nga kjo tribunë e fjalës së lirë ju tërheq vemendjen studjuesve dhe institucineve më të larta të shkencës së historisë shqiptare në Shqipëri dhe në Kosovë që në asnjë rast nuk e kanë ngritur zërin për njohjen e genocidit të ushtruar nga pushtuesi turk ndaj popullit shqiptar megjithse janë të njohura dhe të dokumentuara masakrat mizore të ushtruara nga ky pushtues gjatë gjith kohës së pushtimit.

Sot, populli shqiptar përveç një popullsie që quhet diasporë që banon në shtete të tjera ku janë asimilue pothuajse plotësisht, pjesa e mbetur së bashku me territoret, janë në ndara në pesë shtete duke e bërë Shqipërinë vendin e vetëm në botë që gjatë gjith kufirit të sajë rreth e qark, të jetë e kufizuar me popullsi dhe terrene nga trojet e veta.

Kjo i dedikohet pushtuesit turk i cili në vitet e fundit të pushtimit, i përdori trojet shqiptare si plaçkë tregu për të përmbushur orekset e shteteve ballkanike të mbështetura nga Perandoria Ruse dhe e braktisur nga aleatët tanë natyral, shtetet europiane. Këta të fundit gjatë copëtimit të trojeve kombëtare shqiptare, në mënyrë mjaft të padrejtë, miratuan me vendime zyrtare copëtimin e trojeve shqiptare.

Periudha më e lavdishme e popullit tonë mbetet qendresa antiosmane gjatë njëzet e pesë viteve të udhëhequra nga Heroi ynë Kombëtar Gjergj Kastrioti Skendërbeu.

Gjergj Kastrioti, heroi ynë kombëtar, ka të vendosur qindra buste në më shumë se njëzet shtete të botës duke ja kaluar të gjithë udhëheqësve politikë dhe ushtarakë nga e gjith bota për numrin e busteve dhe vendeve ku janë vendosur.

Ky fakt i njohur ndërkombëtarisht e ka spjegimin e vet krejtësisht të qartë. Skendërbeu, udhëheqës i Arbërisë dhe gjeneral ushtarak i njohur nga e gjithë Europa si “Kalorësi i Krishtërimit”, gjatë gjithë karrierës së tij ushtarake luftoi për mbrojtjen e vendit të tij dhe të vendeve të tjera europiane nga invazorët osmanë që donin të pushtonin Shqipërinë dhe Europën.

Ai zhvilloi vetëm beteja mbrojtëse dhe asnjëherë nuk sulmoi ndonjë vend tjetër. Kjo është arsyeja që ai është kampion i ushtarakut që ka luftuar për liri dhe pavarësi.

Kombi shqiptar ka patur në shekuj sjellje korrekte dhe paqësore me fqinjët e tij në lindje dhe në perëndim, në jug dhe në veri të vet.

Kanë qenë popujt e tjerë që e kanë sulmuar dhe djegur e shkatërruar ekonominë dhe kulturën e popullsisë arbërore në trojet e veta.

Në zonat e Arbërisë dhe Dardanisë, pushtuesi turk, sipas dokumenteve të publikuara dhe të pakundërshtueshme organizoi një terror dhe genocid të pa parë më parë në këto troje.

Për ti shpëtuar kësaj dhune dhe këtij genocidi, popullsia e këtyre zonave u largue në masë në vende të tjera si Italia e Veriut dhe e Jugut por edhe drejt vendeve të tjera si Kroacia, Austrohungaria dhe deri në Transilvani.

Popullsia e këtyre trojeve, u zvogëlue shumë dhe vendi pësoi një shkretim të pa njohur më parë.

Sipas statistikave të popullsisë të publikuara në botimet e fundit, vetëm mbas dyqind vitesh Arbëria dhe Dardania e arritën numrin e popullsië që kishin para pushtimit turk.

Popullsitë e larguara nga trojet tona u asimiluan në vendet pritëse duke humbur gjuhën dhe kombësinë.

Vetëm popullsitë që u vendosën në viset jugore të Italisë që sot quhen arbëresh, arritën të ruanin gjuhën, kulturën, veshjet, fenë dhe kombësinë e tyre të pa dhunuar nga mikpritësit e tyre.

Janë këta arbëresh që kanë hapur shkollat e para shqipe, që kanë shkruar shkrimet e para dhe librat shqip duke kontribuar në ruajtjen e identitetit tonë kombëtar.

Në këtë pritje vëllazërore të bashkëkombasve të tij ka hisen e vet edhe vepra dhe lidhjet që krijoi në të gjallë të tij heroi ynë kombëtar Gjergj Kastrioti.

Në qytetet italiane ka mbi njëzet sheshe me emrin e Skendërbeut dhe më shumë se 50 buste të vendosura në sheshe publike dhe institucione në shtetin Italian.

