The post Pse po i pengon ruset, rikthimi i shqiptarëve në katolicizëm? appeared first on DRINI.us.

_{Foto-reportazh nga Dubai dhe Shqipëria-Nga Rëra e Shkretëtirës në Majat e Turizmit Botëror: Dubai përballë Shqipërisë së Bekuar nga Natyra}

 Në një qytet ku hotelet luksoze lindin çdo ditë në çdo cep të Dubait, Millennium Plaza Downtown, hoteli qe u vendosem për disa ditë, mbetet një nga simbolet që i reziston kohës ne pasqyrimin e  këtij qyteti . I vendosur në një nga pozitat më strategjike – në zemër të Sheikh Zayed Road, përballë Muzeut të së Ardhmes dhe pranë Qendrës Botërore të Tregtisë – ky hotel është një pikë ideale nisjeje për të eksploruar qytetin, qoftë për pushime apo për punë.

Akomodimi është i rehatshëm dhe modern, me pamje që të lënë pa frymë, ndërsa restorantet ofrojnë shije autentike nga kuzhina të ndryshme botërore. Pishina e jashtme, shërbimi i kujdesshëm dhe afërsia me metronë e bëjnë përvojën edhe më praktike e relaksuese.

Ky është vendi ku ndihesh pjesë e ritmit të gjallë të Dubait, por njëkohësisht gjen qetësinë që të duhet për të shijuar çdo moment.

Qyteti i Dubait ka rreth 3.6 milionë banorë (sipas të dhënave më të fundit nga viti 2024).
Është qyteti më i populluar në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe një nga metropolet që rritet më shpejt në botë – me banorë nga mbi 200 kombësi të ndryshme!

Shumica e popullsisë janë emigrantë, që punojnë në sektorë të ndryshëm si ndërtim, turizëm, teknologji, dhe financë. Vetëm një përqindje e vogël janë qytetarë të Emirateve.

Shkretëtira

• Pjesa më e madhe e territorit të Dubait është shkretëtirë rëre, pjesë e Shkretëtirës së Arabisë.
• Rëra është e artë dhe e imët, dhe formon duna që ndryshojnë formë sipas erës.
• Shkretëtira nuk është thjesht bosh – aty zhvillohet turizëm i aventurës: safari me makina 4×4, hipje në deve, kampe tradicionale etj.

Zona urbane

• Vetë qyteti është ndërtuar mbi një terren të ulët dhe të rrafshët, që e ka bërë më të lehtë ndërtimin e infrastrukturës moderne.
• Qendra urbane përgjatë Sheikh Zayed Road është e dominuar nga rrokaqiej modernë si Burj Khalifa dhe Dubai Frame.
• Ka lumenj artificialë, liqene dekorative dhe shumë hapësira të gjelbra të projektuara për bukuri urbane dhe freski në klimën e nxehtë.

Kujdesi ndaj detit

• Dubai ndodhet përgjatë bregut të Gjirit Persik, dhe ka krijuar ishuj artificialë si:
  • Palm Jumeirah
  • The World Islands
• Këto projekte kanë ndryshuar relievin bregdetar dhe e kanë kthyer detin në një pjesë integrale të jetës në qytet – për luks, turizëm dhe investime.

Në thelb, relievi i Dubait është një kombinim i natyrës së thatë shkretinore dhe ndërtimit të guximshëm njerëzor, që e ka shndërruar qytetin në një mrekulli moderne.

_{Nëse do të përpiqeshim ta përshkruanim në pak fjalë, Dubai është qyteti i ndërtuar mbi rërë, ndërsa Shqipëria është vendi i ndërtuar nga Zoti. Dy realitete të ndryshme, me rrugë të ndryshme drejt turizmit, por me një të përbashkët: dëshirën për t’u bërë pjesë e hartës botërore të destinacioneve të veçanta.}

_{Dubai është sot një nga qytetet më të frekuentuara nga turistët në botë. Ajo që dikur ishte një pluhur shkretëtire, sot është kthyer në një qytet që mahnit me çdo hap. Ndërtesat me shkëlqim, hotelet luksoze, rrugët e shtruara me përpikmëri dhe teknologjia e fundit janë pjesë e përditshmërisë.}

_{Në krahun tjetër, Shqipëria ka gjithçka që natyra mund t’i dhurojë një vendi: plazhe të gjera e të virgjëra, male madhështore, lumenj të kristaltë, gastronomi unike dhe mikpritje që nuk krahasohet ndonjë vend tjetër . Por ajo çka mungon është vizioni dhe përkushtimi për ta ruajtur dhe zhvilluar këtë pasuri qe na e ka fale zoti  por nuk e vlerëson robi}.

Dubai – Qyteti i Hoteleve pa Shtëpi

Në Dubai nuk sheh ndërtesa të zakonshme apo lagje të vogla qytetare. Qyteti është i mbushur me hotele të njëpasnjëshme, secili më madhështor se tjetri, me pamje nga marina, nga deti apo nga shkretëtira. Xhamat që rrezatojnë në çdo kohë të ditës e kthejnë qytetin në një pasqyrë që ndriçon përherë.

Ndërtesat janë ndërtuar ngushtë, por me elegancë. Gjithçka është e përllogaritur, e ndërtuar për të krijuar efekt vizual, dhe për të bërë turistin të ndihet si pjesë e një bote të përsosur. Nga Burj Khalifa deri tek hotelet e Palm Jumeirah, gjithçka duket si nga një film futuristik.

Ekskursionet në Dubai – Teknologji, Komoditet dhe Supermakina

tjetër dhe gjithashtu katin më të lartë të përdorshëm.

Burj Khalifa është ndërtuar nga kompania zhvilluese Emaar Properties, sipas projekteve të arkitektit Adrian Smith nga studioja amerikane Skidmore, Owings and Merrill. Ndërtimi filloi në vitin 2004 dhe në janar 2009 arriti lartësinë përfundimtare prej 828 metrash. Ndërtesa u përurua më 4 janar 2010. Deri në përurim, ajo quhej Burj Dubai (“Kulla e Dubait”), ndërsa pas përurimit mori emrin e ish-presidentit të Emirateve të Bashkuara Arabe, Khalifa bin Zayed Al Nahyan.

Vendndodhja

Burj Khalifa ndodhet në qendër të një zone të re urbane të quajtur Downtown Dubai, një projekt me investim prej 20 miliardë dollarësh, ku janë kombinuar funksione të ndryshme si tregtia, banimi, zyra, hotele, qendra tregtare, argëtim dhe rekreacion.

Përdorimi

• Në 38 katet e para ndodhet hoteli Armani, i pari i këtij lloji në botë.
• Në katet mbi to janë 43 zyra dhe disa suita.
• Kati i 124-të/125-të shërben si platformë vëzhgimi në lartësi 456 metra me pamje 360 gradë (“At the Top, Burj Khalifa“).
• Që nga vjeshta e vitit 2014, vizitorëve u ofrohet edhe një platformë më ekskluzive në katin e 148-të në lartësi 555 metra (“At the Top, Burj Khalifa SKY”).
• Në janar 2011, në katin e 123-të u hap restoranti @mosphere, restoranti më i lartë në botë.
• Kati më i lartë i banuar është i 163-ti në 584 metra.
• Ashensorët shkojnë deri në katin e 189-të, që ndodhet në 638 metra.
• Në shkurt 2011, në ndërtesë u vendosën dy automatikë ari, ku mund të blesh shufra ari.
• Për shkak të rënies së kërkesës për prona në Dubai, çmimet e apartamenteve ranë me 40% brenda 10 muajve pas hapjes.

Karakteristikat teknike

• Sipërfaqja totale e ndërtesës: 526.760 m²; sipërfaqja e përdorshme: rreth 517.000 m².
• U përdorën 330.000 m³ beton dhe sasi të mëdha çeliku, pjesërisht të ricikluar nga Pallati i Republikës në Berlin.
• Deformimi maksimal nga era në katet e sipërme arrin rreth 1,5 metra, por ndërtesa nuk përdor stabilizues kundër lëkundjeve.
• U përdorën rreth 850 shtylla betoni, disa deri në 70 metra thellësi, për të siguruar stabilitetin e ndërtesës.
• 60 boshtet e ashensorëve funksionojnë si oxhakë të përmbysur, duke tërhequr ajrin nga lart poshtë për të balancuar presionin.
• Ndërtimi zgjati 22 milionë orë pune dhe përfshiu deri në 12.000 punëtorë në kulmin e punimeve.
• Zyrat dhe ambientet e fitness-it zënë 49 kate, ndërsa 1044 apartamente banimi, përfshirë 144 apartamente Armani, janë të shpërndara në kate të tjera.
• Kati më i lartë teknik, ku ndodhen pajisjet elektronike dhe antenat, arrihet vetëm me një shkallë të ngushtë.
• 57 ashensorë dhe 8 shkallë lëvizëse shërbejnë ndërtesën. Ashensorët kryesorë kanë një lartësi funksionimi prej 504 metrash.
• Ashensorët e dyfishtë çojnë në platformën e vëzhgimit me një shpejtësi prej 10 m/s (36 km/h).
• Platforma në katin e 148-të është më e larta në botë për publikun, në lartësinë 555,70 m.
• Ka gjithsej 2.909 shkallë deri në katin e 160-të.
• Parkingu në dy katet nëntokësore ka kapacitet për 3.000 makina.

Arkitektura

• Ndërtesa ka një bazë me formë Y dhe përbëhet nga tre kolona që mbështesin një bërthamë qendrore shumë të fortë.
• Ky sistem i quajtur “buttressed core” nga inxhinieri William F. Baker, siguron stabilitet maksimal ndaj erës dhe rrotullimeve.
• Fillimisht, ndërtesa ishte planifikuar të ishte pak më e lartë se Taipei 101 (508 m), por pas analizës së themelit, u vendos që të ndërtohej shumë më lart.
• Edhe gjatë ndërtimit, lartësia e bërthamës u rrit disa herë – fillimisht ishte planifikuar 507 m, dhe u arrit deri në 601 m për pjesën e betonit. 

Kthehemi  edhe njëherë këtu ne hotelin qe jam përqendruar  në Millennium Hotel  në zemër të Dubait, kupton menjëherë se ke hyrë në një botë tjetër. Veturat që lëvizin rrugëve janë nga më luksozet që ka prodhuar bota – të reja, të pastra, të shpejta. Dominojnë modelet japoneze, por gjithashtu sheh Rolls-Royce, Bentley, Ferrari, Lamborghini. Në Dubai, vetura është status për njeriun se kush është.

Ekskursionet janë të organizuara deri në detaj. Një udhëtim në shkretëtirë me Land Cruiser të pajisur për çdo terren, shfaqje tradicionale në tenda beduine, guidat që flasin disa gjuhë dhe ambientet që të lenë pa fjalë – janë pjesë e eksperiencës së garantuar.

Çdo shërbim është i menduar që të lërë mbresa. Nga marrja në hotel deri tek kthimi, gjithçka funksionon si një orë zvicerane. Dhe mbi të gjitha, gjithçka është për turistin.

Shqipëria art natyror qe na e ka fale zoti – Bukuri që nuk e Ndërton Dot Asnjeri, por që Po Harrohet injorohet dhe keq menaxhohet nga vet ne  shqiptarët!!!

Shqipëria, në kontrast, është një vend që nuk ka nevojë për ndërtime spektakolare. Ka plazhe të pafundme që nuk i gjen askund tjetër – me rërë të natyrshme, me pyje që krijojnë hije të freskëta, me ujëra të kthjellët që të ftojnë të hysh pa menduar dy herë.

Por aty ku ka ndërhyrë dora e njeriut, shpesh ka dëmtuar më shumë sesa ka ndërtuar. Plazhe që dikur ishin të virgjëra, sot janë të zaptuara, të betonizuara, të ndotura. Rreth 90% e bregdetit është dëmtuar në një formë apo një tjetër, për shkak të mungesës së kontrollit dhe planifikimit urbanistik dhe  teknologjik.

Turizmi që Shqipëria duhet të kishte, shpesh sabotohet nga vetë strukturat shtetërore, nga mungesa e përkrahjes ndaj investimeve serioze dhe nga një qytetari që ndonjëherë nuk është edukuar për ta ruajtur natyrën si një pasuri kombëtare.

Ekskursionet në Shqipëri – Natyrë që Flet, por pa Zë Organizimi

Nga Thethi në Valbonë, nga Syri i Kaltër në Karaburun, nga Liqeni i Komanit në Llogara, Shqipëria është një muze natyror në ajër të hapur. Por shumë nga këto vende janë të vështira për t’u eksploruar për shkak të mungesës së infrastrukturës, sinjalistikës, apo shërbimeve bazë ndesa ne  Dubain spektakulare cdo gje eshte artificiale madje edhe nje lule  apo bime drunore  e ka  ujin tek rrënja  se për ndryshe për pak dite nga thatësia vdesin si bime dhe kthehte  vendi ne pamjen  fillestare të shkritores.

Ne Shqipëri turistët shpesh duhet të improvizojnë, të kërkojnë vetë informacion, ose të ecin kilometra në këmbë pa një guidë të certifikuar. Megjithatë, kur mbërrin në destinacion, natyra shpërblen gjithçka – me qetësi, me bukuri, me një ndjesi të rrallë që nuk blihet dot me para.

Gastronomia dhe Mikpritja – Zemra e Shqipërisë

Një tjetër thesar i pazbuluar është kuzhina shqiptare. Me shije të pastra, me gatime tradicionale që kanë kaluar brez pas brezi, me përbërës vendas e të freskët – çdo vakt është një përvojë.

Dhe më shumë se ushqimi, është mikpritja ajo që e bën Shqipërinë të veçantë. Në Dubai, shërbimi është perfekt, por i programuar. Në Shqipëri, është i sinqertë, i gjallë, i ndjerë. Në shumë raste, je mysafir në shtëpi dhe jo thjesht klient në një restorant.

Përmbyllje – Mesazhi i Madh: Shqipëria ka gjithçka, por i mungon vetja

Ky fotoreportazh nuk është vetëm një krahasim mes dy vendeve. Është një thirrje. Një ftesë për reflektim. Dubai tregon çfarë mund të ndërtojë njeriu kur ka vullnet, vizion dhe përkushtim. Shqipëria tregon çfarë ka dhuruar Zoti – por që po e humbasim nga mungesa e kujdesit.

Turizmi nuk është vetëm pamje dhe pushim. Është ekonomi. Është imazh. Është respekt për vendin tënd. Shqipëria, Kosova dhe pjesët e Maqedonisë shqiptare  duke  i marre parasysh edhe perlat  malore dhe detare ne Malin e Zi ,si dhe ne Greqi ne  pjesët tona  te banuara me shqiptarë, qe u përkasin shqiptareve si vendbanime, mund të jenë perlat e Ballkanit, Evropa e jugut që s’ka nevojë për filtra, por vetëm për organizim dhe dashuri. Sipas një eksperti  amerikan  ne një interviste, ai deklaron se Shqipëria vetëm me Turizëm ka mundësi ti mbaj  mbi 20 milion banore pa u marre me kurrfarë veprimtare tjetër.

Nëse këtë e kuptojnë qytetarët dhe qeveritë, Shqipëria, Kosovën  dhe trojet tona shqiptare në Ballkan qe s’kemi  nevojë të ndjekim askënd – mjafton të ruajë dhe të vlerësojë atë që tashmë e ka Shqipëria. E ftoj popullin shqiptar qe ti kthehemi vetvetes dhe shërbimit  ndaj kombit tonë me atë qe na e ka fale zoti.

The post Reportazh nga Dubai dhe krahasimi me Shqipërinë tonë të bekuar nga Natyra appeared first on DRINI.us.

The post Kujtime nga vizitat si student në vendet e Europës Lindore, që nuk kishin para e as veshëmbathje , por kishin guxim qytetar appeared first on DRINI.us.

Ndoshta jo, por me siguri, sot, kur lufta midis Hamasit dhe Izlaelit, është zenitin e saj, nuk është vakt i përshtatshëm për  shënime të këtilla të vakëta, po kjo behet me qëllim të mirë e fisnik, në renjën e tij. Midis flakëve të luftës së ashpër dhe të pa komrpromis, të hidhet një fije shkrepse, (për) një fije shpresë, sikurse e quajti shkrimtari, momentalisht numër një, në letërsë shqipe, Ag Apolloni, romanin e tij të shkëlqyer, kushtuar një narjej gjenocijeje të rëndë,  kur Kosova ishte në gjendhe të tillë, pa fije shkrepse, as fije shprese. Të besojmë ne qëllimin e mirë! 

Shkëputje nga një ditar i dikurshëm, më shumë fletë e me vdekje të zezë! 

 Bajram SEFAJ, shkrimtar  

(…) 

dita e shtatë:  

(haifa, e premte, 26 shtator ’86)   

Me zëmër si të thyer, pse nuk me ra rasti sadopak të shijojë dhe përjetoj hijeshinë, se pakut për namin që ka, Port Said-in, për të cilin besoj se nuk dimë aq sa duhet, aq sa ai meriton, pos emrin e mirë dhe solemn që ka,  marrim rrugë për në Haifa, që është aty, krejt afër, një “vrap pele” hesapi. Po që se emrit të këtij qyteti, për shumëkënd të largët dhe të panjohur, ia shtojmë edhe emrin r shtetit kontrovers, Izrael, atëherë kjo është diçka tjetër. Të rrahurat e shpejtuara të zemrës së shqetësuar, janë dëshmia më emirë, për ketë. 

Pra, nga Port Saidi, udhëtojmë, lundrojmë, në drejtim të Izraelit! Nuk di të shpjegoj shqetësimin e madh tundues që ndjej gjatë këtij udhëtimi të shkurtër nate. E di, ndërkaq se natën që u nisëm në “takimin e parë” më këtë shtet të vogël, kur nuk ka as pesë milion banorë e, ne anën tjetër, është aq zëmadh në Mesdhe (Det). Lundrimi ishte aq i qetë sa fitohej përshtypja se Anija rrëshqite sipërfaqes se lëmuar e të akullt mbi ndonjë pishinë të madhe. Kjo qetësi e rehati udhëtimi sikur, vetvetiu, premton qëndrim të mirë e të ëmbël në Izrael! 

Takimi i pare me te, del i tillë. Haifa, limani më i madh izraelit, qëllon i veshur me diell e ngrohtësi. Pritja, përkundër formaliteteve të gjata e formale të ”pranimit” të Anijes në Port, është korrekt dhe i ngrohtë, mund të thuhet edhe kështu. 

Zotëri Solomun është ciceroni që do të na shoqëroi  gjatë qëndrimit dyditor në këtë shtet mesdhetar. Me elegancë, afarizëm dhe zhdërvjelltësi të denjë prej  çifuti, ai nuk lë mundësi për derdhje kohe në punë të kota e të parëndësishme. I shkon për pe programit, e programi i ditës se sotme, është mjaft i pasur.  

Shpejt, si të ishim përngut, lëshojmë Portin e Haifës e sakaq gjendemi në qytetin e famshëm Nazaret. Qytet tejet fotogjenik. Interesant. I lashtë. Me gjurma dymijë vjeçe para epokës sonë. I kompozuar (ngritur) dhe i harmonizuar në një ambient të gurtë. I pastër. Pastërtia sikur është dert i përbashkët i të gjithë tridhjetë e pesë mijë banorëve të tij.  

Ky qytet ka një lidhje të ngushtë me Jezu Krishtin dhe lindjen e tij, për çka më se miri dëshmon kisha e re, ndërtuar midis vjetëve njëmijë e nëntë qind e gjashtëdhjetë dhe një mijë nëntë qind e gjashtëdhjetë e tetë, mbi gërmadhat e kishës se lashtë,  që këtu e kishte ngritur dhe ndërtuar Kostaini, në shekullin e katërt. Ja, pra, më në fund, një tempull religjioz në këtë qytet të lashtë, që nuk është më i moçëm se disa vjeç. 

Gjatë ditës se sotme përsëri do të “takojmë” Jezusin  Shkëlqesia e tij “na pret” diku në rrugë, në rrugë për në liqenin e Galileut apo Tiberias. Ky liqe e ka edhe një emër, një të tretë. Liqeni i depresionit, quhet edhe ndryshe!   

Së pari do të ndalemi te një vendbanim interesant, specifik e karakteristik në botën mbarë, në Kibuc. Mbase është e vërtetë se, pos atributeve që ka, duhet shtuar edhe ca të tjera që, vështirë të besohet se lexuesi im, do mësoj ndonjë gjë të re. Prandaj, asnjë fjalë mbi Kibucët, (së paku këtu e me këtë rast, kësaj radhe. Ndoshta njëherë tjetër, më vonë, po!).  

 dita e tetë:  

(jerusalem, bethlehem…, e shtunë, 27 shtator ’86) 

Rrugën prej Haifës deri në Jerusalem e kalojmë shpejtë. Autobusët janë të mirë, komod dhe  me nga një krua brenda, në të cilin gjithmonë ka ujë të ftohet akull. Gjatë kësaj rruge (nja dyqind kilometra) pothuaj se nuk na del në “pritë” ndonjë befasi e madhe, pos që në të dy kahet e saj zënë sipërfaqe plantacionet e pakufishme të portokallit, limonit dhe, më pak, të pambukut. Disa kilometra para se të hyhet në Jerusalem, i merr “rruga e trimërisë”, për ndër të trupave ushtarake izraelite që këtu thyen ushtrinë e Jordanisë, në vitin njëmijë e nëntëqind e dyzet e nëntë. Sikur forcat e armatosura izraelite të mos shënonin këtë fitore, thonë këtu, ku dihet ç’do të bëhej më Izraelin e sotëm. Nga kjo pjesë e rrugës shihen bjeshkët e Judës,  që arrijnë deri në tetëqind metra lartësi.  

Tashti pothuaj se me të dyja këmbët jemi në qytetin ndër më të lashtët në botë. Jemi në Jerusalem, që emrin e ka aq të mirë – “Qytet i paqes”, në përkthim të lirë do të thotë fjala Jerusalem. Në anën tjetër, shih ironinë, ky qytet, sikur kurrë në jetë, ditë paqeje nuk ka përjetuar. Pavarësisht nga të gjitha, duhet thënë se qyteti Jerusalem shtrihet mbi shtatë kodrina (disi si qyteti i Romës) dhe se është shumë i hijshëm e fotogjenik, ndonëse asnjë fotoreporter, sa do i rryer, kurrë, deri me sot nuk ka rritë të zë portretin e tij në tërësi. Bota e njeh Jerusalemin si qytet të shenjtë, mitik e para së gjithash, religjioz kur në të, njëra bri tjetrës gjallërojnë tri konfesionet, pjesëtarët e tri religjioneve fetare: myslimane, ortodokse dhe hebraike. Si shumë vjet më parë, as sot e kësaj dite, banorët e Jerusalemit nuk i lenë të qetë eshtrat e Muhamedit, Krishtit dhe te Davidit. Derisa myslimanet pohojnë me këmbëngulje se nga këtu, Muhamedi “iku” në drejtim të panjohur, të krishterët ortodoksë e konsiderojnë vend të tyre të shenjtë, vend të vuajtjeve dhe viktimizimit të Jezuit, hebraikët, ndërkaq kategorikisht thonë se ky është qyteti i Davidit. Njeriu, i painformuari, shumë lehtë humbë rrugën në këtë “xhungël” kishash, xhamish e sinagogash.  Më se shumti e më se shpeshti  këtu, megjithatë “takon” Jezu Krishtin që, vetëm brenda dy orësh, do të shohin kishën ku është lindur, duhet të ndiqet “rruga kryqore” të arrihet në kishën ku ka përfunduar jeta fizike e Krishtit. 

Kishave s’u mbesin “borxh” as xhamitë, kur ka boll, shyqyr zotit! Altoparlantët t’i qesin veshët! Drejtë nga “gojë e metaltë” e shoqëruesit Salamud të vijnë në vesh emra të njohur e te panjohur shenjtërish, Abraham, Izak, Mojsie, Nabukodonosor, Aleksandri i Madh, Herodoti i Madh e shumë të tjerë  të mëdhenj. Është e vështirë të mbahen në mend të gjithë ata emra që ky qytet i “shëtiti” shkallëve të historisë. Secili pushtues që ka shtegtuar këtu, pasi që ka rrënuar me themel të gjitha ato që i ka gjetur e “trashëguar” këtu, të rejave ua ka dhënë emrat e vet.  Për shembull, në kohën e romakëve Jerusalemi është quajtur Aelia Capitaloni. Ja, i tillë është Jerusalemi. Ai përjetohet si një ëndërr e përzishme, për të mos thënë e keqe. E ngatërruar. Si një ankth. Përjetohet kështu nga pamjet që radhitën në varg. “Muri i vajtimit” (lamentacionit), më parë është trishtues se joshës. Tubohet aty masë e madhe njerëzish  mjekërgjatë, secili për vete a në grup, këndojnë dua, si në vajtim (gjëmë), lexojnë faqet e librave të trashë e të zezë. Leximin e ndjekin me luhatje karakteristike e ritmike dhe – njëmend qajnë e vajtojnë, lamentojnë, pra. Nëpër vrimat e këtij muri të njohur, ndoshta të vetmit të këtillë në botë, fusin copëza letrash me porositë që (nga qielli) të zbret Mesia!  

Këputet këtu rrëfimi sipërfaqësor, si për ngut, mbi Jerusalemin, aq më parë kur dihet se mbi këtë qytet të mistershëm, në çdo kënd të vështrimit, janë shkruar qindra e mijëra libra të trashë, janë xhiruar shumë filma dokumentarë, në trojet e këtij qyteti me rrethinë, janë realizuar shumë e shumë filma të spikatur artistikë, nga ana e kinematografive më të fuqishme të botës. Fama e këtij qyteti që, në afërsi prej tridhjete e pesë kilometrash ka fenomenin natyror të quajtur “Deti i Vdekur”,  kur është aq i madhe sa që tërheq vëmendjen e turistëve endacakë e kureshtarë nga bota mbarë.  

Në Bethlehem, ndalemi një çik  vetëm sa të vizitojmë vendin e lindjes se Jezu Krishtit. Çudi, sa i afërt tingëllonte ky emër misterioz dhe mitologjik, njëherësh. Emër i afërt, i mistershëm, i frikshëm, (ruana zot mëkati!) dhe i kobshëm, ne të njëjtën kohë. Një ndjesi e tillë përjetohet gjatë qëndrimit të shkurtër në Bethlehem. Fitohet përshtypja  se ke lindur dhe je rritur në këtë qytet, “vëlla të vogël” të qytetit të Jerusalemit, që është aty, afër në distancë prej dhjetë-pesëmbëdhjetë kilometrash, hiç më shumë. Bethlehemi, lirisht mund të thuhet se gjendet në periferi paksa me të shkëputur të Jerusalemit. 

Pas vizitës, përnjëmend të shkurtër, por efektive, Jerusalemit të gurtë e të mistershëm, sikur përnjëherësh dalim në ajër të pastër kur, pas pak çastesh, gjendemi në Tel Aviv, respektivisht, në Jaffa, në pjesën e lashtë të këtij qyteti të ri e krejt modern. Jaffa bashkë me pjesë e re dhe bashkëkohore të  Tel Avivit, përbëjnë  kryeqytetin e Izraelit, shtet i vogël, më vetëm  pesë e diçka më tëpër milion banorë, por, me sherr të madh, sidomos ndaj palestinezëve të ngratë, kur në trevat e tyre shekullore, heqin të  zinjtë e ullirit dhe nuk gjëjnë paqe dhe rehati.  

Nga vizita e shkurtër, krejt e beftë, këtij qyteti të ri e modern, të vetmit të këtillë ndoshta në tërë Izraelin, emri i të cilit, në përkthim do të thotë “bregore pranverore”, ndahemi, si me vajë në buzë dhe duke pëshpëritur një mallkim të urtë në adresë të agjencisë se udhëtimeve duke thënë hallall mos i qoftë, që na mblodhi e  me shpejtësi evakuimi, na largoi nga qytet i bukur akoma ende pa e shijuar si duhet bukurinë joshëse të tij.  

nga 

(një copë herë në haifë, nazaret, tiberias, jeruzalem, betlehem, jaffe)  

Haifa, porti më i madh Izraelit, është i veshur me diell dhe me ngrohtësi. Mysafirin e pret si është më së miri. Këtu, mbase edhe për herë të parë, në këtë udhëtim, i shoh “njerëzit bretkosa” (!) – që janë ata zhytës të shkathtë që hyjnë nën det, nën anije dhe kontrollojnë çdo pjesë të saj.  

Lë Haifen dhe sakaq gjendem në Nazaret, qytet tejet fotogjenik, interesant, me harmoni arkitektonike të lashtësisë edhe dymijë vjet para erës së re, i kompozuar (i ndërtuar) në një ambient të gurtë, të pastër.  

Nazaret kishte lidhje të ngushtë me Jezu Krishtin. Me lindjen e tij, për çka më së miri flet  Kisha e Paralajmërimit të lindjes së Krishtit. Në vend të kishës së lashtë, të cilën në shekullin e katërt e kishte ngritur Konstantini, midis viteve 1960-1968, është ndërtuar kisha e re, “vepër e të gjithë të krishterëve bashkë”!  

Një objekt, një monument religjioz, lashtësia e të cilit matet me vjet e jo me shekuj. 

Brenda ditës së sotme, përsëri, në rrugë e sipër, do të “ndesh” Jezu Chrishtin!  

Në rrugë për në Liqenin e Galileut apo Tiberias, së pari, ndeshet vendbanimi interesant, specifik dhe karakteristik izraelit Kibuc.  

Pasi kapërcej një grusht kodrinash të zhveshura që, aty – këtu, si me kapele mbi kokë, siur kokën ua mbulojnë plantacionet e vogla ullishtash, në bebëz me shkrep liqeni me dy emra: Liqeni i Galileut apo  Tiberias.  

Pakëz gjeografi: ky liqen është i gjatë njëzet e një kilometër, i gjerë njëmbëdhjetë kilometra, i thellë, dyzet e dy, deri në pesëdhjetë, metra. Është, madje, dyqind e dymbëdhjetë metra nën nivelin e detit, nga ana e tij jugore nis rrugën e gjatë dyqind e pesëdhjetë kilometra Jordan për të arritur në Detin e Vdekur. Përgjatë tij në lindje, liqenin e ndjek rrafshlarta e Golanit.  

Në burim të lumit Jordan është krezmuar Krishti. Edhe sot e gjithë ditën, me shishe të vogla plastmasti merret uji i shenjtë (i bekuar), e shpërndahet nëpër tërë botën. Në këtë vend mbahen edhe ceremoni tradicionale fetare, në kohë e ditë të caktuara.           

Jerusalemi shtrihet mbi shtatë kodrina të zhveshura dhe është i papërshtatshëm që, përnjëherë, me shikim t’i zihet visorja e tërë. Vështirë ta fotografohet përnjëherë.  

Bota e njeh Jerusalemin si vend të shenjtë. Si vend mitik, religjioz, ku zotërojnë tri përkatësi fetare: hebraite, myslimane dhe ortodokse.  

Edhe sot e kësaj dite, banorët e Jerusalemit nuk i lënë të qetë eshtrat e Davidit, të Muhamedit dhe të Jezu Chrishtit. Hebreitët thonë se ky është qytet i Davidit, muhamedanët thonë se nga këtu Muhamedi “iku” në qiell, kurse te krishterët Jerusalemin e konsiderojnë si vend të vuajtjeve dhe te vdekjes mizore të Jezu Chrishtit. 

Betlehemi është  vendinlindja e Jezu Chrishtit.  

Jaffa, pjesa e vjetër të qytetit që, sipas gjurmimeve më të reja, po u supozuaka se është njëri ndër qytetet më të vjetra në botë!  

Tel Avivi është qytet tërësisht të ri, që bashkë me Jaffa sajojnë kryeqytetin e Izraelit katër milionësh. 

Këtë (krye) qytet  e ngrëni terri, që këtu po binte në orët e hershme të pasdites. Pasi që bukurinë e Tel Avivit, emri i të cilit, në përkthim të lirë do të thotë “bregore pranverore”. Nëpër të kalova një buzëmbrëmje të ditëve të fundit të shtatorit të vitit tetëdhjetë e gjashtë.  Ja, një barsoletë tipike izraelite, që   e tregoi ciceroni ynë Salamud:  “Një pasdreke, rrugëve të Jerusalemit po shëtisnin që të tretë bashkë – hoxha, prifti dhe rabini. Çelin muhabet. Si po i shpenzon paratë që t’i japin besimtarët, e pyet hoxha priftin. Prifti ia kthen – një pjesë ia jap kishës e pjesën tjetër  e ndali për veti. S’e ke mirë, ia kthen hoxha priftit. Unë paratë që m’i falin besimtarët i ndaj në tresh, një pjesë i jap xhamisë, një pjesë të varfërve, kurse një pjesë e ndali për vete. Rabini, pasi dëgjon këtë dialog midis hoxhës dhe priftit, ua pret: për ndryshim prej jush që nuk veproni si duhet, unë të gjitha paratë që m’i japin besimtarët ia fali perëndisë! I vë në cilindër dhe i hedh përpjetë, në hava. Perëndia i ndal të vetat e unë i marr ato që bien në tokë!”. 

Ndërkohë dikush provoi të zë akordet e melodisë së njohur izraelite “Ha-va -na-gji-la”, të cilën gjatë këtyre dy ditëve na e këndoi dhe na e (ri)kujtoi ciceroni ynë Salamud.  

(Këtë melodi të popullarizuar izraelite tek në të dashur e beri interpretimi brilant i të madhes sonë, Nexhmije Pagarusha). 

*  Në portin e Haifes, ku në puhatje të lehta mbi valët e detit Mesdhe  priste anija, kthehemi të lodhur sa nga rruga e gjatë, sa nga të nxehtit të madh, dhe, më aq e me shumë, mbresa të dendura  sidomos nga qëndrimi në njërin prej qyteteve më të njohura në botë – në Jerusalem. 

      në  

      (jerusalem!)   

 Të kalosh (qëndrosh) vetëm një ditë në “qytetin e të gjithë njerëzve dhe të gjitha feve të botës” – sikurse ndryshe (më se shpeshti) e quajnë Jerusalemin, lirisht mund të thuhet se nuk ke bërë asgjë. E aq më pak ke të drejtë të nisesh “një rrëfim të ri” për këtë qytet të lashtë, kur hynë në radhën e qyteteve më të vjetra në botë. 

Në atë parakalim të shkurtër nëpër këtë “labirint të historisë” nuk mund të bësh asgjë tjetër (të mençur!) pos të hallakatesh njohuritë vetjake modeste mbi këtë qytet që – shih ironinë (!), a ka qytet tjetër në botë që në historinë e vet të ketë parë më pak ditë paqeje se që ka Jerusalemi, qe  “qytet paqeje”, pra, i thonë? 

Derisa ekspertët e “sferave të ndryshme” të sjellin ndonjë zbulim të ri mbi Jerusalemin dhe zanafillën e tij, zbulime këto që rëndom, shumë pak i qëndrojnë kohës, të thuhet ajo që  dihet mbi këtë qytet e që, në anën tjetër, është ngushtë e lidhur me “paqen” dhe rehatinë e tij shekullore.  

Si në asnjë vend tjetër në botë, në Jerusalem bashkëjetojnë dhe veprojnë madje tri religjione të mëdha: hebraizmi, krishtërizmi dhe myslimanizmi!?  

Duke ruajtur në kujtesë, besimin greko-ortodoks, rimo-katolik, kop dhe atë jakobin, qe, po ashtu parakaluan nëpër këtë qytet. T’u kthehemi tri besimeve (feve) kryesore që, edhe sot e kësaj dite,  bashkëjetojnë e gjallërojnë njëra bri tjetrës, në Jerusalem. Këtë qytet të  shenjtë të vetin e konsiderojnë të krishterët, hebraikët dhe myslimanët. Për të parët ky është qytet i vuajtjeve të  Jezu Krishtit, për të dytët Jerusalemi është qytet i Davidit, kurse për të tretët (myslimanët), pas Mekës dhe Medinës, Jerusalemi është vendi i tretë i shenjtë i tyre.  

Që të tria këto besime, tani e shumë shekuj me radhë, përmes shenjave dhe gjurmëve të lashtësisë që kryesisht bazohen edhe në gojëdhëna, provojnë të ushtrojnë primatin e tyre në këtë qytet mbi kodrinat e zhveshura të Judës. E gjurmë të tilla në Jerusalem ka shumë. Mal i madh është ky monumentesh, gjithfarshme. Kisha, xhamia, tempujt… e kështu me radhë.  

Këtu, përbrenda mureve të Qytetit të Vjetër, (mure këto që më 1540 i ndërtoi Sulejmani i Madhërishëm, janë të gjatë 12 metra, kanë 35 kulla dhe tetë dyer për hyrje në qytet, sot gjendet Kisha e varrimit të trupit (jo edhe shpirtit) të Jezu Chrishtit, me Via Dolorezo-n, në të cilën Jezui barti kryqin, aty menjëherë afër janë mbeturinat e Tempullit – “Muri i vajtimit”, aty  afër është Xhamia e Gurtë, nga e cila, sipas besimit, në kalin me krih, barti shpirtin e Muhamedit “fluturoi” në qiell… 

Asnjëra prej këtyre gjurmëve dhe shenjave, që, pretendojnë të jenë më autentike dhe të paluhatshme, 

nuk qëndrojnë në këmbë të forta ngase, sikurse dihet, prej fillimit të erës sonë, ky qytet me dhjetëra herë u pushtua nga okupues të ndryshëm, kurse, ndërkohë, pesë herë, madje u rrënua dhe u rrafshua me tokë. Kështu që, edhe sot e kësaj dite, mbretëron bindja se vetëm nëntoka  e tij e di dhe e ruan historinë e vërtetë të këtij qyteti, më afër gjysmë milioni frymë, sa ka tani. 

Prej të gjithë monumenteve dhe tempujve që për kohë aq të shkurtër qëndrimi këtu  dhe duhet parë gjithsesi, është “Muri i vajtimit, me shijen e keqe pse në hyrje të këtij tempulli, rojet i ç’armatosën vizitorët, prej çdo lloj aparati fotografik, (e për kamera televizive as të mos flitet, duke na i ndalur në portieri të gjitha torbat dhe gjësendet e tjera të dyshimta, ia gjetëm përgjigjen e arsyes, dy ditë më vonë, në tollovinë e madhe dhe të përhershme të masës se njerëzve, një grup palestinezësh – “… për të treguar papajtueshmërinë e përjetshme ndaj agresionit izraelit…” – këtu hodhi bombë eksploduese, me ç’rast rëndë plagosen madje shtatëdhjetë njerëz prej të cilëve një ra viktimë! 

Pas qëndrimit, sado shkurtër, brendapërbrenda mureve të Qytetit të Vjetër të Jerusalemit, mezi pritet të dilet në “ajër të pastër” për t’iu qepur ndonjë krahu të ri e të bardhë të këtij qyteti, që për çdo vjet pushton ndonjë kodrinë të re. Apo, të ikën andej drejtë vrojtores që zë vend në qafën e Kodrinës se Ullishtës prej nga, në bebëz, përnjëherë, pëlcet pamje panoramike e Jerusalemit.  

Jerusalemi i ri është ndërtuar nga gurë bardhët e nxjerrë nga gurë thyerjet e kodrinave përbri që rrëshqasin deri buzë Detit të Vdekur. Në këtë qytet që dikush e quajti “lodër e historisë”, sot ka shumë sheshe, parqe, shumë ngrehina monumentale. Universiteti është themeluar qysh në vitin 1925, kurse Universiteti i Ri, në vitin e afërt 1968. Bie në sy edhe Shkolla e Lartë Islame, Muzeu Nacional i Izraelit afër të cilit vend të dukshëm zë Tempulli i Librit në të cilin, me xhelozi, ruhen edhe dorëshkrimet e vjetra përtej dymijë vjeçare të gjetura në vitin 1947, në gërmimet arkeologjike në afërsi të Detit të Vdekur.  

Jerusalemi është i pasur edhe me galeri artistike, me xhami, me kisha, me sinagoga, me shumë hotele, me kompleksin e spitaleve e kështu më radhë, deri të godina e parlamentit “Knesset” që, sikurse e dihet, në vitin 1950, Jerusalemin e ka proklamuar si kryeqytet të Izraelit, kurse pas luftës, në vitin 1967, Qyteti i Ri i Jerusalemit është proklamuar si tërësi e njësuar. Këtë vendim të Knesset-it, Kombet e Bashkuara nuk e kanë pranuar. 

Një ditë qëndrimi në këtë qytet në të cilin, sikurse në librin e tij “Qendrat e hershme të krishtianizmit” Petar Bam tha se është:“motiv i përleshjeve në Jerusalem përherë kanë qenë teprimet në një virtyt, në virtytin e besimit”!    

jeta 

(në kibuc!)  

Salamudi, mesoburrë, i thinjur, i shkathtë, nëpunës i agjencisë gjegjëse turistike në Haife, (porti më i madh në tërë Izraelin), për grupin tonë turistik, ka hartuar një program mjaft të dendur dhe interesant. Gjatë qëndrimit në këtë shtet (“tokë të premtuar”), do të vizitojmë tërë atë që shtegtari i rastit duhet  (dhe mund të shohë),  për dy ditë në Izrael. 

Që në hapin e parë të “shëtisë” nëpër Izrael, do të ndalemi në një nga Kibucët e tij. Mësojmë se Kibuci është një si “fshat i projektuar”, si rezervat, apo si fushim.  

Salamudi nuk na shpie në çfarëdo Kibuci, por në atë më të lashtin, të parin e më të njohurin në – Degania që, si “projekt-pionier”, u themelua në vitin e largët 1909! 

Lashtësia e këtij Kibuci edhe nuk është ndonjë përparësi aq e madhe, ngase të gjitha këto “rezervate” janë të krijuara në një sistem të njëjtë, mbi parime të njëjta!  

Kibuci me emrin Degania, gjendet buzë liqenit Tiberias (dyqind e dymbëdhjetë metra nën nivelin e detit, në depresion!). Para se të mbërrijmë atje, për një çast do të ndalemi aty, ku nga ky liqen buron lumi i njohur Jordan. Këtu bën nxehtë edhe mbi 35 gradë celsius. Bregut liqenit Thiberias (apo të Galileut,) trup plantacioneve të mëdha të bananeve, të hurmave, të mandarinave dhe të portokajve, i humbur në dendësinë e tyre, në heshtje të plotë, na shfaqet Kibuci Degania.  

Është mesditë. Fëmijët bëjnë gjumin e obliguar të mesditës. Të rriturit, burra e gra, u janë qepur, punëve të  fushës. Heshtjen e plotë të fshatit, nën palma shtatgjata, e thyejnë lëvizje të aty-këtushme të të rinjve dhe të rejave që shkojnë apo kthehen nga shkolla dhe, natyrisht, ata pak kujdestarë që sot kanë radhën të përgatisin racionet për drekë dhe darkë. 

Të jetosh në kibuc, do të thotë të jetosh në kolektiv, në bashkësi, në familje të madhe ku çdo gjë, ama çdo gjë, është e përbashkët. Edhe puna, edhe djersa, edhe fitimi edhe humbja. Për humbje dihet më pak, ose nuk ka fare!  

Në Kibuc nuk ekziston pronë private. As fitim vetjak. Fëmijët e “klasifikuar” sipas moshës jetojnë bashkë. Tërë ditën e lume e kalojnë bashkë: në argëtim, në lojë, në shkollë, në mësim. Të rriturit punojnë bashkë. Kryesisht merren me kultivimin e kulturave bujqësore. Derisa shumica kryejnë punë të fushës, pjesa tjetër, ajo kujdestare (për një jave apo për një ditë, çështje marrëveshjeje), kujdestarojnë.  Ua kanë frikën  fshatrave arabe përreth, nga se ua okupuan tokat viteve të fundit. Nga kibucët izraelite, migrimi në SHBA është i madh, veçmas nga frika e së ardhmes. Shumë banorë të kibucëve kthehen edhe në Marok, ndërsa gjithashtu i madh është numri i hebrenjve, të cilët nga shtetet evropiane nuk vijnë në Izrael, por shkojnë drejtë e në Amerikë. 

Kibuci është konak, është derë e hapur, për akëcilin hebraik të kësaj bote që, në bazë të vullnetit të plotë, dëshiron të jetoi këtu, shpjegon Salamudi dhe thotë se, ashtu si këtu, vjen, punon e jeton me dëshirë të plotë, e në çdo kohë, Kibucin  edhe mund të lëshohet, të braktiset.  

Në fillim Kibuci ishte menduar si vendstrehim, për të sëmurë, për të paaftë për punë. Për ata të pa plëng e shtëpi, por me kohë, numri i kibucëve u shtua shumë. U shtua edhe numri i banorëve në to. Të aftë për punë dhe prodhim. Kështu, Kibucët sot paraqesin një potencial të rëndësishëm të ardhurave materiale dhe të mirave të tjera të rëndësishme për banorët e tyre vetë dhe për shtetin.  

dita e nëntë:  

(limasol, e diel, 28 shtator, ’86)   

Mbrëmë në ora njëzet e një kemi lëshuar portin Haifa. Me atë çast edhe jemi përshëndetur (njëherë për njëherë!) me Izraelin, si shtet e, më shumë si fenomen. Dhe, as afër mendësisë nuk jemi të zbërthejmë atë përjetim të takimit të parë më këtë shtet të cilin, fale realitetit objektiv e “shkelëm” (e vizituam) të terin ose se paku gjithë atë që atje është më interesantja dhe më e çmueshmja.  

Por, ja se tani Anija jonë, ndërkohë ka “ngrenë” disa milja në drejtim të Qipros. Mos(dija)marrëveshje e parë që lindi mes udhëtarëve ishte se ku bën pjesë ky ishull i njohur në botë, që sipas legjendës së bukurisë, hyjnesha e bukurisë Afrodita, lindi nga shkumë e bardhë (që s’është në legjendë!) dhe nga velët e detit doli pikërisht në ujdhesën e Qipros. Të paret thanë se Qipro i takon kontinentit të Azisë, të dytët thanë Evropës, ndërkaq të tretët heshtën dhe bënë mirë që heshtën. 

“Qipro bën pjesë (i takon) Mesdheut dhe gjashtëdhjetë e pesë kilometra  është larg Turqisë, treqind e njëzet e pesë kilometra larg Egjiptit dhe plotë katërqind kilometra ujdhesave të tjera të Greqisë” – shkruan, ndër të tjera, në faqen e parë të librit të parë të gjeografisë e, shkencëtari (autori) atje fare nuk precizon cilit nga kontinentet i është në dispozicion: Evropës, Azisë, Afrikës,  a kujt i takon kjo ujdhesë. E, me gjithë dilemat, megjithatë, dihet se kjo ujdhesë  më nëntëmijë e dyqind e tetëdhjetë e dymijë kilometra katrore sipërfaqe dhe me shtatëqind mijë banorë , megjithatë, bën pjesë në kontinentin e vjetër, Evropë. Po kujt, de facto, i takon Qipro në planin gjeopolitik, Turqisë apo Greqisë, duhet ë pyesim dy liderët kryesor aktual, Cipriano-n dhe Dengtash-in 

Sa herë që zihet në gojë Qipro, aq herë të  bie ndër mend Nikozia, disi sikur të mos ishte ky emër qyteti por shteti, sa herë zihet në gojë emri i këtij qyteti, aq herë të kujtohet emri Makarios dhe mjekra dhe pelerinat e zeza, aq herë bie ndërmend “kriza qipriote” dhe trembëdhjetë shkurti i vitit njëmijë e nëntëqind e shtatëdhjetë e pesë, kur turqit qipriotë shpallën autonominë e shtetit federal qipriot turk. Sillën ndërmend edhe shumë e shumë imtësia të tjera mbi këtë ujdhesë, “trupin” e së cilës nuk e lagë, nuk e përshkon asnjë lumë. Mirëpo, mbi asnjërën prej këtyre të dhënave nuk flitet më këtë rast, madje as mbi etimologjinë e vetë fjalës Qipro, që nuk do të thotë gjë tjetër, por Bakër, nga se edhe kjo dihet tashmë! Fletët e ditarit të ditës se sotme (e diel, njëzet e tetë shtator njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gjashtë)  me diell shumë e temperaturë tejet të lartë, mbi tridhjetë e pesë gradë, e përfundojmë vetëm me disa fjalë mbi qyteti bregdetar Limasol, në portin e të cilit që nga orët e hershme të  mëngjesit të ditës së sotme, është ankoruar Anija jonë me të cilën lundrojmë nëpër Mesdheun Lindor. 

Pas ditës së djeshme, qe përnjëherë kishin vizituar Jerusalemin, Bethlehem-in Tel Aviv-in me Jaffën në zemër, kur lypsej “thes” i madh ditari, për të vendosur veç të njëmijtën pjesë të asaj që kishim parë e vizituar,  Limasol-i duket si një limonadë e freskët që me një gllënjkë do e “kapërdinim” me gjithë tetëmbëdhjetë mijë banorët, sa i ka.  

Përndryshe, ky qytet i bukur, ruan nja dy-tri gjurmë lashtësie, sa për të qenë, (Kurium-in, bie fjala) të cilat i vizitojmë shpejt e shpejt, pa ia vë veshin gjithaq shoqërueses sonë simpatike dhe tejet mikpritëse (të cilës nuk i dhanë afat as të prezantohej si duhet, nga se aty-për aty, ia dhamë emrin Afroditë !), të bindur se për të kaluarën e kësaj qyteze nuk është duke kallëzuar “sende” aq të rëndësishme e interesante. 

“Limasoli është lokalitet historik” –thotë ajo dhe shton –“ në gjirin e vet bregdetar ka përtej tetëdhjetë hotele, secili më i bukur se shoqi”.  

Një qytet më njëqind e tetëdhjetë mijë banorë të këtë tetëdhjetë hotele, po kjo është një gjë shumë e mirë dhe kuriozitet në vete.  Mësojmë, po ashtu, se këtu bën  klimë shumë e mirë, kjo do të thotë se këtu behet rrushi i kualitetit të lartë e dihet se, ku ka rrush të mirë, prodhohet edhe vëra e mirë dhe kualitative. Pra, është e njohur në botë vëra e këtushme Komandaria, që mund ta gjesh vetëm këtu e askund gjetkë në Qipro.  

Në ndarje, nikoqiri nuk pati “zemër” të na nderoi me vërën njohur, në vend të saj mund të zgjidhnin midis vërës “Othelo” dhe “Olympus”. Shumica e udhëtareve të Anijes sonë preferuan këtë të dytën, mbase edhe për shkak të firmës ekzotike e, morëm rrugë. Mëzi prisnim që, atje diku, tej horizontit, të shohim (vizitojmë) një nga shtatë a tetë, sa janë gjithsej, Çuditë e Botës – Kolosin e Rodosit, (i lartë tridhjetë e katër metra). Për ne, pjesëmarrësit e këtij kryqëzimi të këndshëm nëpër Mesdheun Lindor, kjo ishte çudia e dytë e botës. E para ishte Piramida e Keopsit.  

Gjatë këtij shtegtimi na presin edhe shumë befasi të tjera. E, për të tjerat do të flasim në flete e reja të ditar. Këtu e me këtë rast vetëm mund të shtohet se, sa i pasur është “Baseni i Mesdheut” në përgjithësi, me monumente të lashtë e të rëndësishme, shumë prej të cilave, pra, janë të njohura në rang a shkallë botërore. 

Në Anijen tonë, sonte, deri në orët e vona të natës, apo më drejt, deri në orët e hershme të mëngjesit, zgjatë balloja me maska, loja dhe vallëzimi i zhurmshëm, nën maska. 

Papritmas agu i ditës se re, na gdhin në Rodos. E Kolosi, ku është?  

Kolosi është atje, mbi kodrinë, mbi Rodos! 

The post Shkëputje nga një ditar i dikurshëm, me shumë fletë e me vdekje të zezë!  appeared first on DRINI.us.

 Sinan Kastrati, Suedi

Vazhdon nga numri i kaluar me titull ”Vizitat në Vlorë dhe në Berat, në qytetin e Pavarësisë dhe qytetin e 1001 dritareve” publikuar me dt. 18 Qershor 2023  

Nga Ditari im me kujtime si student i vitit të katërt, vitit të fundit të studimeve dhe ekskursionit në Shqipëri, 1979  

Pjesa e shtatë dhe e fundit, shtatë vazhdime (7)  

Në Krujën e kryetrimit, krrutanit, Gjergj Kastratioti- Skënderbeu  

Në Fushë Krujë, te përmendorja e Shotë Galicës dhe në Shkodër, qytetin e qëndresës heroike kundër bandave serbo-malazeze kryetrimave, me Oso Kukën, Hasan Riza Pashën e Stambollit, poetëve: Mjedës, Shirokës e Fishtës, aktorëve: Tano Banushit e … Ndrek Lucës … e këngëtarëve e këngëtareve me zërin më të bukur se Bilbilat e malit, Luçie Milotit, Xhevdet Hafizit e Bik Ndoja.  

Qytetet që nuk i vizituam ishte Korça dhe Lezha. 

Sa ishim në ekskursion, vizituam edhe ish ambasadën e RSFJ-së në Tiranë që askush, them askush pat dëshirë me e vizitua ambasadën jugosllave. Kështu mendoj unë por që ishim të obliguar ta vizitojmë. Shoqësuesit erdhën deri afër dyerve të ambasadës dhe u këthyen.  

Në ambasadë na priti një ambasador i trash, që memzi ulen në karrigën që ishte për te, që mbante 220 kg. me një buzëqeshje fallce. Me ta folte vetëm Isak Shema dhe ndoshta, Isë Bajçinca. 

Ishte një ndejë e mërzitshme e kohë e humbur kot.  

Më kujtohet se tavolinat i kishin mbushur pjata me keksa, kikirika e lëngje. Pjatat iu lam të thata, krejt iu hëngëm çka na kishin qit në tavolinë sikur donim të iu tregonim se pas 10 vjetëve, edhe shteti i juaj do të zhdukët e ju do ta hani kokën tuaj. 

Në Fushë Krujë, u ndalëm te përmendorja e Shotë Galicës dhe në Shkodër, (krye)qytetin e vezirëve e pashallarëve, dhe trimave shqiptarë. 