Për Skendërbeun buste dhe shtatore janë vendosur në sheshe dhe vende publike edhe në Argjentinë, SHBA, Kanada, Mbretërinë e Bashkuar, Belgjikë, Francë, Portugali, Spanjë, Zvicër, Austri, Kroaci, Poloni, Rumani, Bullgari, Maqedoni, Kosovë, Shqipëri dhe në shumë vende të tjera duke e bërë heroin tonë kombëtar figurën më të njohur të luftës çlirimtare për një pjesë të rëndësishme të popullsive të të gjithë globit tokësor.

Ne, por edhe të gjithë bashkëkombasit tanë në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe në të gjitha vendet ku punojnë dhe jetojnë shqiptar festojmë dhe nderojmë kujtimin e heroit tonë kombëtar me një krenari të ligjëshme që populli shqiptar i ka dhënë botës një gjeneral ushtarak që nga gjithë bota njifet si “Atleti i Krishtit” për kauzën e drejtë dhe për betejat që udhëhoqi njëzet e pesë vjet si prijës i popullit shqiptar.

Ajo që dua të vë në dukje në këtë shkrim është se sa ka qenë i rëndësishëm kontributi i Gjergj Kastriotit për formimin e identitetit dhe shtetit shqiptar.

Në shekullin e pesëmbëdhjetë kur jetoi Gjergj Kastrioti, në shumicën e vendeve në kontinentin europian, shtetet ishin të ndara në principata. Edhe popullsia shqipfolëse e asaj kohe e cila shtrihej në dyqindmijë kilometra katrore në gadishullin e Ballkanit, ishte e ndarë në principata dhe udhëhiqeshin nga princërit e tyre.

Me datë 28 nëntor 1443, Gjergj Kastrioti i cili ishte në moshën rreth 38 vjeçare, me anë të një veprimi më shumë politik se sa ushtarak, merr në zotërim principatën e trashëguar nga babai i tij Gjon Kastrioti e cila ishte e pushtuar nga pushtuesit Osmanë. Qendra e principatës në zotërim të tij ishte qyteti i Krujës i quajtur nga shqiptarët Krua për shkak të burimeve të ujit që buronin në afërsi dhe në gjuhën e shqiptarëve këto burime quheshin kroje.

Mbas tre muaj dhe katër ditëve nga marrja në pronësi të principatës së tij, me datë 2 mars 1444, Gjergj Kastrioti organizon në qytetin e Lezhës një mbledhje që në histori njifet si “Beslidhja e Lezhës”.

Në këtë mbledhje, Gjergj Kastrioti ftoi të gjithë princërit e principatave me popullsi shqiptare. Aty ai ftoi edhe përfaqësues nga vende të tjera si Venediku, Vatikani, Napoli etj.

Është i njohur dhe i konfirmuar mirë fakti që jo të gjithë princërit e principatave erdhën në këtë takim.

Sipas dokumenteve të ruajtura në arkivat Veneciane dhe arkivave të tjera italiane dhe sipas librit të Marin Barletit “Historia e Skendërbeut” botuar në vitin 1510, në këtë takim kanë marrë pjesë përfaqësues nga katrëmbëdhjetë krahina dhe principata të popullsive shqipfolëse.

Në këtë mbledhje të organizuar nga vetë ai, Gjergj Kastrioti ju bëri thirrje të gjith princave që të bashkoheshin në një njësi dhe nën një komandë për të luftuar kundra pushtuesve osmanë për lirimin e krejt trojeve shqiptare, madje edhe të popujve të tjerë të gadishullit ballkanik.

Kjo konsiderohet veprimi i parë i njohur për të realizuar bashkimin e principatave në një njësi të vetme. Ky veprim i tij, nëse do të ishte realizuar, do të ishte themelimi shtetit nacional të shqiptarëve

Princërit, siç ndodhë pothuajse gjithmonë me shqiptarët, jo të gjithë ishin dakort me të gjitha propozimet që bëri Gjergj Kastrioti.

Ata në parim ranë dakort për luftë kundër pushtuesve por kur erdhi fjala për pozicionin që do të kishte Gjergj Kastrioti në këtë luftë, nuk ishin dakort që ai të ishte prijësi absolut i kësaj nisme por Gjergjin e emëruan sipas dokumenteve të dërguara në Venedik nga përfaqësuesit e këtij shteti “Primus Interpare”. Përkthimi saktësisht i këtij titulli nga gjuha latine në gjuhën e sotme është i diskutueshëm por nga të gjithë studiuesit pranohet se ky titull ka kuptimin “I barabartë midis të barabartëve”. Nëse e spjegojmë me fjalë të tjera, kjo kishte kuptimin që pjesëmarrësit nuk pranonin të hynin nën komandën e Gjergj Kastriotit por, ishin dakort të gjithë të ishin aleatë në luftën për çlirim.

Nëse e analizojmë këtë qëndrim të princërve shqiptarë në këtë takim pa paragjykime, pa qëllime të këqia në favor të kundërshtarëve tanë, por në mënyrë llogjike, atëherë ky qëndrim ka një farë të drejte dhe kuptimi llogjik se përse u mbajt.