Kur e fillova sot ”punën”, shkrimin, me i vazhdua kujtimet e mia si student në ekskursionin në Shqipëri, me 1979 më ra ndërmend kur jetoja në Prishtinë, para se me ardhur në Suedi se si flisja me fëmijët e mi. Mu kujtuan fjalët ”punë”, ”gazetë”, ”duhan” dhe ”usta”. 

E kisha zakon, si 1+1= 2 (një plus një që bëjnë dy) atëherë, kur zgjohesha në mëngjes, shkoja bleja bukë, bukë re Furra e Kacallarëve në Prishtinë, që sa dilte buka nga furra e nuk mbahej në dorë, bukë valë, shumë e nxehtë. Rrugës për në banesë e bleja ”Rilindjen”, gazetën e përditshme dhe të vetmen gazetë që dilte në gjuhën shqipe në Kosovës.  

Nëse ndonjëherë, folja, kërkoja diçka ose bëja ndonjë vrejtje, vajza e madhe, Mimoza më thonte: 

-Babë, kqyre punën tane? 

Kur unë e pyesja: 

-Cila është puna jeme?  

–Me lexu gazetën dhe me pi duhan. 

Tash në Kosovë, nuk ka gazetë që shtypet e shitet, si Rilindja atëherë. Por edhe kur dilnin, disa gazeta nuk ishin si Rilindja, as në numër e as në cilësi, që kishte shkrime të lloljllojshme nga të gjitha fushat e jetës. Duhët pranua se kishte kontroll (cenzurë) por ishte koha e sot, si është puna? 

Edhe më keq, gazeta partiake. 

Edhe duhanin, atëherë e pija e tash më nuk e pi. 

E vetmja punë ”e rregullt”, e përditshme që më ka mbetur është se në çdo mëngjes, lexoj ”portalet” në vend të gazetës së dikurshme, ”Rilindjes”, pi kafen turke me një ëmbëlsirë të shishme në vend të qajit të rusit dhe shkruaj për ”Rilindjen” e për kohën kur isha i papunë.  

Pas vizitës që pata sot te mjeku, analizave, matjen e pulsit dhe tensionit, jam i onliguar ta lë edhe kafenë turke dhe ëmbëlsirat. Duhët patjetër ti lë ose ti rralloj.  

Âsht shoqja e ustait 

Para disa javëve bisedoja me një nga ish kolegët e mi të punës dhe të aktiviteteve të lira, dmth të punëve që punonin shpesh, punë pa para e pa itibar, (pa nder dhe pa vlerë). 

Kur unë i thash se je usta *) dhe dhe i tregova historinë e ustait që një njeri si zanat kishte me i tredh *) qetë (qen-të). 

Ustai nuk fitonte asgjë nga puna por zanatin e kishte në zemër. 

Ustait sapuni, brisku, gërshërët, peshkiri dhe rruga i kushtonin nga 2 groshë në ditë e fitonte nga vetëm 1 grosh, sa herë e tredh`te një qen, nga puna që bënte si tredhës. 

Kur e pyesnin gruan gratë e katundit: 

-Po çka po fiton burri yt?  Ai më shumë po humb se sa po fiton, ajo përgjigjej me krenari: 

-Boll âsht që njerëzit thonë âsht shoqja e ustait. 

Ish shokut dhe kolegut të punës edhe hunda iu skuq e nuk erdhi mirë. Më tha se po m`gjuan me kungja (Kunj-a). 

Sa më kujtohet, vizitat që i bënim afër Tiranës, në mbrëmje këtheheshim përsëri e flenim në hotelin “Arbëria, në Tiranë.  

Në hotelin Arbëria e festuam edhe mbrëmjen e absolventiadës. Mysafire ishte edhe Ministresha e Arsimit, Tefta … dhe përfaqësues tjerë, por edhe në këtë mbrëmje, nuk më kujtohet që ishte ndonjë profesor i njohur i UT-së, ata që duhët të ishin, M. Domi, Sh. Demiraj, V. Bala apo edhe xhanari i “Historisë së Letërsisë” së Realizmit socialist K. Bihiku apo shkrimtarët I. Kadare, Agolli, Arapi, Xh. Spahiu, V. Koskana, F. Gjata,  

Në qytetin e Krujës 

Kruja *) nuk ishte larg Tiranës. Qyteti shtrihej në pjesën përendimore të maleve.  

Ajo që më ra në sy në Krujë, ishte pazari i Krujës, me artizanatet që aq sa kishin mbetur, ma kujtonte pazarin e Pejës, Prizrenit, Gjakovës e Rahovecit me qilimat e vjerrur në muret e dugajave (dyqaneve) dhe shtëpive me ato pakë enë shtëpie e vegla pune që nuk ishin zhdukur ende. Rrugët e qytetit ishin të shkruara me kalldrem, dhe kjo ma kujtonte kohën e Skënderbeut.  

Ajo që ishte më e rëndësishme për neve studentëve, ishte Kalaja e Krujës *) 

Kalaja ieshte renovua dhe dukej për bukuri e qytetit malor ia shtonte hijeshinë. 

Më shumë se 44 vjet kanë kaluar prandaj e kam të vështirë të mbaj në mend krejt çka kemi parë brenda kalasë në Krujë, përveç armëve të kohës, mureve e shkallëve të gurëta e dyerve, të rindërtuara. 

Ditarin me ngjarjet më të rëndësishme të kohës nuk e kam. Herë pas here jam mundua ti përtërij ato ngjarje të atyre viteve duke i kujtua dhe pastaj kur diçka më ka rënë ndërmend ose duke bisedua me ndonjë ish shok të studimeve, e kam shënua por nuk është e njëjtë sikur çorapet a mestet e reja e të qëndisura që i binin nuset kur vinin te burri, sikur ato të arnuara *) e të vjetra.   

Në Fushë Krujë, rrugës për në Shkodër, jemi ndalur te përmendorja e Shotë Galicës*). Nuk me kujtohen se a ka pasur ndonjë pyetje për (cicenin e) shoqësusit por ajo që flitet në Kosovë është se Shota nuk është pritur mirë dhe thuhët se ka vdekur në mjerim. Për përmendoren e Shotës ndoshta nuk është shumë me rëndësi si është por as ajo nuk është mirëmbajtur e nuk mirëmbahet si duhët, si në Kosovë. “A E DINI SE… Heroina e Popullit Shote Galica pas vrasjes së Azem Galicës u detyrua me disa bashkëluftëtarë dhe disa jetimë të strehohej në Shqipëri Ajo vdes në Shqiperi në gjendje të rëndë ekonomike në moshën 32 vjeçare në vitin 1927 në një varfëri të skajshme…” 

A dini me folur shqip? 

Dita e mbramë e vizitës dhe nata e fundit në Shqipëri, ishte ajo në qytetin e Shkodrës. 

Në Shkodër jemi vendosur në hotelin Rozafa*), që e ka marrë emrin sipas kalasë së Shkodrës *). 

Tërmeti i cili kishte ndodhur në Shkodër dhe Lezhë, më 15 prill 1979 e ku ishin dëmtuan shumë ndërtesa banimi (17 118), shtëpi e objekte social-kulturore, shoqëruesit kishin planifikua që ne të shkojmë ta vizitojmë një fshat të “të ndërtuar me forcat tona”, siq thonin ata dhe nuk kishin pranua ndihma nga jashtë. Unë nuk shkova sepse i paketoja 8-10 pako me libra për me i dërgua me postë për në Kosovë nga frika se po mi marrin doganierët dhe kjo më merrte bukur shumë kohë. Shoqëruesve nuk iu erdhi mirë pse unë nuk kisha shkua. Doganierëve as që iu interesoi se a kemi a çka kemi për me e lajmërua në doganë, ata donin “Skenderbe”, raki e njohur shqiptare. 

Kur e mora çelësin e dhomës dhe shkoja në dhomën e fjetjes, në ashensor hynë edhe dy vajza të reja. U përshëndetëm. Kishin pasur në krye shamija të zeza. Ma muar mendja se dikush iu ka vdekur dhe i pyeta: 

 -Nga cili qyet jeni dhe a (mos) iu ka vdekur dikush që jeni veshur me të zeza? 

-Po, vëllai im, tha njëra që ishte më e re ndërsa tjetra tha: 

-Baba im ka qenë ai. 

Më treguan se janë nga Tropoja dhe studjojnë në Institutin e Lartë (?) pa shkëputje nga puna.  

Dikur ato më pyetën mua: 

-Po ti prej nga je? 

-Jam nga Kosova. 

-Nga Kosova je dhe din me folur shqip? 

-Po, di sa me lyp bukë misri. Po moj tropojane, nga Gjakova e Kosovës nëse e gjuajmë gurin, mbërrin në Tropojë dhe me kaq u ndamë. 

Ndër gëzimet më të mëdha deri atëherë, ish shkuarja në Shqipëri e ndër mërzitë, gjithashtu më të mëdha, ishte dita kur ia këthenim shpinën Shqipërinë e largoheshim nga Shqipëria.  

Për me shkua nga Kosova në Shqipëri, duhej shkua nëpër Maqedoni, në Qafë Thanë e për u këthye në Kosovë, duhej kalua nëpër Mal të Zi, në Han të Hotit. 

Ishte ditë shiu dhe sipas plakave në Kosovë, kur ato mërziteshin që djemtë iu shkonin ushtarë, vaji i tyre, i nënave e nuseve e motrave të reja shoqërohej me re e bubullimë, me shi e me breshër.  

Edhe sot ishte ashuu. Rrugës për në kufi, filloi të binte shi që nga Shkodra e unë nuk munda ta shoh Taraboshin e Shkodrës por, mora ”duhan tarabosh” për babën. Nuk ishte as duhani tarabosh sikut atëherë, tregonte baba, duhan i fortë.  

Në kufirin te ”Hani i Hotit”, kaluam kufirin shqiptaro- malazez, atherë jugosllav. Autbusi “Kosova Tours”, dhe shoferi, ishte i njëjti shofer që na priste andej kufirit. Ai kishte zbritur nga autobusi e na priste dhe pinte duhan. Me kujtohet se Isak Shema ia dha një pako cigare me duhan Shqipërie shoferit dhe u nisëm për Titograd (Podgoricë) ish kryeqyteti i Malit të Zi.. Në hotelin Crna Gora, hëngrëm drekën e shiu nuk na u nda deri në Prishtinë… 

Në Konviktin nr. 3 ku unë banoja, nuk i gjeta shokët e mi, Xhevatin, Nexhatin, Skënderin dhe menjëherë, nëpër shi shkova në Stanofc të Mustafë Jashar Majanci, baba i Xhevat Durmishit.  

*) USTA m. 

1. Njeri që merret me një zanat a mjeshtëri, ai që ndreq dhe bën sende të përdorimit të përditshëm. Usta i vjetër (i mirë). Ustai i këpucëve (i orëve). Veglat e ustait. Çoi këpucët tek ustai. A ndreqet kjo, usta?
2. Murator. Plumbçi i ustait. Thërriti (mori) një usta. E bënë shtëpinë me ustallarë.
3. vjet. Emër me të cilin e thërriste çirak ose shegerti mjeshtrin që e kishte marrë në punë dhe që i mësonte zanatin. E ka pasur usta. E thirri ustai. E mësoi zanatin pa usta.
4. bised. Njeri që e njeh dhe e zotëron shumë mirë mjeshtërinë e vet, njeri i zoti dhe i aftë në punën e tij, mjeshtër. Usta i mbaruar. Dorë ustai. Punë ustai. Është usta në gërshërë. E mbajnë për usta.
5. bised. Njeri i shkathët e i regjur për çdo punë; njeri që punon me dredhi. Është usta për këto punë

* E bëri usta (nuse, lule, çeço) shih te BËJ. Ra në usta (gjeti ustanë) ndeshi me një njeri që ka dorë të fortë, dhe që i shtrëngon rripat; ra me një njeri të regjur, të cilit nuk ia hedh dot. Është usta pa mistri shih te MISTRI,~A.  

*) TREDH kal. 

Heq, rrëgjoj a mpij organet mashkullore të një kafshe a të njeriut, e bëj të paaftë të riprodhojë, e bëj shterp një mashkull. Trodhi kaun (dashin). 

TREDHAK m. 

Dash, cjap a ka i tredhur. 

TREDHËMBËSH mb. 

1. Që ka tre dhëmbë, që është me tri maja. Sfurk tredhëmbësh.
2. si em. ~, ~I m. ~, ~IT. Sfurk që ka tre dhëmbë a tri maja. E mblodhi barin me tredhëmbësh.

TREDHËS m. 

Vegël druri në trajtë bige ose shul me një lak, që përdoret për të tredhur demat, deshtë e cjeptë. I vuri tredhësin. 

TREDHJE f. 

Veprimi sipas kuptimeve, të foljeve TREDH, TRIDHEM. 

TREDHUR mb. 

Që i janë hequr, i janë rrëgjuar a i janë mpirë organet mashkullore, që është bërë i paaftë të riprodhojë, që është bërë shterp (për meshkujt e kafshëve dhe për burrat). Cjap (dem) i tredhur. Kafshët e tredhura.  

*) Kruja 

Kruja është një qytet dhe bashki në Shqipërinë qendër-veriore, mes malit të Sari Salltikut dhe lumit Ishëm, vetëm 20 km në veri të kryeqytetit të Shqipërisë, Tiranës. Me vlerësimin e vitit 2004, Kruja ka rreth 19 400 banorë, banorët i thonë vetes “krutonë” ose “krotonë”. Në gjuhën zyrtare banorët e Krujës quhen “krutanë”. 

Emri i qytetit është i ndërlidhur me fjalën shqipe kroi, krua nga proto-shqipja *krana < *krasna.[1] 

Vendbanimi përmendet për herë të parë me emrin Kroai (në greqishten mesjetare Κροαί) ndër dokumente bizantine të fillimit të shekullit të 7. Në latinishten mesjetare njihej si Croia, Croya dhe Croarum. Ndërsa gjatë periudhës osmane iu vu emrin Ak Hisar ose Akçahisar, nga turqishtja osmane me domethënien “kështjellë e bardhë”.[2] 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Kruja  

*) Kalaja e Krujës 

Kjo kala me trajtë eliptike dhe me perimetër 804 m, zë një sipërfaqe prej 2.5 ha tokë dhe është ngritur në një kodër shkëmbore. Gërmimet arkeologjike të vitit 1978 dëshmojnë se kodra ka qenë e banuar që në shek e III p.e.r. ndërsa kalaja është ngritur në shek. V-VI e.r. Pranë saj është zbuluar një varrezë e madhe e kulturës arbërore. Përmendet me emrin e sotëm në shek e IX bashkë me qytetin e Krujës si qendër peshkopale. Në shek XIII-XIV ishte qendra e shtetit të Arbrit. Gjatë periudhës së Skënderbeut u bë krye-fortesa e qëndresës së shqiptarëve kundër pushtimit osman. Edhe në ditët e sotme është një ndër vendet më të njohura dhe më të vizituar nga turistët.  

https://sq.wikipedia.org/wiki/Kalaja_e_Kruj%C3%ABs  

*) Arnuar 

Arnuar mb. – Që është ndrequr a mbyllur me arna, që ka arna. Këmishë e arnuar. Çorape të arnuara. Këpucë të arnuara.  

*) Shote Galica 

 Shote Galica (Drenicë, 10 nëntor 1895 – Fushë-Krujë, 1 korrik 1927) e njohur me emrin e lindjes si Qerime Radisheva, ishte një luftëtare shqiptare kaçake. Ajo është shpallur Heroinë e Popullit Shqiptarë.[1][2]  

Jetëshkrimi 

Shote Galica ka lindur në fshatin Radishevë të rajonit të Drenicës në Kosovë. Ajo ishte motra e 6 vëllezërve.[3] Ajo u martua me Azem Galicën në vitin 1915. Në vitin 1919 Shota mori pjesë në Kryengritjen e Dukagjinit dhe të Junikut në 1921–1923. Në vitin 1925 pas vdekjes së burrit të saj, Azem Galicës, ajo mori detyrën e tij dhe luftoi së bashku me Bajram Currin në Has të Prizrenit dhe Lumë. Ajo mbahet mend për kapjen e një komandanti serb dhe një numri ushtarësh në Çikatovë. Në korrik 1927, ajo u tërhoq në Shqipëri dhe kaloi muajt e saj të fundit në Fushë-Krujë, ku ajo vdiq në moshën 31 vjeçare. Shote Galica ishte një legjendë virtuale në kohën e saj. Ajo mbahet mend për thënien “Jeta pa dije është si një luftë pa armë”. Pa përfillur terrorin e armikut dhe ligjet e ashpra të fesë e të kanunit luftoi heroikisht për 12 vjet me radhë kundër pushtuesve serbë, austrohungarezë dhe bullgarë.  

https://sq.wikipedia.org/wiki/Shote_Galica#:~:text=Shote%20Galica%20%28Drenic%C3%AB%2C%2010%20n%C3%ABntor%201895%20%E2%80%93%20Fush%C3%AB-Kruj%C3%AB%2C,ka%C3%A7ake.%20Ajo%20%C3%ABsht%C3%AB%20shpallur%20Heroin%C3%AB%20e%20Popullit%20Shqiptar%C3%AB.  

*) Shkodra 

 Shkodra (trajta e pashquar Shkodër) është qytet dhe bashki në Shqipërinë Veriperëndimore e qendra e rrethit dhe qarkut me të njëjtin emër. Është një prej qyteteve më të vjetra të Shqipërisë, me një histori banimi mijëvjeçare në qytet dhe krahinë. 

I çmuar ndër kohëra të ndryshme si nyjë me rëndësi gjeostrategjike prej afërsisë mes malësive, liqenit, detit dhe rrugëve me rëndësi në kuadrin e Ballkanit Perëndimor. 

Bashkia, e cila shtrihet prej Alpeve Shqiptare e deri në detin Adriatik, u krijua pas reformës territoriale më 2015 duke shkrirë njësitë e mëparshme të Anës Malit, Bërdicës, Dajçit, Gurit të Zi, Postribës, Pultit, Shalës, Shoshit dhe Velipojës.[1] 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Shkodra  

*) Kalaja e Shkodrës që mban emrin Rozafa është një monument mijëvjeçar i ngritur mbi një kodër shkëmbore në hyrje të qytetit të Shkodrës, në jug-lindje të tij. Qëndron mbi një kodër shkëmbore 130 metra mbi nivelin e detit, e rrethuar nga lumi Buna e Drin, me një sipërfaqe prej gati 9 hektarësh. 

Kalaja përbën një simbol të qytetit, e pranishme ndër piktura, gdhëndje etj. 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Kalaja_e_Shkodr%C3%ABs  

Pas bisedës që pata me Ismet Tahirajn, ai më tregoi pasi që folur me Shkurte Ulajn se vajza me mbiemrin Ahmeti, është Tale Ahmeti, tash Nini 

Edhe disa emra, të plotë: 

Tale Ahmeti -Nini, 

Adem Hamza, 

Besalete Lena, 

Njazi Hiseni, 

Ridvan Mehmeti dhe  

Ruzhdi Ibrahimi  

Përshëndes të gjithë shokët e shoqës e gjeneratës sime me shpresë se nëse e lexojnë, do të më shkruajnë e së bashku e komletojnë pjesën e jetës më të bukur të jetës, jetën studenteske. 

Sigurisht se ka mbetur shumë pa u thënë por unë e thash një pjesë të asaj që e mbaja mend e ju, të gjithë nga pakë, së bashku do të bëhej një libër me kujtime për shoqet e shokët tanë që kanë vdekur e janë vrarë, të atyre që janë largua nga puna, janë burgosur, janë izolua e keqtrajtua nga sitemi socialist jugosllavv. Iu kemi borgj të gjithë atyre vajzave e djemve, tash nëna e gjyshe, baballarë e gjyshër që jetojmë në shtatë kontinentet, pa e llogaritur vendlindjen- Kosovën për të cilën dhamë ate që patëm, disa edhe jetën e Kosova ende vuan nga shumë sëmundje, nuk është astu qyssh e deshëm ne. Ky kujtim, sado i vogë, ëshë një pjesë nga pjesë më e madhe e jetës së atyre ditëve qysh unë e kam parë dhe qysh e shoh tash nga mërgimi, me mall.  

Faleminderit!  

FUND 

Malmö, 19 qershor 2023 

sinankastrati09@hotmail.com 

The post Përsëri në hotelin Arbëria, në Tiranë, në Krujë, në qytetin Fushë Krujë dhe në Shkodër  appeared first on DRINI.us.

Sinan Kastrati, Suedi

Vazhdon nga numri i kaluar me titull “Në hotelin ”Butrint” dhe në qytetin e Butrintit …!” publikuar më 17 e 18 Qershor 2023  

Nga Ditari im si student  

Pjesa e gjashtë (6)  

Ndoshta Vlora është qyteti që e dinim dhe e njihnim të gjithë, si qyetin e Pavarësësisë, vendlindjen e plakut mjekërrrbardhë, Ismail Qemal- Vlorës. Më kujtohet se pleqtë tanë, të familjes Vlorën e quanin VLONË, dhe Ismailin e quanin, Bba i Shqipnisë. 

Në Vlorë nuk më kujtohet se si quhet hoteli ku kemi banua. Pasi u vendosem nëpër dhomat e hotelit, shkuan në restorantin e Hotelit për darkë. Aty erdhi edhe shoqja e jonë e studimeve, me mbiemrin Ahmeti nga Vuthaj, motra e Ali Ahmetit, e cila kishte ndërprerë studimet dhe kishte ardhur në Shqipëri. Ajo kishte qenë me neve në studime 2 vite por pastaj, për arësye që nuk i dimë, shkaqe private, kishte ikur në Shqipëri dhe jetonte atje. Me te erdhi edhe një mësuese- pedagoge e universitetit. Takimi me … Ahmetin, emri i saj nuk më kujtohet, ishte shumës prekës. Ajo mërzitej shumë por nuk jipej.  

Kujtim Kalemi, portieri i hotelit ”Butrint”, Sarandë, 2019

Ajo që dihët është se ajo kishte një vëlla në Prishtinë, Ali Ahmetin, profesor i gjuhës shqipe në gjimnazin ”Ivo Llola Ribar” *), tash ”Sami Frashëri”*) dhe një të afërm tjetër, Mustafë Ahmetin, ish drejtor i Kosovatransit, ndërmarje transportuese ndërurbane në Prishtinë. 

Aliu ka vdekur në fatkeqësi në komunikacion duke lënë pas gruan dhe dy vajza. 

Të nesërmen, pasi hëngrëm mëngjesin shkuam në Shtëpinë e Pavarësisë, shtëpinë e Ismail Qemalit.  

Vlora është e njohur edhe si qyteti pavarësisë aty ku bashkohet deti Adriatik dhe Jon. 

”Qyteti i pavarësisë është njëri ndër vendet më të vizituar në të gjithë Shqipërinë. Buzë detit të këtij qyteti gjendet edhe shtëpia e selisë së Qeverisë së Vlorës, 1912. Kjo godinë, fillimisht ka shërbyer si ndërtesë e Karantinës, e pas shpalljes së pavarësisë më 28 nëntor të vitit 1912, u bë selia e Qeverisë së Përkohshme të Ismail Qemalit për 14 muaj, deri në 22 janar të vitit 1914. 

Nga viti 1936 deri në vitin 1939 ka shërbyer si muze historik. Pasi kaluan 50 vjet nga vendimi i shpalljes së pavarësisë, godina u shpall Muze Kombëtar. Godina përbëhet nga dy kate me nga dy dritare”. 

Në katin e dytë ruheshin disa nga dokumentet e kohës, të Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë *), fotografi, tavolina e punës dhe karriga ku ishte ulur Ismaili.   

Në qendër të qytetit të Vlorës ishte edhe një monument, ”Monumenti i Pavarësisë” *). Aty më kujtohet se shtyheshim kush po ulet më afër monumentit, te këmbët e atyre burrave, te Sheshi i Pavarësisë, e Ruzhdiu, studente nga Vitia kishte një afarat dhe na fotografonte e herë herë, ai e gjente diku tjetër me na fotografua e vetë ulej ku mundëte, por që binte në sy. 

Ismet Tahiraj, Milazim Krasniqi dhe Sinan Kastrati. Prishtinë, 2019

Në Berat *) nuk mbaj mend ku kemi fjetur e as sa kemi ndejtur por vetëm e di se kemi shëtitur nëpër qytetin e vjetër të 1001 dritareve. 

Qyteti i Beratit është ndër qytetet më të bukura të Shqipërisë. Nuk ka qytet më me shumë bukuri që shtrihet në buzë të lumit Osum*) e ku të duket se shtëpitë janë të ndërtuara mbi njëra tjetrën.  

*) Ivo Lola Ribar 

Ivo Lola Ribar (1916—1943), filozofë dhe jurist, ishte aktivist në revulucionin komunist në Jugosllavi, kroat nga Kroacia. 

Ivo Lola Ribari ishte organizator dhe më vonë drejtues i lëvizjes revulucionare komuniste të rinis dhe studentëve në Jugosllavi. Ai u bë i njohur për publikun gjithëshqiptarë me rastin e dekorimit të tij nga ana e komunistve në Shqipëri, me “Urdhrin e Heroit Kombëtar” dhe me “Urdhrin e Flamurit”  

*) Sami bej Frashëri 

Sami bej Frashëri i njohur në kohën e tij si Shemsedin Sami Bej (turqisht: Şemseddin Sami Bey;[1] 1 qershor 1850, Frashër – 18 qershor 1904, Stamboll) ka qenë nëpunës dhe intelektual shqiptar i Perandorisë Osmane, gjuhëtar, leksikograf, enciklopedist, romancier, dramaturg, përkthyes dhe ideologu themelor i Rilindjes Kombëtare, së bashku me dy vëllezërit e tij Abdylin dhe Naimin.[2] Me veprimtarinë e tij u bë mendimtari më i shquar i nacionalizmit shqiptar dhe ndër pionierët e nacionalizmit turk,[3][4][5] i njohur përgjithësisht si Samiu në mënyrë informale në shqip dhe Shemsedin Samiu në turqisht.[6] Në opinionin turk njihet si “babai i enciklopedistëve.”[7] 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Sami_Frash%C3%ABri  

*) Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë është shpallja e pavarësisë së vilajetit shqiptar nga Perandoria Osmane në kushtet e Luftës së Parë Ballkanike. Shqipëria u vetëshpall e pavarur në Vlorë më 28 nëntor 1912 nga Ismail Qemali. Në shpalljen e pavarësisë morën pjesë 40 delegatë nga të gjitha trevat shqiptare. Menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, Asambleja e Vlorës formoi qeverinë e parë të Shqipërisë së Pavarur të drejtuar nga Ismail Qemali si dhe Pleqësinë. 

Ismet Tahiraj, Milazim Krasniqi dhe Sinan Kastrati. Prishtinë, 2023

Arritja e kryengritjes shqiptare të 1912 u dha të kuptonte shteteve ballkanike se gjendja e Perandorisë Osmane ishte e dobët. Mbretëria e Serbisë ishte kundër planit të Vilajetit Shqiptar, duke parapëlqyer një shkartisje të Rumelisë mes katër shteteve ballkanike. Shtete të cilat planifikuan ndarjen e territoreve evropiane osmane dhe gjithashtu u ujdisën që territoret e pushtuara gjatë Luftës Ballkanike të qeveriseshin si Condominium. Kjo edhe është arsyeja e Asamblesë Mbarëshqiptare të tubuar nga Ismail Qemali, ku morën pjesë delegatët e ardhur nga të gjitha trevat shqiptare. 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Shpallja_e_Pavar%C3%ABsis%C3%AB_s%C3%AB_Shqip%C3%ABris%C3%AB  

*) Monumenti i Pavarësisë 

Monumenti i Pavarësisë është një monument në Vlorë, Shqipëri, kushtuar Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, i ndërtuar nga Kristaq Rama, Muntaz Dhrami, Sh.Hadëri në Vlorë në vitin 1972 dhe i mbuluar me bronz, është i lartë 17 metra. Ky monument ngrihet në qendër të qytetit në Sheshin e Flamurit. Në qendër të grupit skulpturor është figura e Ismail Qemalit, kryetarit të parë të shtetit shqiptar.  

*) Berat 

Berati (quajtur ndryshe dhe si qyteti i një mbi një dritareve) është qyteti i nëntë për nga popullsia në Republikën e Shqipërisë me një popullsi prej 60,031 (2011 census). Qyteti është qendra e Qarkut të Beratit. Gjendet në jugun e vendit, 70 km në vijë ajrore në jug të Tiranës, përshkohet nga lumi Osum dhe rrethohet nga kodra dhe male, ku spikat Tomorri, i njohur si park kombëtar. 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Berati  

*) Lumi Osum, Lumi i Beratit 

Osumi është degë kryesore e Semanit. Është quajtur më parë Lumi i Beratit. Ai është 161 km i gjatë, sipërfaqja ujëmbledhëse është 2.150 km2, lartësia mesatare 828 m, prurja mesatare shumëvjeçare 32,5 m3/s dhe rrjedhje të pakta prej 17,5 l/s/km2. Uji ka mineralizim mesatar prej 345 mg/l[1]. 

Osumi kalon në zemër të qytetit të Beratit. Në fund të rrjedhës së tij bashkohet me lumin Devoll ku bashkë krijojnë lumin Seman. 

Ali Lajçi, Sokol Maxharraj, tash i ndjerë, Nexha dhe Sinan Kastrati. Prishtinë, 2020

Sinan Kastrati, Mustafë Aliu (tash i ndjerë), prof Isak Shema dhe … Ruzhdiu Durres , qershor 1979

Vazhdon 

Malmö, 17 qershor 2023 

sinankastrati09@hotmail.com 

The post Vizitat në Vlorë, në qytetin e Pavarësisë, dhe në Berat, qytetin e 1001 dritareve   appeared first on DRINI.us.

Nga Bajram Sefaj 

• Lexime nostalgjike  

Nëpër Mesdheun Lindor  

(ditar deti) 

Dita e parë: Veneci, e shtunë, 20 shtator 1986  

Shekuj më radhë janë mbajtur (shkruar) ditarë të udhëve të largëta të detit. Ditarë anijesh. Sa ka valë detesh e oqeanesh, mendoj se ka fletë ditarësh që kapitenët e vyer të anijeve i kanë mbushur me elegancë dhe pedanteri. Sa jetëgjatë është kjo histori, shumëkush, ndaj as unë, sot e kësaj dite, nuk e di se çfarë shkruan në ato “raporte deti”. As kapitenët e anijeve të derisotme, as ata që sot përkunden mbi valët e detit (kudo në botën e paanë të ujit!) e, as ata që këtyre rrugëve do të ecin nesër, kurrë nuk do të mësojnë për këtë ditar që, ja tek po lindë, në udhëtimin ti të parë e më të gjatë shtigjeve (“rrugëve”) të detit. 

Nisjen prej Prishtine, kalimin nëpër kufi dhe arritjen deri në Veneci, ku na pret anija e udhëtarëve “Dalmacija” ndoshta duhet ta bëja (kaloja) me të vetmen një fjali. Sikur nëpër tokë kam ecur boll, sikur çdo kallëzim për rrugët, qofshin ato edhe të largëta, nëpër tokë, janë të tepërta, të mërzitshme. Prandaj, ja tek nxitoj për të zënë (kapur) valën e parë të rrëfimit mbi rrugën e parë, të gjatë, nëpër dt. Valë shumë.  E, etja edhe më e madhe që rrëfimi ta nis mirë e mbarë. Ta nis qetë e pa flakërim e djegës që, s’mund ta shuaj as uji i detit. 

Në mesditën e ditës se sotme (20 shtator 1986) në limanin Shen Bazilika të Venecisë, ku dokut krahët ia kanë falur edhe shumë e shumë anije të tjera, të mëdha e solemne sa të duash, mbi shtizat e të cilave valojnë flamuj të vendësve të ndryshme, jo vetëm nga Evropa por nga mbarë bota, anija “Dalmacija”, si pula kur nën krahë merr zogjtë, mbledh udhëtarët e vet, kur duhet të nisën për të bërë xhiron pesëmbëdhjetëditëshe nëpër Mesdheun e Lindjes, apo Lindjen e Mesdheut.  

Barku dhe “zemra” e anijes na pranojnë të gjithëve dhe sakaq motorë e saj të fortë fillojnë të “bluajnë” ujin e qetë në mol. Shimi rrëshqet mbi panoramën e njohur të Venecias për të lënë pas, sakaq, sheshin e njohur e me nam të “Shën Markos”, “Urën e psherëtimave” dhe qindra e mbare mijëra margaritarë të tjerë, me të cilët është i gdhendur dhe i thurur  mozaiku kulturor dhe historik i këtij qyteti të lashtë dhe uni(k(at) në botë, kur i tëri është nën ujë! 

Pas instalimit të ngutshëm nëpër kabina, me një, dy shtretër, por edhe më të mëdha familjare a kolektive, me shpresën së kanë, së paku nga një dritare të vogël sidoqoftë, aq sa shikimi të rrëshqasë syprinës së detit, fill pas kësaj punë të kryer me nxitim e si për ngut, të gjitha “rrugët” shpijnë andej nga restoranti. Drekë e madhe, sofër solemne dhe tejet e pasur e saj, shtrohet në det (anije). “Sheshi” i anijes , shëtitorja e saj në kuvertë, sakaq vërshëllehet nga udhëtarët. Shikimet e tyre janë të degëzuar për të dy (të gjitha) anët e detit. Kur nga shikimi u humbë toka(!), kur brigjet nuk i afrojnë më as tejqyrat më moderne japoneze, ato të prodhimit më të ri, udhëtarët gjejnë argëtim të ri. Të gjithë tok ndjekim “skenën” e mbytjes (perëndimit) të ngadalshëm e solemn të “rrasës” së Diellit në thellësitë e ujit të Adriatikut. Shtizës shtatlartë zbret flamuri. Tingulli lozonjar dhe i këndshëm i ziles (si ai i shkollës fillore në fshat!), që shpërndahet gjithandej hapësirës së anijes. Grishja e tyre për darkë të pasur, pranohet (kapet) me gëzim. Gjersa darkojmë, sapo njihemi më persëafërmi me njeri tjetrin, kuvendojmë. Nisim ndërtimin e godinës se miqësive të reja dhe tërësisht harrohemi, për të rrëshqitur kështu, thellë në natë. 

“Kemi hyrë në ujërat detare të Greqisë, përmes gojës së metaltë të altoparlantit vjen zëri i komisarit të kryqëzimit dhe porosia e tij:” prej këtij çasti “ecim” një orë përpara!”. Pastaj, në sallën gjegjëse fillon vallëzimi. Ritmi i lojës në podium zihet (përzihet) me atë të rrëshqitjes së  anijes mbi valë deti. Lamtumirë i themi një pjese të natës këtu diku, në këtë shteg të rrugës e provojmë të thërrasim gjumin e parë, si të ikur, të natës së parë mbi dallgë deti. Nuk ia arrijmë dot qëllimit. Për vetëm disa (pak) orë, sikur ishte vështirë, ishte e pamundur të kapërcehet një pjesë aq e madhe e jetës.  Kur udhëtimi me anije të bardha në rrugët e kaltra ishte vetëm ëndërr. E kush tha se ëndrra matët me sekonda!  

Tek të nesërmen marr vesh së diku, thellë në natë, megjithatë, me kishte zënë vala e gjumit të thellë. Nëpër gjumë, e di, kënga thoshte:” besoj në dashuri!”. 

Udhëtimi vazhdon!    

Nesër: Dita e dytë: Kanali i Otrantos, e diel, 21 shtator ‘86 

Dita e dytë: Kanali i Otrantos, e diel, 21 shtator ‘86 

Mbrëmë gjithë natën e sot tërë ditën, kemi udhëtuar (lundruar), pa ndërprerje kuptohet, por edhe pa e parë fare tokën! Ky ishte largimi im i parë, por edhe për shumë udhëtarë të tjerë, largim aq i gjatë prej tokës, dheu! 

Kur atje, në Bjeshkë të Thata, barkthatë përherë i uritur dhe i etur, sa herë përmbi krye më kalonin “shpendët e havasë” – fluturakët, me fjalë të tjera avionët, gjithë ajo që dëshiroja në çast, ishte të gjendesha edhe unë njëherë brenda avionëve krahëlehtë. Ngjashëm ndodhte edhe më ëndrrën shekullore për të shkelur valën e parë të Detit. (DET, gjithmonë duhet shkruar me shkronja të mëdha. Se DETI vetë është i madh!). 

Kur për herë të parë kam parë anijet e mëdha e të bardha, tek sipëri shtizave se tyre valonin flamujt, e qiellin përmbi ua qajnë pulëbardhat, ajme, çfarë dëshirë e parealizuar, syhapur kam ëndërruar që, edhe vetë të zë vend në Anije!  

Sot, ja tek bëhen dyzet e tetë orë të plota, ndoshta më shumë, qyshkur e kam “tradhtuar” tokën dhe ia kam humbur gjurmën asaj.  

Anija qanë valët e detit. Qetë, solemnisht, pa ia varë fare shqetësimit dhe trazimit (impresionist) tim tundues, kur është bagazhi i saj më i rëndë në këtë shtegtim! E, udhëtimi është tejet interesant. I mrekullueshëm është, lirisht e pa fije hezitimi, mund të thuhet. Specialitetet e kuzhinës së anijes , sikur burojnë nga deli, nga thellësia e tij misterioze. Atyre s’u dihet skaji. Por, edhe vetë anija sikur fillon ta shpalosë bukurinë dhe pasurinë e brendinë të saj të fshehtë. Sot u hap pishina. “Rebelimi” i ujit në të, më së miri dëshmoi se ç’valë e tallaze “griheshin” poshtë saj, në DET. Bukurinë dhe hijeshinë e trupit të tyre shtalb, të parat ia falën dy të reja. Uji luante me trupin e tyre të njomë, ashtu sikurse sot në agun e ditës së re, para anijes sonë, kishin lozur, plot çapkënllëk, hijeshi e akrobatikë, delfinët lazdrakë.  

DETI, sot na shkundulloi më shumë se ditën e djeshme. “Dyerve” të Otrantos, tha dikush nga udhëtarët, për shaka a për njëmend, ka ujë më me bollëk. Dhe, këtë njohuri (informatë të tij) e shpjegoi duke thënë se aty Deti Jon (i Joni, etimologjikisht!) është më i ngushti, ndaj i thonë edhe ndryshe, Ngushtica e Otrantos, kur është beli i këtij deti, prandaj, thellësia e tij është më e madhe! Diku, midis dyerve të Otrantos dikush tjetër, priti e tha: Ja, tek shihen ato drita atje larg, aty është Brindizi! Menjëherë fillova të “gjurmoj” nëpër memorie. Me ra ndërmend! Një tjetër udhëtar na e përkujtoi një lajm të hidhur, në momentin kur nuk e kishte as vendin, as kohën të përmendej. Njëmend u quan disa fjalë ogurzeza tek thoshin se diku në Detin Adriatik është shfaqur një gojë (lexo gropë) e cila kanos të gëlltisë tërë ujin e këtij Deti. Qoftë i rremë ai lajmë dhe një gjë (fenomen) i tillë kurrë mos  ndodhtë!   

Në sallën e madhe të anijes, sot ngjanë  shumë gjëra e befasi: ndoqëm ligjërata dhe shikuam filma mbi vendet që presin vizitën tonë. Kapiteni i Anijes, plot rit, organizoi aperitiv për udhëtarë. Ishte ky rast i mirë që të prezantojë para nesh, anëtarët e ekuipazhit. Kapiteni, gjithnjë me gotë rumi në dorë, na dëshiroj det të qetë. Kjo mbase është uratë universale e të gjithë detarëve, kudo në botë.  Pas kësaj u çel koncerti me thirrje të “vallëzojmë deri vonë!”. Bashkudhëtarëve të anijes sonë simpatike (kozmike!), ua shpalla sekretin dhe u thash se jam duke mbajtur ditar, prandaj me duhet të ik e të ndahem nga tryeza e njerëzve të hareshëm dhe miqësorë. Në shaka ua thash edhe këtë: në këtë çast me mungon “personazhi kryesor!”. As vetë nuk e di se ç ‘denjova të them me këtë. Ata qeshën dhe njëzëri me dëshiruan natë të mirë e gjumë të ëmbël. Edhe pse, njëmend koha ishte për gjumë, gjumi i natës kaherë kishte ngelur në anën veriore të Adriatikut a të detit Jon. Ditari ishte fajtor për të gjitha. Duhet pranuar se gjumin e griste edhe meraku e kureshtja e ndezur, kur e dija se me të lindur të ditës se re do të vizitojmë qytetin e vogël, por të bukur bregdetar grek – katalog, kjo sikur mi shtonte e shpejtonte të rrahurat e e zemrës dhe për faktin se ky do të ishte kontakti ynë i parë me tokën, gjatë këtij udhëtimi të këndshëm, gjithsesi. 

Natën e mirë.  

Lundrimi vazhdon! 

Dita e tretë: Katakalon, e hënë, 21 shtator ‘86   

Detin Jon e kemi lundruar nëpër natë. Edhe një pjesë të ditës së djeshme, gjithashtu. Mbi valët e këtij det,anija jonë ishte më e shqetësuara, si e hallakatur të ishte. Det lazdrak është Deti jon, thanë disa nga udhëtarët që kishin qëlluar njohës më tumirë të tij, prandaj, andejpari anija qante “udhën” sikur të ishte paksa e dehur! 

Shumë nga udhëtarët mësuan me këtë rast praktikisht së leksionin e parë  se ç’duhet bërë kur të zë e të mundon deti. Midis atyre udhëtarëve dasmorë, ishte edhe z. Sylejman, xhirues i vyer dhe shumë i talentuar i Televizionit të Prishtinës i cili, sot e tutje, për gjithë kohën sa të zgjatë ky kryqëzim nëpër Mesdheun Lindor, nuk do të konsumojë më supën, sado e shijshme qoftë ajo!  

Deti i vogël Jon, e dimë nga mësimet e gjeografisë, sa rrëshqet edhe pakëz më poshtë, “shkrihet” (derdhet) në Detin e madh, Mesdhe. 

Para se të arrijmë atje, anija jonë ndalet, për një çikëz, në një zgjiç të siujdhesës së madhe greke me emrin Peloponez. Limani e ka emrin Katakalon  dhe, sado që emri i tij merr disa shkronja, “zëri” mëzi i dëgjohet afër qytezës me emrin e madh, Olympia. Sido që të jetë ky është takimi jonë i parë me tokën, kur udhëtarët e çmpijnë këmbët nga lundrimi i gjatë nëpër det. Anijet e udhëtarëve, përgjithësisht, anijet e mëdha që ankorohen në limani e Katakalon-it, nuk janë të shpeshta, prandaj, logjikisht, pritën me interesim të shtuar nga ana e banorëve ujdhesarë, ani pse ato hedhin spirancat e tyre diku thellë në det. Anijet e mëdha, tankerët oqeanikë dhe tej oqeanikë, në limanin e kësaj qytezë simpatike bregdetare, janë më të shpeshta kur ngarkojnë e shkarkojnë aty mallra të ndryshëm. Janë aq të mëdha këto anije transportuese sa që, shtatin e tyre, shpesh herë gjigant, shtatin e tyre e matin me kodrinat që i bëjnë kurorë i Katakolonit!  Barku i këtyre anijeve është plot rrush e fruta pemësh të tjera bregdetar, të cilësisë shumë të lartë, ashtu sikurse i kualitete të larta janë dhe drithërat që prodhohen këtu, në këtë krahinë të vogël, por të bukur kur është edhe aq e bereqetshme. 

Nëpër Katakalon kalojmë kalimthi (kakofoni, si të shembulli ilustrues shkollor: tharku i thiut, thuret me thupra të thata thane, thiu therët me thikë),  dhe në ato dyzet kilometra rrugë për të arritur te Olimpia, trupojmë dhe qytetin e vocërr, por shumë të bukur, Pirgos. Ja, tek jemi pra, qytezën Olimpia e njohur ne tërë botën ë, pos emrit të madh, ka edhe pesë mijë banorë, gërmadhat e Lojërave të para olimpike, muzeun e madh me eksponate të këtyre lojërave që, sikurse dihet, në këtë “Luginë të shenjtë”, u zhvilluan nga viti 776 deri në vitin 394, para erës sonë, kur ato i ndaloi mbreti me emrin Theodosije.  

Para se të rrëfejmë se kush e si i ripërtërinë Lojërat Olimpike, që nisin pikërisht këtu, të themi se gjurmët e kësaj gare të njohur e legjendare që i quajnë edhe Lojëra të Zeusit, me emrin, pra, të një personazhi të fuqishëm historik, ato i ringjallë, i kthen në jetë, në vitin 1894, francezi me emrin Pierre Cubertain. Për ndër të kësaj ndërmarrjeje fisnike, zëmra e tij pushon, është varrosur pikërisht këtu, në hapësirat e Olimpit. Kaq. 

Sa i takon jetës dhe rrjedhës saj në Anije, sikurse nuk ka aq shumë për t’u shtuar, pos që sot, u shënuar dy-tri ditëlindje të udhëtarëve që një gjë të tillë e kishin qitur pas mëndësh, por anëtarët e elegantë, të ekuipazhit të anijes, duke shfletuar pasaportat e udhëtarëve kishte gjetur atje, si të fshehura, ditëlindjet. Si duket kjo ishte një traditë e moçme e udhëtimeve të gjata me anije, kur pasagjerëve harrestarë, u përgatitën surpriza të tilla! Edhe kur vetë e keni qitur pas mendjes  se sot e keni ditëlindjen, këtë nuk e harron komisari i ndihmuar nga autoritet e tjera të anijes. Aq shpesh ndodhë kur papritmas tryezës suaj, gjersa drekoni apo darkoni,  me lule dhe shiheshe shampanjë t’i afrohet komisari i anijes i shoqëruar nga muzikantë, anëtarë të bendit të anijes. Aty është edhe fotografi profesional i anijes. Sonte befasia e ditëlindjes ishte e një udhëtari gjerman, kur ishte i shoqëruar nga një filipinase e bukuroshe.  

Atyre, me fat u qofte festa, uruam e në anën tjetër anija qanë lundrimin nëpër det deri nëpër natë, deri në ishullin e Kretës, respektivisht deri në qytetin Heraklion. 

Deri sa të mbërrijmë aty… 

Dita e katërt: Heraklion, e martë, 23 shtator ‘86 

 Deti i madh. Rruga e gjatë. Loja e madhe.  

Dje gjithë pasditen dhe mbrëmë tërë natën sikur fluturonim kërcenim prej valës në valë të Detit Mesdhe. Anija jonë sado që ishte e madhe dhe impozante, ngjasonte në një shpend krahëlehtë. Njeriu përnjëherë i entuziazmohet por, në të njëjtën kohë  edhe i frikësohet  fuqisë, fuqisë së pamatur të asaj bote të pamatur, sikurse thonë të moçmit. Pothuaj se, asaj nate të valëzuar, askush nuk shtiri gjumë në sy, madje as ata që vallëzuan deri vonë, deri në orët e hershme të mëngjesit.  

Në pik’ nate, në zëmër të Mesdheut (detit), një si fragment i shkëputur gjumi, midis dy lëkundjesh krah gjëra të anijes, seç me erdhi e mu shfaq beftë një ëndërr endacake budallaqe. Tek denjoja (synoja) të kaloja një lum, një lumth fare të vogël, si udhëtar rruge deti që isha tashti, s’ia kisha besën varkës me të cilën duhej të dilja në anën tjetër të bregut të lumit-lumth. Nejse. 

Në orët e para të ditës së re, në ato çaste  të heshtura kur megjithatë nuk kishin qenë të zotët të më sjellim gjumë në sy, pulëbardhat, albatrosët as edhe shpendaria tjetër krahëlehtë e detit, se ç’brohoriti njerëzia: Heraklion, Heraklion!  

Kaherë kishim kapërcyer një pjesë të mirë të shtatit të thyer të ishullit të Kretës, dyqind e pesëdhjetë kilometra e gjatë e pesëdhjetë e shtatë kilometra e gjerë. Brendapërbrenda kësaj hapësire jetonin (atëbotë) katërqind e pesëdhjetë e gjashtë mijë e shtatëqind banorë.  

Heraklioni na pret paksa i ngrysur. Pikat e shiut, që këtu bien rrallë,  sikur na dëshiruan mirëseardhje. Mirëseardhje sikur na dëshiruan edhe shumë anije  e trajekte jashtëzakonisht të mëdhenj. Këtu isha tejet afër bindjes  se, vërtetë për nga detaria dhe anijet që nën flamurin grek sillën nëpër botën e ujit, nëpër dete e oqeane, ”ndryshe Greqia e vogël, zë një ndër vendet e para në botë. 

Tash duhet të ecim pakëz nëpër këtë qytet të civilizimit të lashtë. Unë këtu nuk njoh askënd pos, piktorit me famë botërore, El Greko, shkrimtarit Nikos Kazanzakisit, kur me motivet nga romani i tij i njohur “Greku Zorbë”, atëbotë (1964) u realizuar filmi i gjatë dhe njohur artistik greko-amerikan me titull homonim dhe më aktorin në origjinë greke, Ethony Quin, në interpretimin brilant të  rolit kryesor, përjetësimit të Zorbës, si dhe me pjesèemarrjen e aktorës se njohur greke me orgjinë shqiptare që, në këtë film të regjisorit Mihalis Kakogiannis, interpreton rolin e të vesë. Nxitova e shkova pranë shtatores të këtij shkrimtari të madh, bir i Kretës, nga Heraklioni, ekzakt. Nëse emrin e Kzanzakisit e keni harruar, nëse romanin  tij e keni lexuar moti, nxitoni e (ri)shikoni filmin “Greku Zorba” që,le të dihet edhe kjo, është kurorëzuar me çmimin e lartë Oskar, për regji. Bir i këtij qyteti, siç thashë më lartë është edhe El Greko (Domenikos Teotopulos, 1541-1614, piktor dhe skulptor i njohur e me nam botëror. 

“Ekziston një vend që quhet Kretë, në midis të deti ngjyrë vëre, vend i bukur, i pasur…, mes  vendbanimesh e lokalitetesh të tjera gjendet edhe qyteti i fuqishëm Knososi me të cilin udhëheq Minosi që është shoqëruar me Zeusin e madh…”. Ndjekim porosinë e këtyre vargjeve të Homerit dhe, ja sot, më njëzet e tre shtator të vitit 1986, në orët e pasdites gjendemi në pallatin (jo fortesën) e mbretit Minos. Ja edhe njëherë tek i kemi shtrirë dorën historisë së lashtë, madje tepër të lashtë, shumë shekuj para epokës sonë.  

Arkeologut (përndryshe amator) anglez seer Artur Ivansit, që atë ditë kokën ia lagte shiu i muajit shtator, i jam mirënjohës për këtë zbulim  arkeologjik, jo aq shumë pse zbulon këtë gjurmë të një lashtësie të thellë të civilizimit njerëzor, por, pse me sytë e mi, pash (!) fjalën L a b i r i n th! Si bën “pash fjalën!?!”. Lehtë fare. Ejani këtu shiheni vetë e binduni. Në bodrumet e thella të gërmadhave të pallatit të mbretit Minos, paskan ekzistuar  vende të caktuara për ruajtjen e arit dhe të gjësendeve të tjera të çmueshme. Ato ishte e mundur edhe të vidhen, pse jo, por kjo nuk mjaftonte, kur ishte e pamundur, ishte fare e pamundur të dilet jashtë “kthetrave” të Labirintit. Si atë ditë kur është ndërtuar ruhet edhe sot Labirinti në kompleksin e Pallatit të Mbretit Minos, në lokalitetin Knosos që, shekuj para erës sonë kishte tetëdhjetë mijë banorë dhe, për atë kohë, ishte qendër e njohur civilizimit në Evropë.  

Në Anije asnjë e re. Pos që sonte, para se të shkojmë në gjumë, përsëri orën duhet ta kthejmë për gjashtëdhjetë sekonda prapa! Kjo është hra e dytë në këtë udhë, që “luajmë” me orë  para e mbrapa! Herën e parë, diku në Detin Jon, më gjashtëdhjetë minuta përpara i jemi përshtatur njehsimit të “kohës greke” dhe, sonte, më gjashtëdhjetë minuta prapa i përshtatemi matjes se kohës egjiptiane. Kjo do të thotë vetvetiu se edhe për ndonjë orë hesapi, gjendemi në Egjipt. Qyteti i parë i këtij vendi të madh të Mesdheut, me të cilin do të takohemi, është Aleksandria. Aleksandria, thonë është e njohur , pos tjerash, edhe për Bibliotekën, për Pharosin e tjera. Ja, veç sa e mora një libër në bibliotekën e pasur të Anijes, dhe ndonjë minutë para gjumit, nisa të shfletoj. Deri me këtu, nuk hasa në atë që pritja me padurim. Emrin e mbretit Faruk, me prejardhje shqiptare, kur është aq i njohur si njeri i qejfeve, luksit dhe salltaneteve. 

Nesër, gjendemi atje, në Pallatin e Mbretit, Faruk, pikërisht në orën katërmbëdhjetë. Kështu dikton itinerari i udhëtimit, respektivisht, i lundrimit me Anije, nëpër Mesdheun Lindor. Tani, me të vërtetë, gjendemi (për)midis Mesdheut! 

Dita e pestë: Aleksandri, e mërkurë, 24 shtator ‘86  

Pa shkëputjes nga Porti në Heraklion (Greqi) tërë pasditen dhe gjithë natën e lume mbrëmë, kemi udhëtuar. Udhëtimi nuk ishte i rehatshëm. Anija rebelohej duke këputur valët e mprehta  dhe si të shqetësuara e të trazuara të Detit Mesdhe. Një maistral i fuqishëm përplasej me anije, për të dy anët e saj dhe e hidhte atë sa andej sa këndej sipëri valëve të harlisura. Kjo copë rrugë, s’di pse, dendur ma kujtoj Titanikun famëmadh për fatkeqësinë e tij tragjike. Kësaj nate kujtova, solla ndërmend, të gjitha anijet që janë përleshur me valët ne mbarë botën detare dhe oqeanike të Planetit tonë e që i kam parë ndërkohë në ekranin e madh të filmit, e së voni, në monitorin e televizorit. Por, nata mbi dallgët e Detit Mesdhe, megjithatë sikur më e shkurtra e të gjitha netëve të tjera.  Bashkë me shumë udhëtarë të tjerë agun e ditës se re, e prita sipër kuvertës së anijes, me sy të shqyer, gjithnjë në drejtim të ecjes saj. Dikush e dha kumtin se  diku këndej zhvilloheshin manovrat e ndonjë flote ushtarake (nuk them se e përmendi Flotën e Gjashtë, emrin se cilës të gjithë e dinë përmendesh!). Duke e shikuar një mizëri anijesh ngjyre gri, kryesisht, që nxinin detin në hyrje të Aleksandrisë, të cilës i shkoja në përqafim të zjarrtë, një udhëtar murmuriti, si në vete, duke shprehur dyshimin në mos kush, këndej pari ka “mbjellë” në port diçka të rrezikshme, mina a diçka edhe me morbide se ato!!!  