Kur u bë kjo lidhje, me 2 mars 1444, Gjergj Kastrioti ishte rreth 38 vjeç, beqar, i shkolluar në Perandorinë Osmane, nuk kishte zhvilluar asnjë betejë kundra turqve.

Llogjika të çon në mendimin se pjesëmarrësit nuk kishin arsye ti jepnin besimin absolut këtij pinjolli të familjes së Kastriotëve për të qenë udhëheqës absolut i të gjithëve.

Është e vërtetë se Gjergj Kastrioti e vazhdoi luftën për njëzet e pesë vjet dhe nuk humbi asnjë betejë në përballjen me fuqinë ushtarake të perandorisë Osmane që në atë kohë ishte perandoria më e fuqishme në botë.

Gjergj Kastrioti ka humbur vetëm betejën e Beratit ku pati kundërshtar jo turqit por një ushtri turke të përbërë me ushtar qind për qind shqiptar.

Për kontributin e tij në luftë kundër invazorëve të perandorisë otomane dhe për fitoret e korrura, Papa Kalisti i tretë i dha Gjergj Kastriotit titullin “Atleti i Krishtit”.

Për faktin se Gjergj Kastrioti formoi një shtet të formësuar si i tillë dhe nuk ishte thjeshtë një kaçak rebel në krye të një çete rebelësh siç shkruajnë në shkrimet e tyre dashakeqe dhe pa asnjë bazë disa kundërshtar të çdo vlere shqiptare, duke u munduar t’i përvehtësojnë këto vlera në dobi të kombeve të tjera, tregojnë dokumenta dhe shkrimet e ruajtura në arkivat perëndimore në Itali, Francë, Spanjë, Austri dhe vende të tjera.

Deri tani, letërkëmbimet e Gjergj Kastriotit me principatat dhe shtetet europiane, kanë të konfirmuara më shumë se 400 letra të dërguara nga Gjergj Kastrioti ose që i janë dërguar atij nga të tjerë ose që flasin për rolin e tij në teatrin e luftës antiosmane.

Ne kemi publikuar disa nga këto letra të përkthyera në gjuhën shqipe por shumica absolute e tyre ose është publikuar nga studiuesit e huaj në gjuhë latine dhe gjuhë të tjera ose ruhen akoma në dorëshkrim dhe nuk janë publikuar asnjëherë.

Institucionet zyrtare në Shqipëri dhe në Kosovë duhet të marrin masat e nevojshme dhe ti botojnë këto letra në mënyrë kronologjike sipas datave kur janë shkruar dhe të përkthyera në gjuhën shqipe.

Letra e Gjergj Kastriotit e shkruar me datën 29 mars 1463 nga kepi i Rodonit për Papa Piu II, ku bëhet fjalë për caktimin e Martin Muzakës si ambasador të shtetit të administruar nga Gjergj Kastrioti në Vatikan, tregon për një shtet të organizuar me përfaqësi edhe diplomatike në shtete të tjera.

Dokumenta e ruajtura në arkivat e Dubrovnikut dhe të Venecias, që bëjnë fjalë për veprimtarinë diplomatike të ambasadorit të Gjergj Kastriotit në Republikën e Venedikut, Gjergj Pelini nga Artana (Novobërda) e Kosovës, flasin për një aktivitet të zgjeruar të këtij diplomati në ndihmë të Gjergj Kastriotit.

Një dokument i ruajtur që flet për jetën dhe veprën e Gjergj Pelinit.

Dokumentat e ruajtura flasin për një aktivitet të zgjeruar diplomatik të Gjergj Kastriotit me kanceleritë europiane në shërbim të qëndresës antiosmane.

Kjo është prova më e mirë se ai kishte organizuar një shtet, natyrisht jo me konfigurimin që ka sot një shtet modern por të ngjajshëm me shtetet e kohës së tij.

Edhe aleancat me vende të tjera europiane tregojnë për fuqinë e tij ushtarake dhe identifikimin e tij dhe të vendit që përfaqësonte si një shtet potencial në luftën antiosmane.

Shkuarja e Gjergj Kastriotit për afër një vit në ndihmë të mbretit të Napolit me ushtrinë e tij në ndihmë për ruajtur të pandarë këtë mbretëri tregon se sa i rëndësishëm ishte kjo ndihmë për mbijetesën e asajë mbretërie.

Marin Barleti në librin e tij për Gjergj Kastriotin thotë qartas se ai ka kërkuar dokumente autentike për historikun e këtyre zhvillimeve dhe betejave të zhvilluara nga Gjergj Kastrioti në gadishullin Apenin dhe nuk ka gjetur asgjë. Mundësitë teknike dhe transporti për të lëvizur nga një krahinë apo shtet në një tjetër në atë kohë kanë qenë të kufizuara. Për këtë shkak, Barleti mund të mos ketë arritur të kryej kërkimet e duhura por në shekullin tonë janë gjetur dhe publikuar shumë dokumente që hedhin dritë mbi ato ngjarje.