Megjithatë, zbarkimi në Aleksandri, në “margaritarin e Mesdheut”, sikurse e quajnë edhe ndryshe, ishte më interesant, më solemn dhe më madhështor, se në çdo film të parë, se në çdo kallëzim të dëgjuar, se në çfarëdo libri të lexuar… Më mbresëlënëse ishte e vërteta se, sot, ditë e mërkurë, 24 shtator 1986, për herë do të shkelja në kontinentin e Afrikës, e se jemi në këtë kontinent, kjo më se miri u pa me hapjen e dyerve të “vaporit” tonë, kur në Anijen “Dalmacija” bashkë me mesditë, u vërsul edhe klima e nxehtë afrikane sa do e që ishte e Afrikës Veriore. 

Do nënvizuar se përgjatë atyre njëzet e katër kilometrash, që limanin e Aleksandrisë, për nga madhësia, e vë në vendin e dytë, fill pas atij të Nju Jorkut, nuk na pritën më asgjë tjetër, pos me një numër të madh, “turli-turli” anijesh, mbi krahët e të cilave valonin flamurët e shumë e shumë vendeve më të skajshme të botës. Në këtë (atë) tollovi të paparë anijesh e kushtëzonin, na bëjnë me dije, pritja edhe nga disa muaj, për t’u zbarkuar (zbrazë) e për t’u ngarkuar. 

Në Anijen tonë, tashmë, pos klimës afrikane  kishin hyrë edhe doganierët dhe përfaqësuesit e tjerë të autoritete kufitare egjiptiane të Aleksandrisë, kur me precizitet, durim dhe elegancë, duke respektuar çdo rregull, qoftë edhe më imta, morë në “dorëzim” Anijen tonë. Ajo tani është nën pushtetin (“juridiksionin”) e tyre të përkohshëm. “Loja” aq e bukur, aq mirë e në relief të dendur, dëshmonte traditën e lashtë që ky qytet ka kur janë në pyetje rrugët e detit dhe detyrimet që sjellin me vete ato! 

Kur komisari, me një dozë gëzimi e hareje që i shkëlqente në fytyrë, nga se çdo gjë mbaroi pa të keq e dyshime, kontrabande etj. etj., kumtoi se dalja nga anija është e lirë, si delet kur nxitojnë të dalin prej torishtës, edhe ne nxituam dhe, menjëherë, aty afër, ngjitur me port, iu veshëm një lagjeje të moçme të qytetit, që dikur paska qenë lagje e njohur peshkatarie, kuart peshkatarësh. Kësaj pjese të qytetit shtegu shpinte atje ku gjendeshin disa katakombe,   që gjëja paskan rëndësi (të madhe) historike nga se i takuakan sundimit monark këtu. Në rrugë e sipër për të vizituar ato farë katakombesh të lashta pamë mjerim e papastërti e mizërie  të skajshmërisë se sotme. Çfarë nuk pamë aty. Mjerim pamë aty, në kuptimin më të thellë e më të mirëfilltë të fjalës. Autobusët tanë iu afrua  një “lukuni” fëmijësh bark e bythë cullakë,  lypsarë të rryer e të devotshëm, “profesionistë” të ri tek kërkonin diçka. Lëmoshë, me siguri. Njëri prej tyre, si më i kursyeri dhe esnafi ndër të gjithë, insistoi të ma shes një krehër të keq që, edhe po mos të kisha krehër fare, nuk me hynte në punë! Disa të tjerë, në gjuhën e tyre arabe, thanë diçka, me siguri “gjuajtën” fjalë, të tjerët qeshën zëshëm. Ma merr mendja se na e “rrafshuan” sa të prapë e nopranë  kishim qëlluar ku në duart e shtrira të tyre, nuk lëshuam asnjë aspre, por as me ble, nuk blemë asgjë prej “mallrave” që na i ofronin. Sikur na shikua me inat. Udhëtarë të udhëve të largëta të botës, që në qytetin e tyre kishin ardhur nga një kontinent i “bardhë”, për tu mrekulluar me bukurinë e kënduar të qytetit të tyre!  

Pas kësaj pamjeje dhe imazhi të degëzuar nëntëmijë e një tablo, ishte e kotë ishte xhiroja, përndryshe, më autobusë tejet luksozë të markës “Zetra” me ajër të kondicionuar brenda, anë e manë Aleksandrisë. Të kota ishin edhe fjalët, ndryshe, të ëmbla dhe plot informacione të çiçeronës sonë, egjiptianes se re, syzezë e vetullhollë, mbi të cilat (vetulla) mirë i rrinte dhe i  kishte hije, shamia e bardhë si bora! Ajo tregoi për këtë apo atë tjetrin monument, për këtë apo atë tjetrin institucion, por asgjë nuk ndihmonte, asgjë nuk ndihmonte për të shlyer, qoftë edhe për një çast, të shkoqemi nga përshtypja e parë që na ishte ngjitë për mendje e trupi! Pak, ose fare pak, ndihmoi në përmirësimin e përshtypjes së parë, vizita që i bëmë Pallatit të Bardhë (sarajeve të bardha!) të Mretit Faruk, sikurse thashë diku më lartë, me origjinë shqiptare që me Egjiptin sundoi disa vjet, punë historie. Gjersa në kopshtin e Pallatit të tij të bardhë,  si dikur, aty në cepin e një thepi të zhytur në valët e trazuara të Mesdheut, ëmbëlsoheshim pre fruta të freskët fiqsh të këputur nga dega, seç me piku në kujtesë se, ndër dyqind e pesëdhjetë e kusur gjellëbërësve që, ia mbushin tryezën “jemeçe” sa më të shijshme për këtë Mbret nazeli, ishin edhe dy kuzhinier shqiptarë, njëri nga Gjakove tjetri nga Sharri. Para vetës “shpalosa” kushtimin e thashë: sa të kthehem nga Aleksandria, do ta gjej një reportazh që, para disa (shumë) vjetësh e kam botuar në faqet e ish javores së popullarizuar të ilustruar “Plavi vjesnik” të Zagrebit, mjaft e popullarizuar dhe e dashur për lexuesin shqiptar, të gjeneratës së re, sidomos. Reportazhi titullin në fjalë titullin e ka “Pilav za kralja”, (Pilaf për mbretin). 

Aleksandria vërtetë ishte, po e konstatoj këtë me kompetencë, në këtë ditar, qytet i mijëra kontrasteve. Para hotelit “Sheraton” po e zëmë, sipër një “bregoreje!”  mbeturinash, mballonin një tufë dhish të cuklëjka. Më për beter se dhitë e Marecit tonë.  

Përgjatë plazhit të madh (dhe të bukur, pse jo!)  , gratë, femrat përgjithësisht, hynin në ujë me veshmbathje të rëndë që kishin në trup. E sa i takon tregtisë, gjithçka, gjithçka, veç me tregtarët e Aleksandrisë mos paç punë, se hairin për shtatëqind vjet s’ke për t’ua parë! 

Me çfarë përshtypje ikën vizitori i shpejt, që kë qyte e viziton për ngut, me çfarë mbresash pra ik unë nga Aleksandria, nu di ta them. Me përshtypje të përziera, gjithsesi. 

Nesër udhëtohet për në Kajro. Atje, pos tjerash na pret Mehmet Ali Pasha i historisë, me prejardhje shqiptare edhe ky, por shumë më i famshëm se mbreti Faruk, pra. 

Për të mirë! 

Dita e gjashtë: Kajro, e ënjtë, 25 shtator ‘86  

Natën e bëmë në Portin e Aleksandrisë. Në Anije të ankoruar, qetë, jo në lëvizje. Drita a agut herak na zbardhë në këtë qytet të cilin e ka themeluar Aleksandri i Madh, po kush tjetër, të cit, për çudi, as varri nuk po i dihej në këtë qytet e le më diçka tjetër, diçka me shumë. Ja, si përfundon, në mënyrë qesharake, në të shumtën e rasteve, jeta e njerëzve të mëdhenj edhe kur janë legjendarë, madje! 

Po të ecim se, koha nuk premton! 

Kemi përpara rrugë të gjatë. Pesëqind kilometra, madje, e cila, pas pesë ditësh udhe nëpër det e nëpër kreshta valësh, vjen e mirëseardhur, si pushim. Caku i parë i kësaj rruge të gjatë, vetvetiu dihet: Kajro! 

Në dispozicion janë dy shtigje, dy mundësi: të udhëtohet nëpër Saharë, që i bie një çik më shkurt, për të mbërritur më shpjet në cak dhe – rrugën tjetër, më të gjatë e me komunikacion më të dendur, që kalon gjithandej deltës se lumit Nil. Natyrisht se përcaktohemi për autostradën e Agrumit, sikurse ndryshe e quajnë këtë arterie që lidhë, pra, Aleksandrinë më Kajron. Çfarë nuk të sheh syri përgjatë këtij relacioni dyqind e njëzet kilometërshe. Fusha të gjëra e të bereqetshme, të mbjella me gjithfarë kulturash bujqësore, duke filluar nga limoni e deri të plantacionet e pambukut dhe moçalet e orizit. Por, e keqja më madhe është se, këtë relacion, vizitori sheh përsëafërmi fshatin egjiptian dhe jetën (jetesën) e banorëve në te. Me gjasë fshatarët qojnë jetë të nivelit të ulët, dhe, vështirë është të thuhet se në cilën “gradë” do të ndalej në barometrin e njësimit sipas kritereve evropiane. Kur këtu, në Deltën e Nilit (e gjatë deri në njëmijë e, e gjerë deri në gjashtëqind kilometra), jetohet aq keq e në kushte aq primitive, shtrohet pyetja si jetohet në fshatrat e tjera të Egjiptit, jashtë shejtanisë së Nilit, atje nëpër shkretëtira apo gjysmëshkretëtira?! 

Rrëfimi mbi jetën e fshatarëve për dy anët e brigjeve të lumit të shenjt Nil, duhet ndërprerë për dy arsye, e para: pse kemi dëgjuar aq shumë herë shqiptimin e emrit të këtij lumi të gjatë e të madh deri në legjendë dhe, e dyta, autobusi ynë “Zetra”, gjithnjë ajër të kondensuar brenda tij, me frigorifer dhe tualet te nevojshëm për pasagjerët, tek thyen shtatin nëpër periferinë e Kajros, nëpër pjesën industriale dhe të tymosur, si gjithkund në botë, periferive të qytete të mëdha. 

Tashti kemi kaluar nëpër disa ura komplet të Nilit (përpara kishim kaluar vetëm disa degëza të tij!). Ndërkohë kishim “shkelur” (kaluar) edhe nëpër Urën e Aiffel-it, madje. Nëse Parisi ka Kullën e Aiffel-it, Kajro ka Urën e Aiffel-it(!). Fjala, pra, është për dy objekte në zë  vepra të të njëjtit arkitekt të njohur francez, Gustav Aiffel (1832-1923).  

Bëjmë edhe ca “lëvizje” nëpër këtë qytet nëntë milionësh (dikush tha se, s’i besuam se Kajro për çdo vit shtohet për një milion banorë!) dhe ja tek gjendemi Hilton Nil. (Këtu ka edhe Hilton Ramzes, hotel “Sheraton”, po se po. Hoteli Holidey in”, thanë e kanë kapluar flakët dhe, me themel, është bërë shkrumb, gjatë rebelimit paradokohshëm të një organizate, s’morëm vesh çfarë!). Ty, përballë është Muzeu kombëtar i Egjiptit. Si çdo kund, edhe këtu, ky institucion kulturor, është hambar, është libër i madh, është kujtesë , është dëshmitar, udhërrëfyes e çfarë të duash tjetër, i historisë , i kulturës dhe përgjithësisht jetës ndër shekujt, i popujve Egjiptian. 

Që andej, derisa shëtisim nga kati në kat, nga pavijoni në pavijon tjetër të tij, (nga shekulli në shekull), pleqërojmë e hetojmë se thes të vogël ditar kemi për të vendosur edhe të njëmijtën pjesë të “portretit” të këtij qyteti të madh. Heqim dorë nga të gjithat dhe sakaq gjendemi në Citadelë. Në Citadelë, në zemrën e saj, dy minare si dy duar të ngritura e të mbjella në sfondin qiellor blu! Janë këto minaret xhamisë së Mehmet Ali Pashës, mbretit egjiptian me orgjinë shqiptare, që në vitin 960 themeloi Kajron, këtë qytet modern për atë kohë! Varri i Mehmet Alisë është nën kupolat e xhamisë të cilën e vizitojnë mijëra e mijëra turistë nga mbarë bota. Fundi xhamisë është “Qyteti i vdekur” – lypset shumë punë të shpjegohet historia e tij, në anën tjetër, janë varrezat. Për këto të dytat nuk ka çfarë të shpjegohet. 

Nga xhamia e Mehmet Alisë, rruga shpie drejt e në Menfis, që nuk do të thotë tjetër, pos “Mure të bardha”. E, në vend të këtij qyteti të lasht”me famë e mure të bardha, tashti shihen gërmadha, shtatorja e e Sfinksit dhe përmendorja monumentale në pozitë horizontale e faraonit më të njohur ndër faraonë – Ramzesit të dytë. E shikojmë Ramzesin të gdhendur në granit, më të dy këmbët e shkurtuara, nga tërmete  a fatkeqësi të tjera elementare natyrore, e, në anën tjetër, na sillet ndërmend se ky burrë i historisë kishte përtej dyqind gra, me pesëdhjetë prej të cilave kishte pasur gjashtëqind fëmijë, mesatarisht, dymbëdhjetë me secilën. Gjersa Ramzesin e lemë të vazhdojë gjumin shekullor dhe krenar njëkohësisht, ngarendim të shohim disa prej shtatëmbëdhjetë piramidave në Saharë, të ngritura madje, dymijë e nëntëqind vjet para erës sonë. Njëherësh ky edhe ishte takimi ynë i parë me Saharën.  Aty, sikur ndalej, tretej e humbiste jeta. Gjelbërimin dhe palmat plot hurma, një vijë, si e  përmotshme, i ndante me shkretëtirën. Çfarë të thuhet më shumë e më gjatë  mbi shkretëtirën  kur miliarda është folur e shkruar njëmijë herë më mirë e më fuqishëm se to ta thosha e shkruaja unë sot. Ecim e shkojmë tek të tri piramidat e tjera, më të njohura dhe më të famshme. Tërë kohën e shpenzojmë tek ajo e Keopsit. Shënojmë se në “shtatin” e kësaj piramide janë radhitur tre milion rrasa gurësh të mëdhenj, madje shumë më të mëdhenj se një metër kub. Merre lapsin, lexues i nderuar e bën llogari! Me parë do të arrish deri të kjo piramidë  se sa t’ia dalësh me sukses në krye këtij hesapi. Këtu edhe kemi hipur mbi deve këmbëgjata e shtatlarta, me e pa gungaçë…, këtu jemi fotografuar me kamina dhe pronarët e tyre, këtu kemi zbritur deri te Sfinksi më i madh në botë…, këtu i kemi bërë të gjitha marritë që i bën çdo turist nga e mbar bota”që rruga e shpie këtu, deri të këto piramida, deri nën hijen e tyre,  deri të kjo gjurmë sa e lashtë, sa krenare aq edhe e tmerrshme dhe rrëqethëse e historisë. Muhabetin më të gjatë e më të përzemërt, megjithatë, këtu e kam zhvilluara me vogëlushin Ali nga i cili atë (suvenir, kujtim) që më së pakut mu është dashur. Aliu, pos tjerash, m’i ka shfaqur edhe këmbët e përgjakura  e të çelura varrë, të djegura e të përcëlluara mbi rerën e Saharës. E, në anën tjetër, ishte moshatar me djalin tim të madh, Uranin! Pasi vizitojmë uzinën e papirusit origjinal, pasi kemi blerë kartushët dhe broshët (bronz, argjend, ari) me mbishkrime, pasi në”fytyrë vendi” kemi mësuar legjendën mbi bakshishin dhe “rrahjen” (shtyrjen) karaktristike në Pazar, për çfarëdo që të blesh, detyrimisht me duhet, këtu është vendi e koha, t’ia ngrit një piramidë,  korrektësisë shembullore dhe, askund të paparë e të përjetuar një “change-i”, ndërruesi ambulant të  hollave konvertibile me ato vendase, pra egjiptiane. Kur me xhiruesin e vyer, kur të lodhur dhe të paprintueshëm, gjithmonë me kamere në dorë, si në gjendje gatishmërie, kishim thyer të njëjtën, saktësisht të njëjtën shumë të markave gjermane, Syla kishe marrë sasi dyfish më të madhe se unë. Pas dy-tri orësh jemi kthyer në “vendin e ngjarjes” dhe, beson, çdo gjë, ama çdo ka qenë në rregull, natyrisht në saje të korrektësisë se pashoqe të ndërruesit ambulant të valutës në Kajro. Për këtë mirëkuptim dhe gjest burrëror të egjiptianit të ri kemi pirë bashkë nga një kafe të ëmbël miqësie!    

Me pastaj,  përskaj një kanali, rreth të cilit ishin të ngritura “shtëpitë” me primitive që i kam parë deri me sot, pa dritare, pa pullaz, vetëm me nga një birucë që duhej të ishte derë, gjithë periferisë së Kajros, jemi ftilluar për në Port Said,. Akoma pa dalë nga qyteti (Kajro), vozitësi Ahmed frenon autobusin  vetëm sa të “vjedhim” me sy vendin me emër El Sadat. Mubarakun, kryetarin e tashëm, na tha Ahmedi, e duam. Naserin sikur s’e kemi dashur kurrë, tha Ahmedi, ndërroi marshin, shkeli gazin… Duhej nxituar. Deri në Port Said kemi përpara edhe dyqind e dhjetë kilometra rrugë. 

 Nata bie mbi ne. As djathtas, as majtas, s’e shihnim a shkretëtirën, as qytetin Ismailia, as kanalin e Suezit. Edhe Port Said-in nata e kishte mbështjellë me shami terri të dendur. 

Edhe pakëz, pas gjithë kësaj udhe “detare” nëpër tokë, Anija jonë, serishmi, merr detin, për të na quar n¨w qytetin me emrin Haifë, e kjo do të thotë se, me ag të ditës se re, mirë mëngjesin dot?ia dëshirojmë “tokës (dheut) së premtuar” – Izraelit! 

Dita e shtatë: Haifa, e premte, 26 shtator ‘86   

Me zëmër pak si të thyer, pse nuk me ra rasti sadopak të shijojë dhe përjetoj hijeshinë, se pakut për namin që ka, Port Said-in, për të cilin besoj se nuk dimë aq sa duhet për të, aq sa ai meriton, pos emrin e mirë dhe solemn që ka,  marrim rrugë për në Haifa, që është aty, krejt afër, një “vrap pele” hesapi. Po që se emrit të këtij qyteti, për shumëkënd të largët dhe të panjohur, ia shtojmë edhe emrin r shtetit kontrovers, Izrael, atëherë kjo është diçka tjetër. Të rrahurat e shpejtuara të zemrës së shqetësuar, janë dëshmia më emirë, për ketë. 

Pra, nga Port Saidi, udhëtojmë, me Anijen tonë lundrojmë, në drejtim të Izraelit! Nuk di të shpjegoj shqetësimin e madh tundues që ndjej gjatë këtij udhëtimi të shkurtër nate. E di, ndërkaq se natën që u nisëm në “takimin e parë” më këtë shtet të vogël, kur nuk ka as pesë milion banorë e, ne anën tjetër, është aq zëmadh në Mesdhe (Det) ishte aq e qetë sa që fitohej përshtypja se Anija rrëshqite sipërfaqes se lëmuar e të akullt mbi ndonjë pishinë të madhe. Kjo qetësi e rehati udhëtimi sikur, vetvetiu premton qëndrim të mirë e të ëmbël në Izrael! 

Takimi i pare me te, del i tillë. Haifa, limani më i madh izraelit, qëllon i veshur me diell e ngrohtësi. Pritja, përkundër formaliteteve të gjata e formale të ”pranimit” të Anijes në Port, është korrekt dhe i ngrohtë, mund të thuhet edhe kështu. 

Zotëri Salomun është çiçeroni që do të na shoqëroi  gjatë qëndrimit dyditor në këtë vend. Me elegancë, afarizëm dhe zhdërvjelltësi të denje prej një hebreu, ai nuk lë mundësi për derdhje kohe në punë të parëndësishme. I shkon për pe programit, e programi i ditës se sotme, është mjaft i pasur. Shpejt lëshojmë Portin e Haifës e sakaq gjendemi në qytetin e famshëm Nazaret. Qytet tejet fotozhenik. Interesant. I lashtë. Me gjurma dymijë vjeçare para epokës sonë. I kompozuar (ngritur) në një ambient të gurtë. I pastër. Pastërtia sikur është gajle e përbashkët e të gjithë tridhjetë e pesë mijë banorëve të tij.  

Ky qytet ka një lidhje të ngushtë me Jezu Krishtin dhe lindjen e tij, për çka më se miri dëshmon kisha e re, ndërtuar midis vjetëve njëmijë e nëntë qind e gjashtëdhjetë dhe një mijë  nëntë qind e gjashtëdhjetë e tetë, mbi gërmadhat e kishës se lashtë,  që këtu e kishte ngritur dhe ndërtuar Kostaini, në shekullin e katërt. Ja, pra, më në fund,një tempull religjioz në këtë qytet të lashtë, që nuk është më i moçëm se njëzet vjeç. 

Gjatë ditës se sotme përsëri do të “takojmë” Jezu Krishtin. Shkëlqesia e tij “na pret” diku në rrugë, në rrugë për në liqenin e Galileut apo Tiberias. Së pari do të ndalemi te një vendbanim interesant, specifik e karakteristik në botën mbarë, që Kibuc i thonë. Mbase është e vërtetë se, pos atributeve që ka, duhet shtuar edhe ca që, vështirë të besohet se lexuesi im, do mësoj ndonjë gjë të re. Prandaj, asnjë fjalë mbi Kibucët, (spikut këtu e kësaj radhe, ndoshta më vonë, po!).  

K i b u c i! 

Pasi kapërcejmë një grusht konditash të zhveshura e të thata, që, aty-këtu, si kapela të vogla, kokën ua mbulojnë plantacione miniaturale, ullishtash, në bebëz të shkrep Liqeni më dy emra: i Galileut apo Tiberias? Pakëz gjeografi: Liqeni Tiberias (ose  Depresiv), është  i gjatë njëzet e një kilometër, i gjerë njëmbëdhjetë kilometra e i thellë dyzet e dy deri në pesëdhjetë metra. Ky liqe është i njohur në krejt botën për faktin së shtrihet dyqind e dymbëdhjetë metra nën nivelin e detit (është në kriptodepresion) dhe se, diku nga ana e tij nis rrugën (buron) e gjatë dyqind e pesëdhjetë kilometra, sa i duhen për t’u shkarkuar në Detin e Vdekur, lumit Jordan. Duhet shtuar se përgjatë këtij liqen rrëshqet rrafsh-larta e Golanit. Ja, tani seria e “takimeve” me Jezu Krishtin. Aty, menjëherë tek buron lumi Jordan, qenka kreshmuar (pagëzuar) Jezui. Aty, atë ditë sot, në shishe të vogla  plasmasti merrej ujë (i shenjtë, i bekuar), për t’u shpërndarë gjithandej nëpër botë. N”fshatin piktoresk Kana Galilejska, Jezu Krishti, si burrë i ri tridhjetë vjeç, paskësh bërë mrekullinë e parë. Ujin e paska shndërruar në vërë. Prodhuesit e vërës, kudo në botë, sot e dinë një lojë tjetër, vërën ta shndërrojnë në ujë! Në Kapernaum u ndalem në Sinagogën në të cilën ka predikuar vete Jezu Krishti. Dendur u shoqëruam me madhërinë e tij dhe do të “takohemi” prapë më te gjate qëndrimit në vendlindjen e tij në Bethlehem, bie fjala.  

Tash është koha të zhytemi në ujë të liqenit Tiberias, të lajmë e pastrojmë gjynahet! Është koha t’i japin shpinën Rrafsh-lartës se Golanit e të rrezitemi në temperaturë “të ulët” diku rreth tridhjetë pesë gradë celsius mbi zero, kuptohet.   

Bukuria magjepsëse e Haifa-së, si gjithë turistët e tjerë, osh e ngacmon edhe kureshtjen tonë. Haifa, posaçërisht është e bukur natën,  sidomos kur vështrohet nga lartësitë pesëqind e dyzet e pesë metra e kodrinës Karmel. Nga atje shihet, si në shuplakë të dorës, tërë limani madje edhe disa ndriçime të largëta të andej kufirit, kur janë thellë në territorin e Libanit. Para se të kthehemi në Anijen tonë të lundrimit dhe të gjumit, vizitojmë uzinën e madhe e, ndër më të njohurën në botë, që eksploator dhe përpunon sasi të mëdha diamanti. Në kuadrin e vizitës kësaj uzine te specializuar, ndjekim një film të shkurtër dokumentar që fliste mbi rrugën e gjatë prej eksploatimit, zejes së hollë të përpunimit delikat dhe të  ndërlikuar të diamantit e deri të shkëlqimi në gishtat dhe qafat e gjatë të burrave dhe grave (femrave) të bukura. 

A jeni për një shëtitje nëpër Bethlehem, Jeruzalem dhe Tel Aviv? 

Urdhëroni! 

Dita e tetë: Jerusalem, Bethlehem…, e shtunë, 27 shtator ‘86  

Rruga prej Haifës deri në Jerusalem e kalojmë shpejtë. Autobusët janë të mirë, komod dhe  me nga një krua brenda, në të cilin gjithmonë ka ujë të ftohet akull. Gjatë kësaj rruge (nja dyqind kilometra) pothuaj se nuk na del në rrugë ndonjë befasi e madhe, pos që në të dy kahet e saj zënë sipërfaqe plantacionet e pakufishme të portokallit, limonit dhe, më pak, të pambukut. Disa kilometra para se të hyhet në Jerusalem, i merr “rruga e trimërisë” për ndër të trupave ushtarake izraelite që këtu thyen ushtrinë e Jordanisë, në vitin njëmijë e nëntëqind e dyzet e nëntë. Sikur forcat e armatosura izraelite mos të shënon këtë fitore, na thonë këtu, ku të dihet ç’do të bëhej më Izraelin e sotëm. Nga kjo pjesë e rrugës shihen bjeshkët e Judës,  që arrijnë deri në tetëqind metra lartësi.  

Tashti pothuaj se me të dyja këmbët jemi në qytetin ndër më të lashtët në botë. Jemi në Jerusalem, që emrin e ka aq të mirë – “Qytet i paqes” që, në përkthim të lirë do të thotë fjala Jerusalem. Në anën tjetër, shih ironinë, ky qytet, sikur kurrë në jetë, ditë paqeje nuk ka përjetuar. Nejse, pavarësisht nga të gjitha, duhet thënë se qyteti Jerusalem shtrihet mbi shtatë kodrina (disi si qyteti i Romës) dhe se është shumë i hijshëm dhe fotogjenik, ndonëse asnjë fotoreporter, sa do i rryer, kurrë, deri me sot nuk ka rritë të zë portretin e këtij qyteti në tërësi. Bota e njeh Jerusalemin si qytet të shenjtë, mitik e para së gjithash, religjioz kur në të, njëra bri tjetrës gjallërojnë tri pjesëtarët e tri konfesioneve fetare: myslimane, ortodokse dhe hebraike. Si shumë vjet më parë, as sot e kësaj dite, banorët e Jerusalemit nuk i lenë të qetë eshtrat e Muhamedit, Krishtit dhe te Davidit. Derisa myslimanet pohojnë me këmbëngulje se nga këtu Muhamedi “iku” në drejtim të panjohur, të krishterët ortodoksë e konsiderojnë vend të tyrin të shenjtë, vend i vuajtjeve dhe viktimizimit të Jezuit, hebraikët, ndërkaq kategorish thonë se ky është qyteti i Davidit. Njeriu, i painformuari (siç është rasti im!), shumë lehtë humbë rrugën në këtë “xhungël” kishash, xhamish e sinagogash.  Më se shumti e më se shpeshti në këtë qytet megjithatë “takon” Jezu Krishtin që, vetëm brenda dy orësh, do të shohin kishën ku është lindur, duhet të ndiqet “rruga kryqore” të arrihet në kishën ku ka përfunduar jeta fizike e Krishtit. 

Kishave s’u lenë gjë mangut as xhamitë, kur ka boll, shyqyr zotit! Altoparlantët t’i qesin veshët! Drejtë nga “gojë e metaltë” e shoqëruesit Salamud të vijnë ne vesh emra të njohur e te panjohur shenjtërish, Abraham, Izak, Mojsie, Nabukodonosor, Aleksandri i Madh, Herodi i Madh e shumë të tjerë  të mëdhenj. Është e vështirë të mbahen në mend të gjithë ata emra që ky qytet i “shëtiti” shkallëve të historisë. Secili pushtues që ka shtegtuar këtu, pasi që ka rrënuar me themel të gjitha ato që i ka gjetur “trashëguar” këtu, të rejave i ka dhënë emrin e vet.  Për shembull, në kohën e romakëve Jerusalemi është quajtur Aelia Capitaloni e kështu me radhë. Ja, i tillë është Jerusalemi. Ai përjetohet si një ëndërr e përzishme për të mos thënë e keqe. E ngatërruar. Si një ankth. Përjetohet kështu nga pamjet që radhitën në varg. “Muri i vajtimit” (lamentacionit), më parë është trishtues se joshës. Tubohet aty masë e madhe njerëzish  mjekërgjatë, secili për vete a në grup, këndojnë dua, si në vajtim (gjëmë), lexojnë faqet e librave të trashë e të zezë. Leximin e ndjekin me luhatje karakteristike e ritmike dhe – njëmend qajnë e vajtojnë, lamentojnë, pra. Nëpër birat e këtij muri të njohur, ndoshta të vetmin të këtillë në botë, fusin copëza letrash me porositë që (nga qielli) të zbret Mesia! Këputet këtu rrëfimi sipërfaqësor, si për ngut, mbi Jerusalemin, aq më parë kur dihet se mbi këtë qytet të mistershëm, në cdo kënd të vështrimit, janë shkruar qindra e mijëra libra të trashë, janë xhiruar shumë filma dokumentar, në trojet e këtij qyteti me rrethinë janë realizuar shumë e shumë filma të spikatur artistikë, nga ana e kinematografive më të fuqishme të botës. Fama e këtij qyteti që, në afërsi prej tridhjete e pesë kilometrash ka fenomenin natyrore të quajtur “Deti i Vdekur”, është aq e madhe sa që tërheq vëmendjen e turistëve endacakë e kureshtarë nga mbarë bota.  

Në Bethlehem, ndalemi një çik  vetëm sa të vizitojmë vendin e lindjes se Jezu Krishtit. Çudi sa i afër tingëllonte ky emër misterioz dhe mitologjik, njëherësh. Emër i afërt, i mistershëm,i frikshëm, (ruan zot mekati!) dhe i kobshëm, ne të njëjtën kohë. Një ndjesi e tillë përjetohet gjatë qëndrimit të shkurtër në Bethlehem. Fitohet përshtypja  se ke lindur dhe je rritur në këtë qytet, “vëlla të vogël” të qytetit të Jerusalemit, që është aty, afër në distancë prej dhjetë-pesëmbëdhjetë kilometrash, hiç më shumë. Bethlehemi, lirisht mund të thuhet se gjendet në periferi paksa me të shkëputur të Jerusalemit. 

Pas vizitës, përnjëmend të shkurtër por efektive të këtij qyteti të gurtë e të mistershëm, sikur përnjëherësh dalim në ajër të pastër kur pas pak çastesh, gjendemi në Tel Aviv, respektivisht, në Jaffa, pjesë e lashtë e këtij qyteti të ri e krejt modern. Jaffa bashkë me pjesë e re dhe bashkëkohore të  Tel Avivit, përbëjnë  kryeqytetin e Izraelit, shtet i vogël, më vetë  pesë e diçka milion banorë, por, me sherr të madh, sidomos ndaj palestinezëve të ngratë, kur në trevat e tyre shekullore, heqin të  zinjtë e ullirit dhe nuk gjënë paqe dhe rehati. Nga vizita e shkurtër, krejt e beftë, në këtë qytet të ri e modern, të vetmit të këtillë ndoshta në tërë Izraelin, emri i të cilit, në përkthim do të thotë “bregore pranverore”, ndahemi si me vajë në buzë dhe duke pëshpëritur bjë mallkim të urtë në adresë të agjencisë se udhëtimeve duke thënë halla mos i qoftë, që na mblodhi e  me shpejtësi evakuimi, na largoi nga qytet i bukur akoma ende pa e shijuar si duhet bukurinë joshëse të tij. 

Dita e nëntë: Limasol, Qipro, e diel, 28 shtator, ‘86   

Mbrëmë në ora njëzet e një kemi lëshuar portin Haifa. Me atë çast edhe jemi përshëndetur (njëherë për njëherë!) me Izraelin, si shtet e, më shumë si fenomen. Dhe, as afër mendësisë nuk jemi të zbërthejmë atë përjetim të takimit të parë më këtë shtet të cilin, fale realitetit objektiv e “shkelëm” (e vizituam) të terin ose se paku gjithë atë që atje është më interesantja dhe më e çmueshmja.  

Por, ja se tani Anija jonë, ndërkohë ka ngrenë disa milja në drejtim të Qipros. Mos(dija)marrëveshje e parë që lindi mes udhëtarëve ishte se ku bën pjesë ky ishull i njohur në botë, që sipas legjendës së bukurisë, hyjnesha e bukurisë Afërdita, lindi nga shkumë e bardhë (që s’është në legjendë) e detit dhe nga velët e detit doli pikërisht në ujdhesën e Qipros. Të paret thanë se Qipro i takon kontinentit të Azisë, të dytët thanë Evropës, ndërkaq të tretët heshtën dhe bënë mirë që heshtën. 

“Qipro bën pjesë (i takon) Mesdheut dhe gjashtëdhjetë e pesë kilometra  është larg Turqisë, treqind e njëzet e pesë kilometra larg Egjiptit dhe plotë katërqind kilometra ujdhesave të tjera të Greqisë” – shkruan, ndër të tjera, në faqen e parë të librit të parë të gjeografisë e, shkencëtari (autori) atje fare nuk precizon cilit nga kontinentet në dispozicion: Evropë, Azi, Afrikë,  i takon kjo ujdhesë. E, me gjithë dilemat, megjithatë, të gjithë e dinë se kjo ujdhesë  më nëntëmijë e dyqind e tetëdhjetë e dymijë kilometra sipërfaqe katror dhe shtatëqind mijë banorë , megjithatë, bën pjesë në kontinentin e vjetër, Evropë. Po kujt, de facto, i takon Qipro në planin gjeopolitik, Turqisë apo Greqisë, duhet ë pyesim dy liderët kryesor aktual, Cipriano-n dhe Dengtash-in 

Sa herë që zihet në gojë Qipro, aq herë njeriut i bie ndër mend Nikozia, disi sikur të mos ishte emër qyteti por shteti, sa herë zihet në gojë emri i këtij qyteti, aq herë të kujtohet emri Makarios dhe mjekra dhe pelerinat e zeza, aq herë bie ndërmend “kriza çipriote” dhe trembëdhjetë shkurti i vitit njëmijë e nëntëqind e shtatëdhjetë e pesë, kur turqit qipriotë shpallën autonominë e shtetit federal qipriot turk. N a sillën ndërmend edhe shumë e shumë imtësia të tjera mbi këtë ujdhesë trupin e së cilës nuk e lagë, nuk e përshkon asnjë lumë. Mirëpo, mbi asnjërën prej këtyre të dhënave nuk do të flinte më këtë rast, madje as mbi etimologjinë e vetë fjalës Qipro, që nuk do të thotë gjë tjetër, por Bakër, nga se edhe kjo dihet tashmë! Fletët e ditarit të ditës se sotme (e diel, njëzet e tetë shtator njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gashtë)  me diell shumë e temperaturë tejet të lartë, mbi tridhjetë e pesë gradë, e përfundojmë vetëm me disa fjalë mbi qyteti bregdetar Limasol, në portin e të cilit që nga orët e hershme të  mëngjesit të ditës së sotme, është ankoruar Anija jonë me të cilën lundrojmë nëpër Mesdheun Lindor. 

Pas ditës së djeshme, qe përnjëherë kishin vizituar Jerusalemin, Bethlehem-in Tel Aviv-in me Jaffë, kur lypsej thes i madh ditari për të vendosur veç të njëmijtën pjesë të asaj që kishim parë e vizituar,  Limasol-i duket si një limonadë e freskët që me një gllënjkë do e “kapërdinim” me gjithë tetëmbëdhjetë mijë banorët, sa i ka.  

Përndryshe, kjo qytet i bukur, ruan nja dy-tri gjurmë lashtësie, sa për të qenë, (Kuriumin, bie fjala) të cilat i vizitojmë shpejt e shpejt, pa ia vë veshin gjithaq shoqërueses sonë simpatike dhe tejet mikpritëse (të cilës nuk i dhanë mylqet as të prezantohej si duhet, nga se aty-për aty, ia dhamë emrin Afërditë !), të bindur se për të kaluarën e kësaj qyteze nuk është duke kallëzuar “sende” aq të rëndësishme e interesante. 

“Limasoli është lokalitet historik” –thotë ajo dhe shton –“ në gjirin e vet bregdetar ka përtej tetëdhjetë hotele, secili më i bukur se shoqi”.  

Një qytet më njëqind e tetëdhjetë mijë banorë të këtë tetëdhjetë hotele, po kjo është një gjë shumë e mirë dhe kuriozitet në vete.  Mësojmë, po ashtu, ka klimë shumë të mirë, kjo do të thotë se këtu behet rrushi mirë e, ku ka rrush të mirë e kualitativ, kultivohet edhe vëra e mirë dhe kualitative. Pra, është e njohur në botë vëra e këtushme Komandaria, që radhohet këtu dhe gjetkë në Qipro. Në ndarje, nikoqiri nuk pati “zemër” të na nderoi me vërën njohur, në vend teë saj mund të zgjidhnin midis vërës “Othelo” dhe “Olympus”. Shumica e udhëtareve të Anijes sonë preferuan këtë të dytën, “Olympusin”, mbase edhe për shkak të firmës ekzotike e, morëm rrugë. Mëzi prisnim që, atje diku, tej horizontit, të shohim (vizitojmë) një nga shtatë a tetë, sa janë gjithsej, Çuditë e Botës – Kolosin e Rodosit, (i lartë tridhjetë e katër metra). Për ne, pjesëmarrësit e këtij kryqëzimi të këndshëm nëpër Mesdheun Lindor, kjo ishte çudia e dytë e botës. E para ishte Piramida e Keopsit. Gjatë këtij shtegtimi na presin edhe shumë befasi të tjera. E, për të tjerat do të flasim në flete e reja të ditar. Këtu e me këtë rast vetëm mund të shtohet se, sa i pasur është “Baseni i Mesdheut” në përgjithësi, me monumente të lashtë e të rëndësishme, shumë prej të cilave, pra, janë të njohura në rang a shkallë botërore. 

Në Anijen tonë, sonte, deri në orët e vona të natës, apo më drejt, deri në orët e hershme të mëngjesit, zgjatë ballo me maska, loja dhe vallëzimi i zhurmshëm, me maska. 

Papritmas agu i ditës se re, na gdhin në Rodos. E Kolosi, ku është?  

Kolosi është atje, në kodrinë, mbi Rodos! 

Nesër: Dita e dhjetë: Rodos, e hënë, 29 shtator ’86. 

Kolosi i Rodosit ishte një statujë e perëndisë greke diellit Helios, e ngritur në qytetin e Rodosit, në ishullin grek me të njëjtin emër. E hënë, 1986. 

Fiks ne ora njëzet e një, Anija jonë, lëshon Portin e Rodosit, të ujdhesës, pra, me të njëjtin emër. Ky precizitet nuk shënohet rastësisht. Në vete psherëtij, eh medet, sikur në të gjitha punët tona të kishte përpikëri dhe respekt orari, sikurse është ai në Anije, më mirë do të ishim, në çdo pikëpamje!  

Në Rodos, kaluam tërë ditën e lume. A ka 4’të thuhet më  shumë të re mbi këtë “ishull lulesh”, sikurse e quajnë edhe ndryshe, Rodos-in. Kjo është çështje! 

Është ky ishulli kryesor në arkipelagun Peloponez kur zë sipërfaqe të madhe, njëqind e dyzet e katër kilometra katror dhe ka nëntëdhjetë mijë banorë. Është ishull kodrinor, si shumë ujdhesa të tjera të këtij harku, pa asnjë rrjedhë lumi! Bjeshka, maja më e lartë e saj, njëmijë e dyqind e dyzet metra, është ajo me emrin Atairo dhe – ora e gjeografisë mbaroi!  

Me të arritur në Rodos, zhuritemi që sa më shpejt t’i biem në gjurmë Kolosit të famshëm.  

Ndonëse historia na mëson se këtë monument kushtuar Perëndisë se Diellit, Apollonit, që zë vend midis shtatë a tetë Çudirave të tjera të botës, në vitin e largët, njëzet e dy, para epokës sonë e kishte goditur një termet i fuqishëm dhe e kishte rrënuar, megjithatë, dy shtylla a kariatyda, mbijetuan fatkeqësinë dhe, ja, tek gjendën aty, edhe sot e kësaj dite, pozitë të një hapi gjigant, ka qëndruar Kolosi. Sot mbi ato kariatyda qëndrojnë një drenushë dhe një dren me brirë. Dikur, anijet kalonin nen këmbët e hapura të Kolosit, sot e dymijë e njëqind vjet kalojnë nën kupën blu të qiellit të paanë mesdhetar. Çiçeroni nga Rodosi me emrin Farunios, e kryen detyrën e vet me, pedanteri e rutinë të përkryer. Orë e çast e ndalon autobusin dhe me gisht tregues bën me gisht nga ndonjë gjurmë, për shembull, nga Tempulli i Apollonit, pakëz më poshtë, është Stadiumi autentik olimpik, andejpari është edhe tempulli i Afërditës, e kur vjen deri të tempulli i Athinës, na thotë se ai gjendet më larg, nja gjashtëdhjetë kilometra në lindje të Rodosit. Pa numërimit të gjithë këtyre monumenteve duke futur këtu edhe Liceun sotëm të Oratorisë, atje diku në kodrina. Kur hedhim shikimin andej shohim një dhi të kuqe duke kullotë për shatë pale qejfe, çiçeroni, Farunios, me shaka, thotë se ajo është zonja Maria Magdalena. Pos znj. Magdalena, aty afër vërejtëm edhe një deve Kamilë, binâ. Në anën e saj të majtë ishin varur shkallët. Greku dinak i kishte “ngjitur” aty për të hipë me kollaj mbi deve. Zbulim. Inovacion.  

Itinerari i ditës se sotme çon në Lindos, atje ku mbi një kodrinë, nga larg do të shohim akropolin, tempull i Atenës, të bijës se Zeusit. Para se të mbërrijmë atje për pakëz ndalemi në plazhin e madh e modern “Ferilaki”, këtu ndalemi sa për të përkujtuar se mbi ketë hapësirë skenografike është xhiruar filmi spektakolar amerikan“Topat e Navaronës”, dhe për të zënë leksionin e parë pse Greqia e vogël, ka turizëm të madh, shumë të zhvilluar. Vetëm Rodosi, bie fjala, ka përmbi treqind e pesëdhjetë hotele të të gjitha kategorive, sidomos luksozë dhe të standardit të lartë, më mbi pesëdhjetë e pesë mije shtretër. Rodosi ka edhe aeroportin e vet me një frekuentim prej më shumë se një milion udhëtarësh, kryesisht turistë nga vende e vise të largëta të botës, sidomos nga shtetet skandinave.  Në rrugë sipër ndalemi në një nga dyzet e katër fshatrat e ishullit Rodos, sa për t’iu mrekulluar duarve të vyeshme të mjeshtërve tek prodhojnë stoli nga glina.  

Lindosi është i bukur nga se është i bardhë si floku i borës, si i tillë, ia merr mëndet çdo vizitori, prandaj ata për pak harrojnë Nekropolin dhe tempullin e Atenës sipëri tij. ( greq. Athêna, e bija mitologjike e Zeusit që, sipas legjendës ka dalë nga koka e tij, perëndeshë mbrojtëse e artit dhe dredhive, sidomos të femrave, mbrojtëse e trimave dhe qyteteve, sidomos e qytetit Atenë (Athinë), perëndeshë e luftës; (tek Romakët: Minerva). Më kureshtarët u koptisën shkallëve e mbërrijnë atje lartë. Gomarët në grumbull janë ata përherë të gatshëm që bythëtrashat e dynjasë së bardhë dhe mysafirët e tjerë dembelë e përtacë, t’i bartin deri atje lartë, ku është ngritur tempulli i Atenës. Nga atje lartë shikimi zbërthen e kërcen visoret e mrekullueshme, për t’u ndalur atje larg mbi syprinën e Detit të hapur Mesdhe.   Hiq ata pak taksistë me gomarë, Lindosi karakteristik e tipik për ngjyrën e bardhë, të gëlqeres se bardhë më të cilin janë të cilin shtëpitë janë gëlqerosur, jashtë e brenda, mbase është i vetmi fshat në Greqi dhe në botë, që  kultivon zejen e thurjes se ojmeve. E tërë rruga kryesore e fshatit që, prej sheshit, çon drejt  e Tempull, është shtruar me basma e qëndisma çudibërëse, të bardha paftë. 

Fjalë pas fjale, sikur jemi harruar krejt dhe, ja, tek iu kemi afruar krejt ngatë, qytetit turistik turk, të bregdetit mesdhetar, Kushadasi. Në anën tjetër, në Anijen tonë, ende vazhdon “koncerti ”humoristik “Mikrofoni është i juaji”, aq mirë i njohur për gjeneratat paksa më moçme. 

Dita e njëmbëdhjetë: Kushadas, e martë, 30 shtator ‘86   

Kaherë duhet të këtë ndodhur, diku nëpër natë e nëpër det, larg (vetë)dijës sonë, se kemi lëshuar dallgët (herë-herë) të trazuar të Detit Mesdhe dhe se tani, i jemi hedhur në “përqafim” dertit tjetër, vëllait më të vogël të Mesdheut, Detit Egje! 

Deti (Egje) është parehatshëm!  

Edhe Anijen tonë e bën si të ishte e dehur. Salla e ngrënies në Anije, pothuaj se është pa asnjë “abonentë. Vend darke , përndryshe shumë të pasur dhe solemne, na janë ndarë rriska peksimeti e, shumë më shumë, qese plasmani. Ndër pak udhëtarët e qëndrueshëm e të hareshëm ato çaste te vështira, është edhe autori i këtij ditari që, ja vazhdon punën sikur të mos kishte ndodhur asgjë.  Kjo ishte dëshmia më e mirë se kush sa e do detin dhe nuk i trembet atij dhe se kurdoherë është i gatshëm për rrugë sado të gjata deti.  

Kushadasi, emri i të cilit nuk do të thotë tjetër pos “ishull zogjsh”, është për aq më i freskët se Rodosi i djeshëm. Njerëzit e këtushëm janë të ngrohtë dhe mikpritës. 

Turku i ri me emrin bombastik, Barbaros, në një frëngjishte të rrjedhshme do të nis kallëzimin e shkurtër për Kushadas-in, ku teksa kemi zbritur e më shumë për qytetin antik Efes, të cilin do ta vizitojmë më vonë. 

Kushahas-i, thotë ai, është turistik, s’do mëndë. Qytet tejet i ri. Tipik bregdetar. Me hotele plotë. Midis të cilëve është edhe hoteli “Ismet”, aq shpesh edhe presidenti i Republikës së Turqisë. Nga Kushadas-i i lashtë pothuaj se nuk ka ngel asgjë. Asgjë pos Karavansarajt, ndërtesës se moçme, ku dikur kanë pushuar karvanët e rrugëve të gjata. Në këtë godinë, sot thurën qilima të dimensioneve të ndryshme që emër të përbashkët kanë cilësinë e lartë. 

Të prirë nga çiçeroni Barbaros, tashmë jemi në afërsitë qytezës Selxhuk, ku detyrimisht, duhet në shohim vetëm një gjurmë në formë shtylle të tempullit të dikurshëm të Perëndeshës së Pjellorisë, Artemida, që dikur, ky monument hynte në radhën e shtatë-tetë Çudirave të botës.  

Tashti jemi në pragun e vendbanimit të lashtë antik, Efés.  Gjurmët e këtij vendbanimi të lashtë, që kulmin e e zhvillimit e kishte arritur në periudhën e lulëzimit të kulturës helenistike, janë ndër më të ruajturat në botë. Çiçeroni ynë, Barbaros,  me hapa të gjerë kalonte etapa të mëdha historike. Nuk e ka për të keq, aq më pak, për përtesë, por është e vërtetë se ndërkohë, madje edhe bregu i detit, që dikur, në epokën e famës dhe të lavdit, ia lagte thembrat, i ishte larguar madje për dhjetë kilometra. Delta e lumit Meader “detin” e Efes-it e kishte shndërruar në tokë të punueshme pjellore, ku pos plantacioneve të limonit, portokallit e mandarinës, shumë frytdhënëse , aty janë edhe “arat” mbjella me pambuk. 

Si e paharruar e thellë në kujtesë ngel fjala përfundimtare (përmbyllëse) e nikoqirit tonë: “Tërë që nuk gjendet (shihet) sot në Efés dhe rreth tij, gjendet dhe lirisht mund të shihet nëpër muzetë e mëdha të Evropës” dhe, shton, “prandaj ju porosis unë juve, urdhëroni e shkoni në Efes, pesëqind kilometra në jugperëndim të Stambollit, ose, nëse doni, nëpër Muze të mëdha të kontinentit të Evropës. Ua preferoj përpara mundësisë së e dytë, të parën nga se, njëmend, në Efes ka çfarë të shihet dhe të vizitohet!”.   

Deti Egje sonte, po sonte, pikërisht në orën njëzet e një e pesëdhjetë minuta, është quar peshë kur me detyron, desha s’desha, të vë pikën në shënimet e ditarit. Kjo është punë e imtë në krahasim  me atë se, deri në fund, e prishin solemnitetin që sonte duhej të zhvillohej në kafenë e Anijes sonë, kur pritej të zgjidhej bukuroshja e lundrimit tonë, me Anijes tonë, nëpër Mesdheun Lindor.  

Sa zemra e thyer femërore, ngeli sonte e ngujuar në ngushticën e kabinës se fjetjes në Anije, pa gëzimin e gëzimit të pjesëmarrjes në garën e bukurisë, kur secila pandehte se është më e bukur se shoqja. 

Nesër takohemi në Athine. Juve ju dëshiroj natë të mirë e gjumë të ëmbël, ndërkaq mua,nuk di fare se ç’është duke me pritur! 

Dita e dymbëdhjetë: Pirej, Athinë…, e mërkurë, 01 tetor, ‘86  

Mbrëmë Deti (Egje) ishte aq i hallakatur sa që gjysmën e udhëtarëve të Anijes sonë i lidhi për shtrati. Ashtu tek tundeshim maje valësh, me rënë ndërmend lundrimet e gjatë të Odiseut, po këtij shtegu të Egjeut dhe Bekimi (Fehmiu) ynë dhe roli i tij i mrekullueshëm dhe  antologjik në filmin dhe në serinë më televizive më të njëjtin titull, e që, famën e personazhit që e interpretoi e endi përtej deteve dhe oqeaneve. Në botën mbarë.  

Të paçim, o, Bekimi ynë i madh thërras këtu në “dhomën” (kabinën) time që mbi derë mban shenjën U me numrin tridhjetë e nëntë. S’e kam të qatë, mos ndërkohë, kemi lanë detin Egje e , ndoshta, kemi dalë në Detit Jon, që etimologjikisht del se emrin e ka marrë prej fjalës shqipe i Joni, pra. I çuditshëm është, mendoj, lundrimi nëpër ujëra të paanë. Kalohet prej valës në valë, prej tallazit në tallaz, pa e marrë vesh se ku je dhe cilit “ujë” të madh ia shkel shkrepat! 

Mëngjesi i ditës se sotme na zbardhë në Portin famëmadh Pirej që, ne mos ndryshe, e mbajmë mëndë nga filmi i shkëlqyer “Kurrë të dielën”, i regjisorit francez, Jules Dassin. Të përkujtojmë se në ketë film aktorja greke me origjine shqiptare dha një kreacion të lartë artistik kur më njëmijë e nëntëqind e gjashtëdhjetë, në festivalin e Cannes u nderuar me çmim për interpretim. Por lexuesit dhe përgjithësisht opinioni publik shqiptar zonjën Melina Merkuri e kujton nga interpretimi i mrekullueshëm i melodisë legjendare, së paku dikur na dukej se është e tillë, “Fëmijët e Pireut” , në të njëjtin film. Në këtë çast, gjersa po i avitemi Portit të Pireut, zonja Merkuri, është ministresh e kulturës në qeverinë aktuale grekë. Vasilisi, po vetë Vasilisi, i vrugët ashtu sikurse i ngrysur është edhe vetë agimi i mëngjesit të kësaj dite të re, ditës së parë të muajit tetor të vitit njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gjashtë, s’denjon të çelë gojën. Si guid me përvojë shumëvjeçare që është, supozon dhe nuk gabon se, mbi Pireun s’ka pse të na flas aq shumë. S’e është  zhvilluar shumë, sa gati është ngjite (bashkuar) me Athinën, s’e ka lulëzuar ekonomikisht, sidomos në lëmin e turizmit, një gjë e tillë shihet me sy të lirë. “Ligjërata”, dy-tri fjalësh mbi Pireun, logjikisht se është shumë e shkurtër. Përtej dyqind mijë banorët e këtij qyteti, si në shumë anë të Greqisë, jetojnë, mirë jetojnë na turizmi dhe, kuptohet, nga detaria.  