Ekzistenca e stemës së dinastisë Kastrioti dhe e flamurit me shqiponjën dykrenare që përdoret edhe sot nga kombi shqiptar, janë një provë e fortë për një organizim të një shteti serioz dhe të pavarur.

Gjatë qeverisjes së tij Gjergj Kastrioti disa herë u tradhëtue nga bashkëpunëtorët e tij si nipi i tij Hamzai dhe disa gjeneralë të tij.

Edhe disa nga principatat shqiptare patën mosmarrëveshje me shtetin e Arbrit dhe disa herë u përdorën edhe armët kundër njëri tjetrit. Kjo ka ndodhur me Danjën, me principatën e Dukagjinit dhe të Spanëve. Në vitet e fundit të jetës së tij, princët e Dukagjinit dhe të Spanëve u pajtuan me Gjergj Kastriotin dhe luftuan së bashku kundë turqve pushtues.

Madje princi Lek Dukagjini, u mërzit shumë nga vdekja e parakohëshme e Gjergj Kastriotit dhe e qajti në mënyrë legjendare vdekjen e tij. Ai mbas vdekjes së Gjergj Kastriotit e vazhdoi edhe dhjetë vjet luftën kundra pushtuesve turq.

Edhe ky fakt tregon për një shtet të konsoliduar të Gjergj Kastriotit. Në vitin 1482, djali i tij Gjon Kastrioti, u kthye në tokat arbërore për ta vazhduar luftën e të jatit por nuk pati sukses.

Mbas shpalljes së pavarësisë nga Perandoria Otomane më 28 nëntor 1912 që nga shqiptarët u quajt nëntori i dytë në kujtim të hyrjes në Krujë me 28 nëntor 1443 të Gjergj Kastriotit dhe stema dhe flamuri u soll nga diaspora dhe u rivendos ai që kishte qenë 450 vjet më parë.

Qeveritë tona në Shqipëri dhe në Kosovë duhet të nxjerrin ligje që ndalojnë sharjet dhe shpifjet kundra Gjergj Kastriotit Skendërbue dhe kundra historisë së kombit tonë. Sa më vonë të ndalohet kjo masakër historike aq më të mëdha do të jenë dëmet që i shkaktohen historisë dhe kombit tonë.

Ju faleminderit

Tiranë më 7 qershor 2025.

The post Kontributi i Gjergj Kastriotit Skendërbeut në formimin e shtetit shqiptar appeared first on DRINI.us.

The post Pas 1123 vjet, me 29 maj 1453, Konstandinopoja ra nën pushtimin islamik appeared first on DRINI.us.

Nga Frank Shkreli

KUR NJË KOMB HARRON GJIGANTËT E VET

Në të vërtetë, ky është një subjekt që e kam trajtuar sa herë gjatë viteve, si për shëmbëll dhe sa për ilustrim:  Frank Shkreli: A është trashëgimia kulturore dhe historike shqiptare në zhdukje e sipër? | Gazeta Telegraf .  Sot, shkak për këtë shënim u bë 180-vjetori i lindjes së Naim Frashërit (25 maj të vitit 1846) sepse, për fat të keq, historia e trajtimit/mos trajtimit të kujtesës së figurave kombëtare,  vazhdon.

Ka popuj që ndërtojnë shtete me forcën e armëve.  Por ka edhe kombe që mbijetojnë falë forcës së mendjes, gjuhës dhe kulturës.  Shqiptarët janë një prej tyre.  Në kohët më të errëta të historisë, kur Shqipëria ende nuk ekzistonte si shtet, kur gjuha shqipe ndalohej, kur shqiptarët ishin të përçarë në fe, krahina e vilajete, dolën disa burra të mëdhenj që ndërtuan me penë atë që nuk ekzistonte ende në hartë: ndërgjegjen kombëtare shqiptare. Mes tyre qëndrojnë si dy maja të pashlyeshme Naim Frashëri dhe Gjergj Fishta — dy figura që i dhanë kombit shpirt, gjuhë, krenari dhe ideal.

Naim Frashëri i mësoi shqiptarët ta duan Shqipërinë si atdhe shpirtëror. Ai ngriti gjuhën shqipe në nivelin e një gjuhe kulture dhe i dha shqiptarëve ndjenjën se ishin një komb i vetëm. Në një kohë robërie dhe padijeje, ai mbolli shpresë, vetëdije dhe dritë.  Fishta, nga ana tjetër, u dha shqiptarëve epikën kombëtare, forcën morale dhe krenarinë e qëndresës. Me “Lahutën e Malcis”, ai ngriti në art shpirtin heroik të  shqiptarëve malësorë, dhe e bëri gjuhën shqipe të jehojë me madhështinë europiane.

Pa këta njerëz — dhe pa rilindas të tjerë si Faik Konica, Luigj Gurakuqi, Mid’hat Frashëri, Ndre Mjeda apo Ernest Koliqi e Martin Camaj — kombit shqiptar do t’i mungonte vetë themeli i identitetit të tij. Do t’i mungonte gjuha shqipe e kultivuar, vetëdija kombëtare, ndjenja patriotike, arsimi kombëtar, kultura europiane dhe rezistenca shpirtërore ndaj asimilimit.  Sepse Shqipëria nuk u krijua as nga komunistët e sbhkullit të kaluar as nga klasa politike pseudo-komuniste 35-viteve trannzicion, as nga lufta. Ajo u krijua, fillimisht, në mendje, në libra, në poezi dhe në sakrificat e këtyre gjigantëve.

Prandaj, ka diçka thellësisht të dhimbshme në heshtjen që po shoqëron figurat më të mëdha të kulturës dhe identitetit shqiptar. Në vitin e 180-vjetorit të lindjes së Naim Frashërit, mungesa e një përkujtimi dinjitoz mbarëkombëtar nuk është thjesht neglizhencë institucionale, por ajo është simptomë e një krize më të thellë: krizës së kujtesës, kulturës dhe atdhedashurisë shqiptare.  Sepse kur flitet për Naim Frashërin, nuk kujtojmë vetëm një poet të zakonshëm.  Po flasim për njeriun që i dha shpirt gjuhës shqipe, që mbolli idenë e Shqipërisë moderne në zemrat e shqiptarëve shumë kohë përpara se shteti shqiptar të ekzistonte. Naim Frashëri ishte zëri i ndërgjegjes kombëtare shqiptare. Ai nuk kishte pushtet, ushtri apo shtet. Kishte vetëm penën, idealin dhe dashurinë për kombin.  Dhe megjithatë, 180 vjet pas lindjes së tij, Shqipëria zyrtare, por edhe shqiptarët kudo, ky përvjetor duket i ftohtë, rutinor dhe pothuaj të painteresuar për të nderuar siç meriton, Naim Frashëri. Në vende të tjera europiane, por edhe në çdo shtet normal të botës, figura të përmasave të tilla do të shoqëroheshin me akademi kombëtare, botime speciale, konferenca shkencore, aktivitete në shkolla, emisione televizive, ekspozita, ribotime të veprave, dhe homazhe shtetërore. Ndërsa në Shqipëri, ashtu edhe në Kosovën e pavarur, deri tani, përkujtimet publike në 180-vjetorin e Naim Frashërit, duken të kufizuara, kryesisht, me ndonjë lajm të shkurtër në media individuale apo iniciativa private. Ashtu si zakonisht në të kaluar[n me raste të tilla,nuk pati jehonën që meriton poeti i cili u bë vetë ndërgjegjja e kombit.

Por Naim Frashëri nuk është i vetmi në këtë mungesë kujtese.  Një ndër ta edhe At Gjergj Fishta — kolosi i letërsisë shqipe, autori i “Lahutës së Malcis”, poeti që i dha kombit epikën, krenarinë dhe dinjitetin e fjalës shqipe — vazhdon të mbetet figurë e nderuar, më shumë nga populli, por jo edhe nga institucionet zyrtare të shtetit shqiptar.  Për dekada, diktatura komuniste e përjashtoi Fishtën nga kultura zyrtare shqiptare. Veprat e tij u ndaluan, emri iu fshi nga tekstet, ndërsa kujtesa kombëtare u deformua me vetëdije ideologjike. Tragjikisht, edhe sot duket sikur Shqipëria ende nuk është çliruar plotësisht nga ajo frymë harrese zyrtare. Frank Shkreli: Vazhdon krimi shtetëror ndaj At Gjergj Fishtës, i përjashtuar nga shteti që ai mbrojti | Gazeta Telegraf  –

Por ç’të themi për Naimin e Fishtën, kur kjo harresë institucionale nuk ka kursyer as figurën më të madhe të historisë shqiptare: Gjergj Kastriotin Skënderbeu. Dhe ky është paradoksi më i madh i Shqipërisë “modern”. Kombi që, ndonjëherë, mburret me Skënderbeun në çdo fjalim patriotik, shpesh nuk arrin ta trajtojë atë me dinjitetin kulturor dhe shtetëror që meriton figura e tij. Përvjetorët historikë kalojnë shpesh me aktivitete të fragmentuara, pa një vizion serioz kombëtar për ta kthyer figurën e Skënderbeut në pjesë të gjallë të edukimit, kulturës dhe vetëdijes qytetare të mbarë Kombit. Frank Shkreli: Gjergj Kastrioti- Skënderbeu, i harruari i Kombit në ditëlindjen e tij | Gazeta Telegraf

Ndërkohë, që në Europë dhe në botë, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu njihet si një nga figurat më të rëndësishme botërore dhe rezistencën kundër Perandorisë Osmane. Emri i tij gjendet në historiografinë europiane si simbol i qëndresës dhe identitetit perëndimor të shqiptarëve, por edhe si shpëtimtari i Evropës. Ndërsa në vetë Shqipërinë, shpesh duket sikur ai përmendet më shumë si dekor ceremonial sesa si themel moral e historik i Kombit shqiptar.