Krejt papritmas zotëri  Vasilisi sinjalizon që ndalemi aty në Mirkroliman.  Në liman të vogël, pëshpëriti ai me qesëndi, kënaqësia është e madhe! 

Edhe tetë kilometra rrugë nga Pireu deri në Athinë do të kalonin shpejt dhe pa shumë fjalë, sikur mos  të ishin aq të shpeshtë semaforët, prandaj edhe ndalimet e detyrueshme. Ato sikur e shtyn ciceronin tonë simpatik z. Vasilis, të japë informata të shkurtra telegrafike mbi qytetin e Athinës, tashme katër milionësh. Në Athinë, pothuaj se ka banorë aq sa ka në gjithë pjesën tjetër të Greqisë. Me gjithë ato ujdhesa e siujdhesa që i ka. 

Tashti nga Vasilisi presim të dëgjojmë të dhëna plotësuese mbi Akropolin, (që rrallë ndodhë ta gjesh të qetë e të pastër, pa u zhvilluar në krahët e tij ndonjë arnim dhe intervenim ndërtimor), presim informacione eventuale mbi Panteonin, mbi Hretejonin, mbi Arqipelag , me kot presim të përmendën emrat e kumbueshëm dhe të njohur në terë botën: Solomon, Pizistrat, Klisterit, Periklos, Drakon, Hadrijan… Në vend të këtyre e informacioneve të tjera, z. Vasilis thotë se sot në “territorin” e Athinës punojnë pesëdhjetë e pesë teatro, shumica prej të cilave janë të njohura edhe jashtë Greqisë, se këtu ka mbi treqind salla të kinemasë, as sa ka edhe skena verore. Duhet përmendë edhe Muzeun Kombëtar të Arkeologjisë, shumë të pasur me eksponate të rralla dhe shumë të vlershme, pastaj shkolla politeknike, ajo e artëve të bukura, nga fillojnë e mbarojnë të gjitha rebelimet dhe grevat që këtu, nuk janë dukuri e rrallë. Një e tillë mund të pritet edhe sot, në vigjiljen e zgjedhjeve komunale! Ja, atu pranë e pranë janë edhe dy sheshet zëmëdha (në qendër të qendrës se qytetit), të Athinës: Sintagma dhe Omonia (bashkimi, fuqia, pajtimi…, ashtu disi). 

Të vish në Athinë e tèe os e vizitosh Akropolisin, është gjynah sikur të vizitosh Parisin e mos të shish  Kullën e Aiflel-it, Portën Triumfale apo Luvrin, muze…   

Hipin në kodrinën e lartë njëqind e pesëdhjetë metra ed bashkë edhe me shumë turistë të tjerë, për kush e di të satën herë, dëgjojmë të njëjtin rrëfim mbi Akropolin dhe “oborrin  tij, kariatydat, shtyllat pak të lakuara të Panteonit. I mahnitemi bukurisë se këtij monumenti të Athinës, e cila, dyer e dritare, i ka kthyera ne drejtimin të këtij monumenti prej të cilit korrë aq shumë përfitime, sidomos në sezonin turistike që nuk soset kurrë në Athinë. Nga këtu të zë syri mbarë Athinën në tërë shkëlqimin e saj të bardhë, kur ka një arkitekturë elegante dhe të pa trazuar, pothuaj se nga asnjë grataqiell ardhacakë. Ndahemi prej Athinës me pyetje të heshtur e plotë xhelozi në buze: A thua, si arritën athinasit  (grekët në përgjithësi) të shlyejnë çdo gjurmë të kulturës dhe të historisë turke, për më tepër kur dihet se edhe këtu, si në tërë      Ballkanin, Turqia e kishte shtrirë teshën e sundimit shumëvjeçar! 

Koha nuk premton.  

Duhet te nisem për në Korfuz. 

Kalojmë nëpër Kanalin e ngushtë të Korinthit. Ai është i gjatë gjashtë kilometra e katërqind metra, dhe i gjerë njëzet e tri metra, aq sa ishte edhe në ditën e inaugurimit, është pak më i thellë se njëmbëdhjetë metra, aq sa ishte i thellë edhe ditën e inaugurimit, në vitin njëmijë e tetëqind e nëntëdhjetë e tre.  

Korfuzi! 

Nesër: Dita e trembëdhjetë: Korfuz, enjte, 02 tetor, ’86. 

Nuk janë raste të rralla, sikurse e dini, që edhe shteti edhe kryeqyteti të mbajnë të njëjtin emër. Për shembull, Algjer, (kryeqytet), Algjeria, Shtet), Meksiko siti, Meksiko e kështu me radhë. I ngjashëm është edhe rasti me Korfuzin që i shkojmë në “takim” ashtu siç ishte edhe rasti më Rodosin e para dy-tri ditësh. Janë këta emra dysh: edhe të vetë (si)ujdhesave dhe të qyteteve që gjenden në to. 

Ja, tek mëngjesin e hershëm të  ditës së dytë të muajt tetor njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gjashtë, jemi në Korfuz. I thonë edhe Korfu. Vendasit e quajnë Kerkyr, e ky duhet të jetë emrin më autentik i tij. Pa dilemë. Pikërisht në këtë “temë”, zëmë n’thu me shoqëruesin tonë Andre, një i moshuar tejet simpatik që vlon nga inteligjenca. Ai flet bukur gjermanisht, nga se në Gjermani ka studiuar, por për bukuri ia thotë edhe frëngjishtes, po sikurse të kishte lindur dhe të ishte rritur anës lumit Seine. Flet edhe italisht, pakëz më ngadalë se italianët… 

Kerkyra, pra Korfuz, nxjerr etimologjinë nga fjala Selieria, drapër dhe shpjegon se, meqë  përpiluesit e parë të hartave ë hartave gjeografike janë venedikasit, ata në letër kanë vu emrat e shumë vendeve sipas dëshirës. Pastaj, nikoqiri, telegrafikisht sqaron se, Korfuzi, ky “xhep klimatik”, është shumë i vizituar dhe se, në një fare dore, është mekë për turistë të shumtë. Si për dëshmi, në atë çast e sipër, fjalët ia merr zhurma e një aeroplani që furishëm fluturon mbi kokat tona e që pak dekika me parë është shkëputur nga aeroporti i afërm. Zhurma është e tillë sa që fitohet përshtypje se fshin me bisht tërë qytetin Korfuz.  

Korfuzi është vend liridashës, të cilin kurrë nuk e shkeli asnjë këmbë (e keqe) e Perandorisë Osmane. Mësojmë se këtu, pikërisht në Korfuz lindi kënga si shprehje artistike. Duke shënuar këtë sipër, kemi arritur deri të Pallati i Ahilit  (Akilit), duke besuar se nuk e keni harruar atë shprehjen aq shpesh të përsëritur, “thembra e Akilit”, (Akili, apo Ahili, mund të plagosej vetëm në një vend, në thembër: nga kjo: dobësia, ana e dobët e një njeriu), në vitin njëmijë  e tetëqind e nëntëdhjetë e ngriti princesha Elizabeth, në shenjë të respektit dhe admirimit që kishte ndaj kulturës, artit dhe, përgjithësisht, ndaj popullit grek. Vërtetë princesha kishte pasur një talent të rrallë dhe shije të hollë, kur kishte blerë pikërisht këtë thep ujdhese dhe aty kishte ngritur Pallatin që sot e gjithë ditën i thonë Pallati i Akilit. Shumë përpara princeshës Elizabeth, gjatë rrugëtimit të tij aventurier, këtu kishte ardhur Odiseu pas së dashurës se tij, Nansikaja.  

Shëtitjen e shkurtër (gjysmë ditore) në Korfuz e mbarojmë në Esplanadë. Jo, nuk është hotel! Esplanade në Korfuz i thonë sheshit të qytetit që është ndër më të mëdhenjtë dhe të hijshmit në Mediteran.  

Në Anije tonë, sonte ka festë. Shpallet bukuroshja e udhëtimit, lundrimit tonë pesëmbëdhjetë ditësh, nëpër Mesdheun Lindor! 

Nesër: Vera ime në Dhërmi 

(Ndërlidhje… 

Disa vjet pastaj (2008) 

I  

vera (ime) në Dhërmi 

 ° (ku u lind P. Marko, me parakalim nëpër Himarë dhe nëpër fshatin Piqeras, të Vedat Kokonës).  

“Dora jonë punëtore,/ Që lind çdo pasuri,/ Si një fole qiellore,/ Të bëri Dhërmi…”. 

        (P.Marko) 

Në çastin kur, kohë më parë, qita në letër reportazhin modest, atë me titull, “Me Valbonën nis Shqipëria”, sikur përnjëherë para meje u krah-hapë panorama e shtatit të gjatë e perri të Shqipërisë lozonjare. (Që e duam aq shumë, edhe atëherë kur nuk rri rehat, kur na bën xhelozë, pse dikujt tjetër ia luan synë!, ose kur na vreros, pse në dorë i thyhet ndonjë e keqe, ndonjë ngjarje e shëmtuar a një tjetër e pa-prime. Ajo, prapë na rimerr, na shti në gji, dhe kështu vazhdojmë ta duam, nga se Ti, Shqipëri, moj, e di mirë,  “Shqipëri moj,/ Pikë uji,/ Në shuplakë të t’eturit” – je për ne, moj, siç bukur e tha, në poezinë e vet, i biri i Çabratit, A. Podrimja).  

Pasi dihet se më Valbonën nis Shqipëria, duhet të dihet edhe ku mbaron, ku soset Shqipëria. Dihet, por nuk duam ta themi. Konispoli, vetëm se është lokaliteti më jugor i Shqipërisë, por jo se aty soset Shqipëria, jo, jo! 

Një por është e vërtetë, nuk bën, kurrsesi nuk bën që kapakët e këtij libri plot Shqipëri, të mbyllën pa e marrë rrugën e ëndrrave, nga Vlora në drejtim të Sarandës, gjithandej rrugës që gjarpëron dhe e thyen shtatin, bregut të Detit Jon. Dhe, e përsëdyt, mos të thotë kush se e ka parë Shqipërinë pa e bërë atë rrugë të mrekullueshme Deti.  

Fole e parë, synim i parë, në këtë relacion, është Dhërmiu. Tek kur arrihet atje e (mbase i shtrirë mbi valët e detit të kulluar a mbi zallin kristalor të plazheve) ia sheh shtatin e gjatë (lartë) dhe të shpëlarë, Llogorasë, e matë m vështrim dhe përnjëherësh bindesh se çfarë bukurie kishte rruga që leqon gjithandej faqes saj. Gjersa me autobusin nder-urban, kalonim leqet (serpentinat) më të thyera, por më të bukurat që mund të shihen fytyrë-dheu, provonim t’i identifikonim ato (disa) leqe që i kishim parë, kush e di se kurë, në një film artistik, mjeshtërisht të realizuar të kinematografisë shqiptare, të atij me titull “Udha e shkronjave”, apo ndonjë tjetri, e parëndësishme fare, kjo! 

Nuk e di pse, por kjo është më se e vërtetë, kësaj vere (2008), më parë së t’i mrekullohem rrugës bregdetare, Vlorë e tutje, me ishte pikur që të veroj, të kaloj disa ditë pushimi në Dhërmi. Më parë se plazhet e këtij fshati të madh të Himarës, kur ishin të virgjëra e përrallore, atje sikur më grishte dhe ngashërente, zëri i të madhit Petro Markos, kur është legjendë në përmasa shumë më të gjera se që është Dhërmiu, Himara, tërë Shqipëria, por edhe shumë më gjerë. “Zëri” tij pra, ishte ai që me ftonte atje. Ai ishte zë kushtrimi. Pasi ishte kështu, e kështu ishte vërtetë, akoma pa u vendosur mirë në krahun Jaliskar, të plazhit të Dhërmiut, ashtu i lodhur dhe i rraskapitur, i koptisëm rrugës së thepisur për të mbërri të shtëpia e lindjes, e fill pastaj, të varri, shtëpia e pushimit të mëtejshme, të Petro Markos. Veçse e ngre vështrimin për të parë cakun, me këputën këmbët. Fshati Dhërmi ishte atje lartë, shumë më lartë se mali i Llogorasë ose ai i Çikës, të cikun në det. Në atë çast para këmbëve me ndalet një makinë luksoze. Zotëria as që me jep afat të sqarohem shumë. Kur i them se jam nisur në drejtim të shtëpisë e lindjes dhe varrit të shkrimtarit të madh që, Dhërmiu ia fali letërsisë shqiptare, ai veçse nuk thotë se nuk lypsën më shumë shpjegime dhe se për këtë meritoj të me shpien më dhe dhjetë herë më larg. Me thotë se quhet Mustafa Martinaj, se është krushk (dhëndër) i Dhërmiut dhe se baskë me të shoqen dhe dy fëmijët jeton në Laç. Menjëherë tha se më shtatëmbëdhjetë shkurt 2008, bashkë më njëzet e një anëtar të familjes, ishte në Kosovë për të qenë prezent në gazmendin e festës së madhe me rastin e shpalljes së pavarësisë së Kosovës. Me pak fjalë, si e do rëndi, prezantohem. Pasi, nga larg e shohin shtëpinë e lindjes se shkrimtarit të ndjerë dhërmiot, (ato ditë më të madhe kishin filluar punët në rregullimin e kësaj shtëpie që, tani e tutje, me urdhrin e kryeministrit aktual të Shqipërisë do të shpallet muze dhe se qendra kryesore e Dhërmiut do të mbajë emrin Petro Marko, (1913-1991), dhe se varri i tij të ndreqet e rregullohet mirë dhe në mënyrë të denjë, ashtu siç e meritojnë burrat e mëdhenj të kombit. Të varri i tij, shkrimtarit se ia shtrojmë të njëjtën pyetje që Petro Mako plak, kur e interviston Petro Markon e ri, e pyet: ç’mund të thuash për origjinën tënde dhe fëmijërinë? 

Përgjigje: – Me sa kam dëgjuar, me sa di, unë rrjedh nga një familje që në fshatin Dhërmi quhet Bua. Shekuj më parë, erdhi për t’u strehuar Gjin Bue Shpata, nipi i luftëtarit Gjin Bue Shpata… “Ditën që linda unë,/ planeti ish në furtunë!,/ Ditën që rrojta unë,/ planeti ish në ne furtunë!,/ Ditën që vdiqa unë,/ planetin e lashë në furtunë! Kishim ndjenjën se këto fjalë, buronin nga thellësi e varrit tij modest. Nuk patëm fuqi, nga ambicioni tensionues, të dëgjojmë vazhdimin e përgjigjes se tij. (Tek pasi kthehem në Prishtinë, në qetësinë e natës verore, nxjerrim e përshkruajmë edhe këto fjali, nga libri i tij, “Intervistë me vetveten”, – Retë dhe gurët, faqe 538, kur, ndër të tjera thotë: “…Ëndrra ime për të vajtur qoftë edhe njëherë të vetme në Kosovë,  ku me respektonin si shkrimtar dhe luftëtar dhe më quanin vëlla, nuk u realizua kurrë deri me sot. Mbeti një ëndërr. Këtë dëshirë e kam shfaqur me të gjithë kosovarët. Për çudi, për mua kufiri ishte i pakapërcyeshëm. Edhe kjo është një nga dhembjet e mia.  

E dua Kosovën gjer në dhembje, se është Shqipëri”. 

Tash kur e kishim vizituar shtëpinë e lindjes dhe varrin e tij, kur aty imagjinativisht kishin biseduar me te, ia kishim “dëgjuar” zërin dhe kishin marrë amanetin e tij për Kosovën, pushim (i shkurtër) në Dhërmi, në dy plazhet e tij të mëdhenj, në Jaliskar dhe Drimadh, të virgjëra e të “shtruara” me rërë si kristal, ishte edhe më i këndshëm. I paharruar, për mot e jetë.  

Tani mund të shkojmë, për nga një kafe dhe deri në Himarë. Mbresën nga qëndrimi sado i shkurtër aty, ani në cikun e verës, e lëndojnë bisedat, polemikat rreth pronave dhe abuzimeve në lidhje me to. Për këtë arsye, mbahen dhe mitingje (të zjarrta) protestuese të palëve në mosmarrëveshje, për të mos thënë, në konflikt. 

Kur merret rruga prej Dhërmiut për në Sarandë, qoftë edhe nëse pritet nga disa orë, në pik’ ditë e në ish’ dielli, nuk të pengo aspak, nga gëzimi që një ditë, jo shumë larg edhe në këtë relacion,  makinat do të ngasin shpejtë, nëpër asfalt, të rrugës me dy skorti.  

Pas (para)kalimit nëpër shumë fshatra dhe lokalitete të zëshme, për një çast, do e lusnim shoferin e fugonit taksi, të riun bujar nga Berati legjendar, të ndal makinën në qendër të fshatit të bukur Piqeras, atje maje mali, në mos për asgjë tjetër, sa të “dëgjojmë” zërin e Vedat Kokonës (1913-1998), shkrimtarit, poliglotit, përkthyesit dhe hartuesit më të mirë deri më sot, të Fjalorit frëngjisht-shqip (Dictionnaire français – albanais), nxjerrë nga faqja 138, e librit të tij me kujtime, “endur në tisin e Kohës”. Piqeras, 3 gusht 1996. “Ja ku u gdhi edhe 3 gushti i vit 1996! Sot është 55 vjetori i martesës sonë. Kam dalë në oborrin e vogël të shtëpisë, poshtë pjergulle së rrushit që s’na u bë sivjet, para tryezës me një saksi të vogël plot me borzilokë që me dehin me kundërmimin e tyre. Me duket sikur, asgjë s’ka ndryshuar, sepse qielli i kaltër që kam sipër kokës dhe që e shoh përmes gjetheve të hardhisë dhe deti përtej rozmarinave që zbukurojnë oborrin, janë po ata, që kanë qenë dhe që do të jenë, por e keqja është se, kur vij në vete, vërej se as unë, as Niri nuk jemi ata që kemi qenë pesëdhjetë e pesë vjet më parë…”, kështu kujton krijuesi, përkthyesi, erudit dhe intelektuali i madh shqiptar, Vedat Kokona, pesëdhjetë e kusur vjetorin e ngjarjes se madhe, kur nusja e tij u nda nga e ëma dhe mori udhën e shtëpisë ku do të “kallte këmbët dhe do t’i binin dhëmbët” – siç thotë populli. 

Tashti, në rehatinë e paqes mund të vazhdojmë rrugën (festë) për në Sarandën tonë të bardhë, që përpos befasive të tjera, që presin atje, llogarisim ta takojmë, Adem Demaçin, që tani e disa vjet, këtë qytet te bukur bregdetar shqiptar, e ka zgjedhur për vendbanim. 

Nësër: piknik ëndërr: Sarandë-Korfuz, nëpër Detin Jon

II  

piknik ëndërr:  sarandë-korfuz, nëpër detin jon  

Pas pushimit, verimit në kuptimin të mirë të fjalës, dyjavor në Dhërmi (verë, 2008), vajtja deri në Sarandën e bardhë, thuaj se është vazhdim logjik i rrugës gjithkund pas “rrjedhës” se detit Jon. Por, përpara se për parë bukurinë magjepse të këtij qyteti jugor të bregdetit të Shqipërisë, atje shkojmë si për të larë një borxh të moçëm, për të shlyer një kushtrim, për të përmbushur një amanet, lënë vetvetes: mos të lejojë të me dali shpirti, të ndërrojë jetë, pa iu sul Qerqerës (Korfuzit) nga ana e Sarandës. Këtë kushtrim edhe më të plotfuqishëm, fare të pakapërcyeshëm, e bënë ditët e netët e qëndrimit në Dhërmi, kur ditë e natë, qarkullonin anije të mëdha, të bardha, solemne, në drejtim të Korfuzit dhe nga ky lima, detit Jon përpjetë e një zot e di ku e kishin cakun. Ketë endje, andej e këndej, e ndiqja pa ndërpre, nga edhe dhoma e zënë me qira për verim ishte (e pabesueshme, kjo) mbi valët e detit, si një xhemi të ishte. Me etje të pashuar i ndiqja anijet, plot dritë e salltanete që me “hap” të ngadaltë e solemn i afroheshin portit të Korfuzit. I shihja deri atje kur nuk zvogëloheshin e bëheshin pikë e zezë, e vogël fare, natyrisht shumë përpara se të arrinin në portin e skelës së Korfuzit. Sa herë kalonte anije e madhe me “krye” kthyer në drejtim të Korfuzit, vetën e mendoja në bordin e anijes se ngjashme, kur në muajin shtator të vitit 1986, pamëshirshëm me shpinte në Korfuz, pa me dhënë të drejtën ta shohë Sarandën time që nuk e kisha parë kurrë në jetësor që ëndërroja krejt të bardhë, si nuse. Veç në mos e dhentë “egjeli vade”, veç nëse jeta me lë në rrugë, se nuk e shkoj në atë dynja, përpara së të udhëtojë nga Saranda për në Qerqerë (siç i thonë grekët qytetit të tyre, të njohur në botë si Korfuz).  

Dhe, ajo dit shumë e pritur, më në fund, erdhi.  

Ishte pasdite me diell e ditës së hënë, tridhjetë korrik 2008.  

Në orën gjashtëmbëdhjetë e tridhjetë minuta anija e vogël, si amfibi të ishte, shkëputët nga limani i Sarandës, dhe pa u mbushur tamam as një gjysmë ore, jemi në Korfuz. 

Pas një pasdite, mbrëmjeje të paharrueshme të kaluar në qytetin e Korfuzit, kur nuse (recepsioniste) e hotelit “Evropa”, ku bëjmë konak, është zonja Sabrin, nga Tirana, kur pronar i restorantit, aty përskaj është zotëri Mondi (Rajmond Motra), sarandjot, nga Saranda, pra. Kur të nesërmen, herët në mëngjes nga Korfuzi, u nisëm dhe pas gjysmë ore lundrimi, mbërrijmë në Sarandë. Kishin përshtypjen se fare nuk ishim shkëputur, nuk ishin nda fare prej saj.  

Borxhi u la. Amaneti shkoj në vend. Kushtrimi u përmbush! Pas kësaj, lirisht mund të vdes, në rehati paqe… Me plot zemrën Shqipëri). 

Dita e katërmbëdhjetë: nëpër det, e premte, 03 tetor, ‘86 

Portin e Korfuzit e lëshojmë fiks në ora nëntëmbëdhjetë të darkës. Shumë pasagjerë, për pak sa nuk humbën darkën. Ata qëndronin në kuvertën e Anijes dhe shihnin shkëlqimin e dritave elektrike për anët e Detit Jon që, i ndjekur ujdhesat bur shumë i ngushtohet ”rruga”. Parashikimet e anëtarëve të ekuipazhit  dhe të disave nga pasagjerët që këndej kanë kaluar edhe më parë se në Detin Jon do të këtë dallgë të mëdha, nuk dolën të sakta. Aty ku është më i ngushti, në bel, ose në “dyert e Otrontit”, deti ishte i qetë.  

Në Detin Adriatik, hiç pa u ndalur, lundrojmë gjithë ditën e lume. Është një ditë e “zbrazet” nëpër ditë e asgjë më shumë. Por, ja se nuk del ashtu.  

Buletini i programit për ditën e sotme është i dendur, plot ndodhi që do të ngjajnë në Anije. Jashtë programit dhe çfarëdo parashikimi e plani, ishte lajmi i zi, që nëpër etër kishte gjet rrugën e kishte ardhur ashtu i zi, siç ishte: në një aksident tragjik komunikacioni, një kuzhinieri në Anijen tonë, e kishin humbur jetën motra me gjithë te shoqin. Ky lajm na pikëlloi të gjithëve dhe për një çast e lëndoi atmosferën e hareshme që mbretëronte në Anije. Anija, për një çast, ndaloi në Portin e Korçullës. Aty zbriti kuzhinieri fatkeq. Rruga vazhdon. I vdekuri me të vdekur, i gjalli me të gjallë, siç ia thonë fjalës. Në udhë e sipër, shohin plazhet e Hvarit, në plazhet e të cilit “pushuesit” e vonuar, në këtë ditë të bukur e me diell të muajit tetor, bënin banje dhe rreziteshin. Kjo pamje sikur u dha idenë disa bashkudhëtarëve të të kërcejnë në pishinën e madhe te Anijes sonë. 

Sot do të vizitojmë “podrumin” atje poshtë të Anijes. Mbase pjesën më interesante dhe, gjithsesi, më të rëndësishme të saj. Zbresim shkallët e arrijmë atë ku është makineria qindra kalë fuqishme Anijes. Aty bën të nxehtë i madh. Inxhinieri që na udhëheq nëpër këtë “uzinë” të valë, thotë se, temperatura këtu, shumë shpesh i kalon pesëdhjetë gradët e Celziusit. Tek sot, ditën e pesëmbëdhjetë të udhëtimit tonë, e shohim me sytë tanë dhe mësojmë së, derisa në Anije, në ambientet e saj të mrekullueshme e solemne, çfarë heqin atje poshtë, makinistët dhe udhëheqësit dhe drejtuesit e këtij “objekti lundrua”, në luftë të përhershme me detin, kur me fuqinë e madhe që kanë, “grijnë” dallgët e detit dhe atëherë kur është i hallakatur dhe i rebeluar! Derisa, atje lartë, derisa udhëtarët bëjnë se séfa  të  zotit duke dëgjuar melodi “on live” të zgjedhura nga repertori i pasur, i interpretueses së njohur kroate, Zdenka Kovaçiçek e cila, bashkë me bendin e saj, na ka argëtuar çdo mbrëmje gjatë këtij udhëtimi, ajo për sot kishte sajuar një koncert të pasur dhe interesant, me më të mirat melodi të repertorit të saj. Në fund të koncert, si interpretuese dhe profesioniste me mëndur siç është, secilit prej nesh ia dhuron diskun e saj me të ri “Frka”, natyrisht me nënshkrim dhe  pak fjalë për kujtim…  

Pas tremijë e shtatëdhjetë miljesh detare të kaluara bashkë, kapiteni i Anijes sonë, sonte organizon koktej që pason më darkën tradicionale dhe shumë të pasur, kjo në të njëjtin kod dëshmonte se lundrimi është ka fundi dhe se ndarja po afron.  

Pa relacionit ose kryqëzimit Venecie –Katakolon, Katakolon – Heraklion, Heraklion – Aleksandri, Aleksandri – Kajro, Kajro – Port Said, Port – Said Haifa, Haifa – Limasol, Limasol – Rodos, Rodos –Kushadasi, Kushadasi – Pirej, Pirej – Korfuz dhe Korfuz –Venecia, ja pra, tek i afrohemi Portit të Venecias, nga edhe jemi nisur në këtë aventurë, rrugë të gjatë e plot kthesa befasish. Udhëtim i gjatë, me kujtime plot. Por, akoma ende, portën e kësaj aventure nuk janë mbyllur tërësisht.  

Zbarkojmë në Veneci, në Portin nga i cili jemi nis… 

Nesër: Dita e pesëmbëdhjetë: Venecie, e shtunë, 04 tetor, ’86. 

Dita e pesëmbëdhjetë: Venecie, e shtunë, 04 tetor, ’86.  

Çdo rrugë në botë, e shkurtë e gjatë, prandaj edhe kjo jona, nëpër Mesdheun Lindor, ka fillimin dhe mbarimin e vet. Si edhe vetë jeta, më në fund.  