Kjo krijon një pyetje të rëndë, por të domosdoshme: Duke mos-kujtuar figura të tilla kombëtare, ashtu siç u ka hije,  apo humbet Shqipëria  dhe shqiptarët, lidhjen me vetveten?  Sepse atdhedashuria nuk matet me retorikë politike, me flamuj në festa apo me deklarata patriotike në rrjete sociale. Atdhedashuria matet me respektin ndaj njerëzve që ndërtuan shpirtin e kombit. Duhet theksuar edhe një here se një komb që harron poetët, mendimtarët dhe rilindasit e vet, domosdoshmërisht, mfillon të humbasë busullën e vet morale. Sepse kombet e shtetet nuk jetojnë vetëm me ekonomi, pallate të larta, pushtet apo propagandë. Kombet jetojnë me kujtesë, kulturë dhe identitet.  Sot, për fat të keq, shumë të rinj shqiptarë njohin më mirë personazhe virtuale të rrjeteve sociale sesa veprën e Naimit apo madhështinë e Fishtës, e lere më figurën e madhe të shqiptarëve, kudo që janë.  Shkollat shpesh i trajtojnë si kapituj formalë provimesh, jo si shtylla të ndërgjegjes kombëtare. Ndërkohë që hapësira publike dominohet nga konfliktet politike e partiake, nga banaliteti, spektakli dhe kultura e harresës.

Dhe kjo është drama modern e shqiptarëve. Ndonëse shqiptarëve nuk u mungojnë gjigantët gjatë gjithë historisë, Kombi shqiptar që prodhoi gjigantë kulturorë si Naim Frashëri e Gjergj Fishta, po rrezikon të mbetet pa kujtesë kombëtare.  Por ende nuk është vonë. Sepse rikthimi te Naimi, te Fishta, te Faik Konica, te Luigj Gurakuqi, te Mid’hat Frashëri dhe te rilindasit e tjerë nuk është nostalgji për të kaluarën, por është një nevojë  e madhe për identitetin e shqiptarëve në të ardhmen . Sepse pa ta, Shqipëria ndoshta do të ishte vetëm një emër në hartën e Evropës dhe asgjë tjetër.

Kur një një komb që nuk kujton me respekt gjigantët e vet të kulturës e të historisë, rrezikon që një ditë të mbetet, jo vetëm, pa gjigantët e historisë së vet – por edhe pa shpirt!

The post Naim Frashëri, Gjergj Fishta dhe kriza e kujtesës kombëtare shqiptare appeared first on DRINI.us.

Pirro Prifti, Tiranë

Si sot e 573 vite më parë Kryeqyteti i Perandorisë Romake të  Lindjes u pushtua nga Sulltan Mehmet Faithu duke i dhënë fund  Perandorisë Bizantine e cila  ishte një nga Perandoritë e fuqishme të kohës. Rënia shënon jo vetëm pushtimin e territoreve të kësaj Perandoria nga osmanët, por edhe përhapjen e madhe me dhunë të Islamizmit në Ballkan dhe në të gjitha pjesët e tjera të ish territoreve bizantine.

Që nga data 6 prill 1453, Kostandinopoja u përball me sulmin e parë dhe ndër më të fuqishmit që kishte përjetuar ndonjëherë. Për herë të parë sulltani përdori topin e konstruktuar nga mjeshtri i madh hungarez, Urban. Kjo teknologji e re, përveç shkatërrimeve në mure, u bë edhe shkak i një paniku dhe i humbjes së moralit tek mbrojtësit, në veçanti tek vullnetarët që vinin nga popullata e thjeshtë.

Muret e Kostandinopojës, veçanërisht Muret Teodosiane, ishin disa nga sistemet më të avancuara mbrojtëse në botë në atë kohë. Këto fortifikime u mposhtën me përdorimin e barutit, veçanërisht në formën e topave dhe bombardimeve të mëdha, duke paralajmëruar një ndryshim në luftën e rrethimit. Sidoqoftë sunduesi i hapësirës së Kosovës së atëhershme kishte dërguar 1500 minatorë të cilët kontribuuan në hapjen e tuneleve nën muret e qytetit.

Mbrojtja arriti që të jetë e suksesshme karshi këtij sulmi. Ky dështim bëri që të bjerë morali tek ushtria osmane. Ndërsa, nëntë ditë më vonë, respektivisht me 20 prill 1453, tri anije luftarake xhenoveze dhe një bizantine arritën që t’i thyejnë forcat osmane te Briri i Artë dhe ta furnizojnë qytetin me ushqime. Mehmet faithu rigrumbulloi forcat dheu mor vendimi që sulmi përfundimtar të bëhet me datën 29 maj.

Qyteti u pushtua më 29 maj 1453 si pjesë e kulmit të një rrethimi 53-ditor që kishte filluar më 6 prill.

Ushtria sulmuese osmane, e cila ishte dukshëm më e madhe se numri i mbrojtësve të Kostandinopojës, komandohej nga Sulltan Mehmeti II 21-vjeçar (më vonë i mbiquajtur “Pushtuesi”), ndërsa ushtria bizantine drejtohej nga perandori Konstandin XI Palaiologos. Pasi pushtoi qytetin, Mehmeti II e bëri Kostandinopojën kryeqytetin e ri osman, duke zëvendësuar Adrianopojën.

Nuk dihet se çfarë ndodhi me Perandorin e fundit bizantin, por dihet që trupi i tij nuk u gjet kurrë, ka shumë mundësi që ai të jetë arratisur ose të jetë mbytur .

Ky sulm e bëri realitet ëndrrën e Mehmetit II për të marrë qytetin e njërit prej perandorëve më në zë të Romës. Me nënshtrimin e qytetit, heroikisht ra edhe perandori i Bizantintit, Kostandini XI. Rënia e perandorit bëri që nga këtu e tutje Mehmeti II të marr epitetin “Fatih” (Ngadhënjimtari) dhe kjo si rezultat i marrjes së kurorës së Bizantit, si dhe shndërrimit në xhami të kishës kryesore të krishterimit lindor, Aja Sofia. Akti i shndërrimit të kishës kryesore në xhami ishte dhe simbolik – i ngadhënjimit të Islamit karshi Krishterimit, meqë shënon edhe fundin e Perandorisë Romake të Lindjes.

Kjo bëri që Heroi Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu në luftën e tij kundër osmanëve iu drejtua  Vatikanit për ndihma deri sa ndrroi jetë, në luftën e tij në mbrojtje të Arbërisë dhe Epirit dhe të Krishtërimit..

Sulltani nuk e shkatërroi qytetin, siç bënë latinët më 1204. Përkundrazi, u përkujdes që ta ruajë edhe me ligj. Prandaj, ky qytet vetëm se u bë edhe më kozmopolit seç ishte. Nuk u përjashtua asnjë popull (pa dallim racore, e fetare) për të qenë pjesë e tregtisë dhe dinamikës së Stambollit. Mjafton të kujtohen emërtimet e profesioneve me emrin arnavut/shqiptar – sikur vije fjala me arnavut kalldrëmi, arnavut cigeri, arnavut çullamasi etj. (morën emërtimet arnavut/shqiptar, ngase ishin profesione dhe ushqime me të cilat identifikoheshin shqiptarët) etj.

Sulltan Mhemet fatihu, sipas praktikës së kohës lejoi plaçkën për tre ditë por nuk shkatërroi dhe banorëve ua premtoi të drejtën e jetëve dhe të ushtrimit të besimit të mëparshëm.

Interesant është fakti i tolerancës ndaj feve të tjera (kryesisht orthodokse çifute dhe katolike) i Sulltan Mhemet Fatihut por edhe i Sulltanëve të mëvonshëm. Arësyeja është se Ai u mahnit nga Katedralja e Shën Sofisë, dhe më vonë Sulltan Sulejmani urdhëroi që xhamitë të ndërtoheshin sipas projektit të Shën Sofisë me kube të rrumbullakët por me minaret.

Si qendër të Patriarkanës, Sulltan Mehmeti e caktoi Kishën e Apostujve por, më vonë, më 1455, patriku Gennadius kërkoi që të kalojë në Manastirin Pamakaristos. Meqë Kisha e Apostujve mbeti e boshatisur, në vitin 1490 myslimanët kërkojnë që ta shndërrojnë në xhami. Por, fakti se këto manastire dhe kisha nuk ishin të zakonshme për nga shenjtërimi, nuk ishte aprovuar kërkesa e tillë.

Në anën tjetër, ekzistenca e aktivitetit të kishave dhe manastireve në kohën e Sulltan Mehmetit II, po ashtu dëshmon edhe vizionin e Sulltanit për të ruajtur harmoninë fetare në qytetin i cili do të jetë kryeqendër e osmanëve plot 470 vjet dhe për 407 vjet qendër e Kalifatit (Hilafetit) Islam.

ii

Qyteti i vogël me emrin Bizantion, i themeluar në shek. VII p.e.s., rreth pesë shekuj më vonë (shek. II p.e.s.) do t’i bashkëngjitet qyteteve të sunduara nga Perandoria Romake. Ndonëse Bizantioni kishte përparësi të mëdha gjeostrategjike, nuk e kishte tërhequr vëmendjen e perandorëve romakë. Gjërat ndryshojnë me ardhjen në fron të Kostandinit të Parë (324-337), i cili në muajin maj të vitit 330, në një atmosferë festimesh që zgjatën katër ditë, rezidencën perandorake të Romës do ta zhvendosë në brigjet e Bosforit.

Qyteti u ndërtua qëllimisht për të rivalizuar Romën dhe pretendohej se disa lartësi brenda mureve të tij përputheshin me ‘shtatë kodrat’ e Romës.

Kështu, edhe zyrtarisht, Bizantioni i vogël do të shndërrohet në qendër të botës. Por, tani me emrin e ri, Kostandinopoja – emër që identifikonte edhe pronarin e ri, Kostandinin. Nga këtu e tutje, Kostandinopoja, i cili ishte kryeqytet i Perandorisë Romake për 1123 vjet, do të jetë zemra e qytetërimeve ku luftërat sektare të krishterimit do të bëhen pikërisht aty.

Kostandinopoja ishte “Roma e Re (Nova Roma emër që mori nga krijuesi i tij Perandori romak Kostandini I, i cili konsiderohet ilir nga Dardania) nga Nish-i, me 11 maj të vitit 330) kryeqyteti i Perandorisë Bizantine, pas pushtimit osman në vitin 1453 u bë kryeqyteti i Perandorisë Osmane. Si qendra e dy perandorive botërore, në vendin ndarës mes dy kontinenteve, Kostandinopoja zotëron një rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe artistike

Qyteti u bë i famshëm për kryeveprat e tij arkitekturore, të tilla si Ajasofja, katedralja e Kishës Ortodokse Lindore, e cila shërbeu si selia e Patrikanës Ekumenike, Pallati i shenjtë Perandorak ku jetonin perandorët, Kulla e Gallatës, Hipodromi, Porta e Artë e Mureve Tokësore dhe pallate të pasura aristokratike. Universiteti i Kostandinopojës u themelua në shekullin e pestë dhe përmbante thesare artistike dhe letrare përpara se të pushtohej në vitet 1204 dhe 1453, duke përfshirë librarinë e tij të madhe perandorake e cila përmbante mbetjet e Librarisë së Aleksandrisë dhe kishte 100,000 vëllime. Qyteti ishte shtëpia e Patrikut Ekumenik të Kostandinopojës dhe kujdestarit të relikteve më të shenjta të të ashtuquajturit Krishterimi si Kurora me gjemba dhe Kryqi i Vërtetë.

Kostandinopoja ishte  kryeqyteti i Perandorisë Romake/Bizantine (330–1204 dhe 1261–1453), Perandorisë Latine (1204–1261) dhe Perandorisë Osmane (1453–1922). Ajo u riemërtua zyrtarisht si İstanbul (shqip: Stambolli) në vitin 1930, kur Mustafa Qemal Ataturku kreu reforma kombëtare turke. Qyteti është sot më i madhi në Turqi dhe qendra financiare e saj.

Edhe ditët e sotme Stambolli apo Kostandinopoja e dikurshme mbetet një nga qytetet më të mëdha të Europës dhe një nga qëndrat më të mëdha të Islamit dhe të Orthodoksisë.

priftipirro2017@gmail.com

The post 29 Maj 1453-Rënia e Kostandinopojës dhe Ngritja e Islamit Osman appeared first on DRINI.us.

Sami S. Shatri

Gëzuar Bajramin, të gjithë atyre që e festojnë në mbarë globin, e që e njohin shqiptarinë!

(KUJTIME NGA NËNA)

Atë ditë ishte Bajram, më tregonte Nëna, prill 1999!

Në oborr ishim duke prerë kurbanin, sipas adetit fetar, shtatë hisenik. Mishin e vendosnim në sini (sofër) në 7 pjesë …

Erdhi dikush te dera e oborrit, tha me të madhe: ikni se po vinë shkijet (çetnikët) …

Shpejt e shpejt, hipëm në traktor, ata çka ishim aty dhe u nisëm për Kaliçan, më vonë në Jabllanicë, pastaj me shumë vuajtje maleve me borë të Rozhajës e më pastaj arritëm te Nëna Shqipëri!

Mishi i kurbanit mbeti nëpër sofrat e Dukagjinit …

Rrugës pati të plagosur e të vrarë …

Këtë vend Shqipesh, nuk e ndihmuan as “dovtë”, lutjet arabçe të nënës time, as lutjet e imamëve e hoxhenicave …

Këtë vend Shqipesh e ndihmuan për tu çliruar 721 aeroplan të kryçalive amerikan e kryçalive katolik europian me 66 aeroplan, si dhe Turqisë me 22 aeroplanë!

Dhe Nëna ime e ndjerë, besimtare e devotshme, shpesh më thoshte:

“Zoti i pshtoft e kurrë mos i harroft, ata që na pshtun e na kthyen në shtëpi” …

Mixha Isë thoshte: “Zoti e Amerika, se kurrë nuk e kishim pa Tomocin me sy”…

E djemt e vajzat e UÇK-së, të ndihmuar nga Shqipëria, bënë punën e tyre, siç është më së miri …

Mos të harrojmë, ndihmën jetike të përsonaliteteve Izraelite…

Urime, mileti i Dardanisë, mos harroni kurrë vitin, 1999!

Lutuni, t’mos përsëritet historia, se Bajramat vinë e shkojnë …

Gëzuar

The post Nëna : “Zoti i pshtoft ata që na pshtun e na kthyen në shtëpi”; Mixha Isë: “Zoti e Amerika, se kurrë nuk e kishim pa Tomocin me sy” appeared first on DRINI.us.