Si dje të ishim nisur. Nga këtu. Nga Venecia. Asaj mesdite me diell e hijeshi shtatori njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gjashtë, Venecia shfaqej e bukur, ashtu siç është. Por, atë pasdite dilte edhe më bukur, për faktin se na përcillte në një udhë të gjatë, që do të “prek” edhe pjesën e sipërme (veriore)  të Kontinentit të Zi – Afrikës, fitohej përshtypja se hapësirës së Venecia shkrepej një buzëqeshe kolosale lamtumirës dhe, sikur në “duart” e monumenteve te saj të shumtë, të kulturës dhe të historisë, valonin shamitë e bardha me dëshira për rrugë të mbarë e udhëtim të këndshëm. Disi ndryshe nga të gjitha herët e mëparshme, atë ditë Venecia përjetohej aq e afërt, aq e dashur dhe thua se kisha nostalgji sentimentale dhe përgjegjësi morale, pse ia kthej shpinën e nisëm drejtë një “bote” tjetër, të mistershme dhe të panjohur. Me ç’drithërimë  shqetësimi, por edhe admirimi, laja me vështrim rrugët e këtij qyteti të lashtë, krejt të zhytur në ujë, ku, shekuj me radhë, “rrugët e ujit” në të, i përshkojnë gondola e gondolierë kur ia thekin këngës, që ndoshta është edhe vaji i tyre, për diçka të humbur, në ujin mbi të cilin lundrojnë… Si në ëndërr kujtova katërqind urat, sa janë të ngritura, mbi kanalet e shumtë të saj. Me së gjati u ndala në Urën e Psherëtimave”, mbi Kanalin e Madh, pastaj,  në sheshe e rrugica, pashë shtëpitë me dritare të hapura e plot lule erëmira.  

E sot, ditë e shtunë, katër shtator njëmijë e nëntëqind e tetëdhjetë e gjashtë, kur duhet të marr rrugë të gjatë nëpër det, sikur jam i qetë dhe pres që Venecia të jetë e shqetësuar, por, jo, kjo nuk do të ndodhë. Kjo nuk ndodhi as atë ditë që u nisëm andej, drejt Detit, kjo nuk do të ndodhe as sot, kur marr rrugë kontinentale (tokësore) në drejtim të Kosovës, të Prishtinës, të Vendlindje. 

Jo, Venecia është mësuar të pres e të nis udhëtare në të gjitha rrugët. Të shkurta a të gjata. 

Po a nuk u nis, pikërisht nga ky qytet, në rrugë të gjatë, aventurieri legjendar, vetë Marco Polo, (1254-1324, në Veneci). 

S’ka më! 

f u n d 

The post Udhëpërshkime nga Mesdheu Lindor appeared first on DRINI.us.

Nga: Sinan Kastrati, Suedi

• Te shtëpia e Hasan Prishtinës në Selanik, shtëpi pa adresë, pa statujë e pa fotografi, pa asgjë 

Hasani që e shiti pasurinë e vetë për shtetin shqiptar e shqiptarinë, sot pushtetarët eShqipërisë dhe Kosovës e sheshin Hasanin e shtetin e Kosovës për pasuri (S. K) 

Vazhdon nga numri i kaluar titulluar ”Te Sheshi dhe statuja e Aristotelit në Selanik” në revistën “Drini.us, faqet “Dossier, Udhëtime” 

Nga Ditari im (6) 

Kujtime nga udhëtimet e mia në Shqipëri, Greqi dhe Kosovë në fund të korrikut dhe fillim të gushtit 2022 

Ky udhëtim në këto pushime verore që i lam pas, për mua ishte ndër pushimet më të paharrueshme, jo pse shetita në Shqipërinë (nënë ?) 1*), në Janinë e në Selanik, dhe në Kosovë por ato që pash e dëgjova në Greqi dhe nga mësueset shqiptare që punojnë në Seanik dhe rrethinë e një arvranitas, ish mësues e drejtor shkollash në Suedi, tash pensionist, më lanë “pa gojë”. 

Por të iu kthehemi kujtimeve nëpër Greqi. 

Hasan Prishtina

Ditën e dytë të qëndrimit në Selanik, paradreke Murati, unë (autori i kujtimeve) dhe Violeta, mësuese shkuam ta vizitojmë shtëpinë e Hasan Prishtinës. Shtëpia e Hasan Prishtinës nuk ishte larg hotelit ku ne ishim vendosur, disa qindra metra.  

E gjetëm pa pyetur askënd pasi që kishim edhe një mësuese shqiptare që i njihte rrugët, shtëpinë e Hasan Prishtinës dhe gjuhën greke. 

Sa u ofruam, pam se në oborrin e Hasanit po punonin disa puntorë të ndërmarrjes komunala. Ata e pastronin oborrin, ujitnin lulet e kryenin disa punë të tjera, mirëmbajtje. 

Hymë në një derë anësore pasi që dyert kryesore kishin qenë të mbyllura. Mësuam se Shtëpia e Hasanit ishte shkollë për të verbër, dikush na tha.  

-Sa mirë mendova unë. Në shtëpinë e Hasanit edhe të verbërve do të iu vije të pamurit. 

Ndërsa unë e kolegu im fotografonim, unë si amator me telefonin tim më të ri, ajfon 12 apo 13, Murati kishte një aparat fotografik të gjatë sa një surlë e Gorës së Dragashit. Njëri nga puntorët, na thanë që mos të fotografojmë, por ne tashme kishim fotografua të tri anët e shtëpisë më shumë se 15 herë. 

Violeta na tha se po shkoj e po e pyes drejtoreshën e shkollës nëse na lejon të hyjmë brenda. Pas 5, 10 minute pritje doli një meso grua dhe biseduan në shkallët e hyerjes së shtëpisë së Hasanit me Violetën, shkallë që ishin disa shkallë lartë, shtëpi zotëriu.  

-Jo, nuk na lejohet hyerja brenda shtëpisë, na tha Viloeta. 

-Duhet lajmërua së pakut 2 ditë para kohe, me shkrim a pastaj ata vendosin … 

Megjithate, as brenda dhomave të shtëpisë së Hasanit nuk ruhët ndonjë shenjë kujtimi nga koha e Hasanit, orendi shtëpiake, mobile, rroba, fotografi apo letra e korespondenca të Hasanit. Edhe nëse ato kanë qenë, pas vrasjes së Hasanit, që nuk kishte asnjë trashëgimtarë, shtëpimë me çka kishte e mori shteti grek.  

Kështu na thanë mësueset shqiptare që na shoqëruan e nuk u ndajtën nga ne as edhe 1 minut. 

Pamje e shtëpisë së Hasan Prishtinës në Selanik, foto e 1 gushtit 2022

Muret e shtepisë, shkallët në të dy anët e oborrit, dyert dhe dritarët ishin të ruajtura mirë, besoj të kohës sa Hasani ka jetua dhe banua në shtëpi. Kishte edhe disa kthina të vogla ngjitur me shtepinë, po të kohës së Hasanit. 

Kjo është ajo që pash por studjuesit e Hasan Prishtinës, dinë shumë më shumë dhe kanë folur e shkruar duke u mbështetur në fakte historike e të dhëna të tjera. 

Te varri i Shaban Polluzhës, te busti i Hasan Prishtinës në Polac dhe Ahmet Delisë në Prekaz

Vitin e kaluar, mu në muajit e verës, qershor- korrik 2021, bëmë një udhtim njohje, do të thojaa unë, jo udhtim studimi, me Murat Kocin dhe Medi Behramin duke i ra bisht em bisht Drenicës. 

E filluam me vorrin e Shaban Polluzhës- Kastartit që ishte për gjynah dhe … shkuam te një bust i vogël i një njeriu të madh, te Hasan Prishtina në Polac të Drenicës. 

Pastaj, vizituam Kullën e Ahmet Delisë, Kreshnikut të Drenicës dhe Kosovës për ti mbyllur te Kullat Qëndresë të mixhës Shaban e djemëve, Hamzës e Ademit. 

Për këto kam shkruajtur vitin e kaluar një fejton në disa vazhdime. 

Nuk e kisha ndërmend të shkruaj me po ku ta dija se sivjet, do ta shihja me sytë e mi e prekja me dorë dorëzën e derën e Hasan Prishtinës? Ku do ta dija se do të ecja oborrit të Hasanit, edhe unë? Por nuk do të hyeja brenda shtepisë së Hasan Prishtinës, sepse e kishim të ndaluar nga procedurat e komplikuara të ligjeve antishqiptare, sepse ne ishim shqiptarë dhe dëshironim të hynim brenda e të uleshim aty ku dikur ishte ulur në minderë Hasan Bei. Aty ku ka punua për shqiptarizmën. 

… 

Më erdhi keq që as në Polac që askush nuk i pengon dy komunat e Drenicës (Drenasin dhe Skënderain) dhe Ministrinë e Kulturës që së pakut të vendosin në rrugë një shenjë- shigjetë me mbishkrim ku do të thuhej: 

-Këtu afër, 100 m. … është Kulla e Ahmet Delisë, Bust i Hasan Prishtinës apo … Vorri i Shaban Polluzhës. 

Nëse Greqia na mori shtepinë e Hasanit, një pjesë të Detit Jon e Çamërinë (Çamëria – Krahinë shqiptare mbrenda Greqisë), Polluzha e Polaci janë në zemër të Drenicës, pse s`u bë asgjë? 

Ndërsa në Tiranë, rrahih kumbonat e kishës ortodokse greke me prift grek (në vend të një pasardhësi të Fan S. Noli), në Greqi as që guxon kush të flas e të shkruaj shqip. 

Turp për për pushtetarët shqiptarë ! 

Një ish politikan gjatë një ndeje të rastësishme në Prishtinë më tha: 

-Po s`bëhet gjë nëse ju mërgimtarët iu rregulloni vorret, ndërtoni kullat e meremetoni shtepitë Shaban Polluzhës- Kastrati, Hasan Prishtinës e Ahmet Delisë ! 

Nuk fola, sepse po të vazhdoja, do të më plaste edhe ”delli i ballit” e kërciste shpina”. 

… 

E lamë edhe shtepinë e Hasan Prishtinës në Selanik, në heshtje e në vapë dhe në duar të sigurta e ne vazhduam me udhtimin tonë edhe 200 km. në Jug-Lindje të Selanikut ku ishim të ftuar për drekë si mysafirë te një arvanitasi, te Andeas Boukas, Leplokarya (dru lejthie). 

Po kush është Hasan Prishtina ? 

Nëse në vitet e 1960-ta, 70-ta e 80-ta, kishim pakë libra monografie, mund ti numëroje në gishtat e një dore, sot kemi internetin në çdo familje dhe e kanë edhe fëmijët të instaluar në telefonat mobile. 

Edhe unë, pasi erdha në Suedi, nga udhtimi e “pushimi”, fillova të shfletoj librat që gjeta për bacën Hasan, Bajran e për mixhën Shaban e Ahmet (dhe këngët që kam). 

Por nuk isha i kënaqur me ato që kisha, sepse shumica më kanë humbur, djegur e kalbur, nga policia serbe (më 1999) e kalbur nëpër podrumet e shtëpive private ku banoja si qiragji që ishin plotë me lagështi … 

Kishte shumë njohës e studjues të zellshëm që ishin marrë me mish e me shpirt me Hasan Prishtinën, për të cilët, në fund të vazhdimit tjetër, do ti sjell para lexuesve të Drinit, një bibliografi të shkurtër për Hasan Prishtinës, në ato që unë jam mbështetur dhe i kam përdorur. 

Për jetën dhe veprën e Hasanit, shfrytëzova një biografi të shkurtër të një drejtorie të një shkolle fillore afër katundit tim, sigurisht që shkolla mban emrin e Hasan Prishtinës, fshatit Tërpezë. 

Biografi e Hasan Prishtinës (jo të plotë): 

Hasan Prishtina (lindi më 1873, Vushtrri – vdiq më 13 gusht 1933, Selanik), deputet, aktivist shqiptar nga Kosova (Perandoria Osmane). … 

Prejardhja  

Më 1771, një plak me emrin Haxhi Ali Berisha, kapërceu kodrat e Galicës dhe zbriti në Vushtrri. Ishte Ali Berisha nga Polaci i Drenicës, i biri i Abdullah Aliut, njeriut të fundit të kësaj familje që vdiq dhe u varros në Polac. Haxhi Ali Berisha kishte me vete edhe të tre djemtë: Mehmetin, Mahmutin dhe Ahmetin. Mehmeti la pas vetes Sylejman agën, i cili më 1898 arriti të fitojë titullin pashë. Mamuti la një djalë, Zejnullah bej Vuçiternën. Ahmeti pati dy djem: Hasanin dhe Ymerin. … 

Hasan Prishtina u lind në Vushtrri, më 27 shtator 1873, por ka edhe mendime se ai ka lindur në vitin 1878. Deri në vitin 1908 është quajtur Hasan Berisha – Polaci, gjegjësisht Hasan Vuçitërni, kurse nga ky vit, kur zgjedhet deputet i Prishtinës në parlamentin turk, nënshkruhet Hassan Prishtina. Fëmijëria e tij dallonte nga ajo e fshatarëve të vet. 

Arsimimi  

Mësimet e para (mejtepin) dhe disa klasë të progjimnazit (iptida) i mbaroi në Vushtrri, me sukses të shkëlqyeshëm. Qysh si nxënës u tregua i vrullshëm dhe i guximshëm, duke kundërshtuar disa herë hoxhën. Ai pati fat që mësues letërsie ta kishte profesorin nga Prekazi, Hafëz Arifin, nga i cili edhe u frymëzua me ide atdhedashurie. Meqë ishte nxënës i mirë dhe kishte mundësi materiale, ai vazhdoi shkollimin në gjimnazin grek të Selanikut ku mësoi edhe gjuhën frënge e u njoh me veprat e iluministëve francezë, Volterit, Monteskie, Zhan Zhak Rusos, etj. dhe në Stamboll, ku u diplomua në Fakultetin e Drejtësisë, përkatësisht në Fakultetin e Shkencave Politike – Juridike. … 

Ai njihte shumë gjuhë: anglishten, arabishten, çerkezishten, frëngjishten, greqishten, gjermanishten, italishten, serbishten e turqishten. … 

Në kryeqytetin otoman krijoi lidhje të ngushta me bashkatdhetarë të dalluar dhe lexonte veprat e vëllezërve Frashëri, Pashko Vasës, Hoxhë Tahsinit, etj. 

Kontributi në arsim  

…Dha kontribut të madh në hapjen e shkollave shqipe si dhe në hapjen e Shkollës Normale të Elbasanit më 1909 ku do të dërgonte djem nga Kosova e Dibra duke u ndihmuar edhe financiarisht, ku drejtor ishte Luigj Gurakuqi. Nga mirënjohja dhe nga një frymëzim i lartë për kontributin e Hasan Prishtinës, Gurakuqi do të shkruante: 

“Rroftë atdhetari i shkëlqyer, ky engjëll i Shqipënies së mjerë! Istoria e kombit t’onë me shkronja t’arta, me shkronja të shkëlqyera do të shkruajë ndër faqet e’ saj shërbimet e mëdha, punët e shënuara, që qëndrojnë sipas çdo lavdimi, të cilat asht tue bâmun deputeti i adhurueshëm ndër deputetet t’onë Hasan be Prishtina në fushë atdhesie… brez pas brezi, ati dhe bir pas pas biri zembrat e djegura t’atdhetarëvet emënin t’uaj kânë me bekuar, dhe një shtat i shkëlqyeshmë, një shtat i mermertë që do të ngrehet për ju, pasi moti të kalojnë, kaa me leçitun për para botës së qytetënueme, që një komb i gjithë ju ka detyrë!”  

U vra më 14 gusht 1933 në Selanik nga një “mik” i tiji, Ibrahim Çelo. Vrasja u krye në orën 2 mbasdite më datë 13 gusht 1933. Në rrugën Çimisqi u pa një zotëri i moshuar, i mbajtur mirë dhe me tipare simpatike, të ecte përkrah e të fjaloste me një person të veshur mirë, i gjallë, sa e tradhëtonte dhe toni i zërit. Arritën në kryqëzimin e rrugës Çimisqi-Vogaxhiku dhe po drejtoheshin për tek bakallhane “IVI” dhe në largësi dy hapa nga kinkaleria e invalidit J.Janopullo. Njeriu me pamje të zymtë nxorri rrufeshëm revolverin e markës “SMITH” dhe shtiu kundrejt bashkëbiseduesit 4 herë, i cili ishte Hasan bej Prishtina, që ra në trotuar. Kalimtarët e mbledhur nga të dy të shtënat, panë vrasësin të turret me mizori të parrëfyer mbi viktimën dhe t’i zbrazë edhe tre plumba të tjerë, dy në kraharor dhe të tretën në kokë, si e shtënë vdekjeprurëse, për të qenë i sigurtë për përfundimin e aktit të vrasjes. Fill pas krimit të tij vrasësi, që t’i ikë rrezikut prej turmës së mbledhur që u vu për ta kapur, ia dha vrapit nga rruga Vogaxhiku. 

Në vitin 1977 eshtrat e tij u sollën nga Selaniku në Shqipëri. 

(Marrë nga: Shfmu “Hasan Prishtina” – Tërpezë, komuna e Malishevës) 

https://www.facebook.com/371133279753848/posts/371275256406317/ 

1*) Shqipëria nënë (nënë ?) 

Një profesoruniverziteti i Prishtinës, goxha burrë më tha pse po i thua ”Shqipëria nënë”?, thuaj, Kosova nânë ! 

Vazhdon  

Sinan Kastrati, Suedi     

Malmö, 25 gusht 2022     

sinan.kastrati@hotmail.com 

The post Te shtëpia e Hasan Prishtinës në Selanik appeared first on DRINI.us.

Nga: Sinan Kastrati, Suedi

Vazhdon nga numri i kaluar me titull ”Zosimea, shkollë me nam, nxënës e personalitete të njohura” publikuar në revistën Drini.us, 23 Gusht 2022 në rubrikat “Dossier, Histori, Kujtime” 

Nga Ditari im (5) i kujtimeve të mia të udhëtimeve në Shqipëri, Greqi dhe Kosovë në korrik dhe gusht 2022 

Greqia shteti me afro 1 milion banorë ku nuk lejohet shkolla shqipe e as gjuha e folur 

Rruga për në Selanik kishte aq shumë tunele sa as në Austri, në dy drejtimet për në Gjermani, nga Sllovenia, nga Lublana dhe nga Maribori nuk besoj se ka tunele se kishte rrugës për në Selanik. 

Rrugët ishin ku s`ka më të mira në Evropë, me tabela sipas standardeve vërtetë më të larta ndërkombëtare, por të shkruara në greqisht dhe me alfabet grek. Dëshiroj të mos gabohem por më dukek se nuk përdornin fare alfabetin latin në gjuhën e shkrimit. 

Qyteti i Selanikut 

Qyteti grek i Selanikut 

Selaniku është qyteti antik më i bukur në brigjet e Gjirit Thermaikos, është kryeqyteti kulturor i Greqisë. Jeta në këtë qytet të mahnitshëm është gjithmonë emocionuese. 

Selaniku ka një popullsia më shumë se 1 milion njerëz, me rrethinë. 

Selaniku u themelua në vitin 315 para Krishtit. mbretit maqedonas Kasandër. Ai e quajti qytetin pas gruas së tij Selaniku, e cila ishte motra e Aleksandrit të Madh.  

Në vitin 146 para Krishtit Selaniku u pushtua nga romakët. Pas rënies së Perandorisë Romake, qyteti u bë pjesë e Bizantit. Selaniku ishte në udhëkryqin e rrugëve të rëndësishme tregtare nga Kostandinopoja në Romë dhe nga Athina në Detin e Zi. Kjo i dha qytetit rritje dhe pasuri të shpejtë. 

Cka duhet patjetër vizitua në Selanik? 

Kullën e bardhë 

Kulla e Bardhë është simboli i qytetit të Selanikut. Kulla u ndërtua në vitin 1530 nga osmanët për të mbrojtur qytetin nga deti dhe ishte pjesë e fortifikimeve të qytetit. Lartësia e saj arrin 27 metra, diametri i unazës së mureve është 23 metra. Brenda, ekziston një sistem kompleks kalimesh midis kateve. 

Sheshin e Aristotelit, statujën e Aristotelit 

Sheshi Aristoteli është zemra e qytetit. 

Monument i Aleksandrit të Madh 

Aleksandri i Madh është një personalitet kulti i respektuar nga çdo banor i Selanikut. Në kohën e sundimit të tij qyteti ishte kryeqyteti i shtetit të pavarur të Maqedonisë dhe arriti kulmin e zhvillimit të tij. 

Sheti në bregdet, Selanik, 2022

Plazhet e Selanikut etj. 

Pritja 

Pakëz para mbrëmjes, arritëm në Selanik. Hotelin ku u vendosëm, ishte i kategorisë së lartë por jo i shtrenjtë qysh e mendonim ne. Ishte afërsisht si hotelet ”motra” në Shqipëri dhe në Kosovë por personeli kishte një përvojë me turistë në çdo pikëpamje. 

Na thanë se në vitin 2019, Greqinë e kanë vizitua 40.000.000 milion turistë, katërfishi i banorëve të Greqisë. 

Para dyerve të hotelit na priti Eva, mësuese vullnetare shqiptare nga Korça që punonte me nxënës pa asnjë qindarkë. Ajo është korçare dhe ishte ajo bashkë me dy mësuese tjera që na ndihmuan dhe shoqëruan gjatë gjithë udhtimit tonë dyditor në Selanik dhe rrethinë. 

Pasi u vendosëm në hotel dhe i lamë valigjet me rroba e sende personale e higjenike, ato na dërguan në një hotel disakatësh në qendër të Selanikut. Na thanë se pronari është shqiptar.  

Në teracën e kulmit të hotelit, te Sheshi Aristolel, Selaniku shihej si në pëllëmbë të dorës. 

Poshtë hotelit në një shesh të gjërë ishte vendosur statuja e Aristotelit 1*) 

Aristoteli është ndër filozofët më të vjetër dhe ndër më të rëndësishmit. Veprat e madhore të Aristoleit, disa i kemi edhe në gjuhën shqipe dhe shërbehemi nga to edhe në Letërsi, si ”Poetika” e cila sipas botuesit Cabej ”Pikëpamjet e tij për artin e veçanërisht për poezinë, (epikën, lirikën dhe tragjedinë), Aristoteli i ka shfaqur në veprën e tij “Poetika”, e cila ka arritur deri te ne në formë të cunguar. Por edhe me kaq mund të krijohet një ide e qartë mbi pikëpamjen estetike të filozofit dhe estetit të parë të madh të lashtësisë”. 

Në teracën e hotelit, pim pije të ndryshme. Unë pija lëngje ndërsa të tjerët pinin birra e verë. Aty ndejtëm deri sa erdhën edhe Jonida e Violeta, gjithashtu mësuese të gjuhës shqipe me nxënës shqiptarë, vullnetarisht 2*). 

Pastaj me Eva, Jonida dhe Violeta, mësuese e re elbasanase na propozuan që darken ta hamn te hotel tjetër jo larg qendrës. 

Shkuam këmbë ndërsa freskia e Egjeut dhe vapa e ditës, shkriheshin me frymën e lehtë e flladin e mbrëmjes. Ecnin çkujdeshëm nga dy e tre veta. Unë nganjëherë mbetesha mbrapa, vetëm e menjëherë kur më vërenin, njëra nga koleget mësuese, ndalej e me shoqëronte duke treguar histori të Selanikut, të punës e jetës dhe të shqiptarëve që sipas tyre, janë gjysma e banorëve të Selanikut.  

Darka solemne me Evën, Joniden, Muratin, Violetën dhe mua (Sinan Kastratin) Selanik, 1 gusht 2022

Na thanë se Selaniku ka afro 1.000.000 (Një milion banorë) por nga nga ky numër, 500.000 janë shqiptarë, pa asnjë të drejtë, do të shtoja unë). As shqiptarëe që shërbenin në hotele, nuk guxonin të na flisnin në gjuhën shqipe. Diskriminim që nuk ka vend tjetër në botë më të egër e aty. Shqiptarët punojnë punët që nuk i punojnë grekët e paguhen sikur të ishin skllavë, sa për bukë goje. … 

Tavolinat e hotelit ku shkuam të darkojmë, na i mbushën plotë me mishëra të pjekur, pije, perime (ullinj) e ëmbëlsira. Ishte e pamundshme ta futje dorën në gjep e të paguaje para tyre. 

Mikpritja e tri mësuesve shqiptare, edhe pse punonin pa pagesë me nxënës shqiptarë, as sa për me i mbulua shpenzimet mujore, ato punonin si pastruese, kuzhiniere neper shtëpi private e punë tjera të që për grekërit janë nënqmuese 3*) prandaj ato punë i kryenin shqiptarët, vajza e gra me fakultete.  

Duhët ti trokasim në ndërgjegjen edhe të Ministrisë së Punëve të Jashtme e Ministrisë së Arsimit të Shqipërisë që fare nuk kujdesen për gjysmëm e popullsisë që jeton në Greqi pa asnjë të drejtë elementare, jashtë rregulllave, normave e ligjeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, shkollimit etj. 

Vonë natën pas bisedave të gjata e të përzemërta, shkuam të pushojmë në hotel për tu zgjuar të nesërmen, të hënen me 1 gusht 2022 me hëngër mëngjesin …. dhe me e fillua ditën e re, ditën e dytë, me shpresa të reja. 

Te Kulla e Bardhë, Selanik, 1 gusht 2022

Porti detar i Sekanikut ku thuhet se disa qindëra mijëra shqiptarë nga Kosova e Maqedonia (tash e Veriut) u shpërngulën në Stamboll, Turqi. Selanik, 1 gusht 2022

1*) Aristoteli 

Aristoteli (384 – 322) ishte filozof, mendimtar dhe shkencëtar i shquar i Greqisë antike. Konsiderohet gjeniu më i madh intelektual i botës antike perëndimore. 

Veprat: 

Vepra (Corpus Aristotelicum) 

Logica – Organon (Όργανον) 

Categoriae (Κατηγοριαι) 

De interpretatione (Περὶ Ἑρμηνείας) 

Analytica priora (Ἀναλυτικῶν προτέρων) Α–Β 

Analytica posteriora (Ἀναλυτικῶν ὑστέρων) Α–Β 

Topica (Τοπικῶν) Α–Θ 

De Sophisticis Elenchis (Περὶ σοφιστικῶν ἐλέγχων) 

Physica (Φυσικῆς Ἀκροάσεως) Α–Θ 

De caelo (Περὶ οὐρανοῦ) Α–Δ 

De generatione et corruptione (Περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς) Α–Β 

Meteorologica (Μετεωρολογικῶν) Α–Δ 

De mundo ad Alexandrum (Περὶ κοσμοῦ πρὸς Ἀλεξάνδρων)* 

De anima (Περὶ ψυχῆς) Α–Γ 

Parva naturalia 

De sensu et sensibilibus (Περὶ αἰσθήσεως καὶ αἰσθητῶν) 

De memoria et reminiscentia (Περὶ μνήμης καὶ ἀναμνήσεως) 

De somno et vigilia (Περὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως) 

De insomnis (Περὶ ἐνυπνίων) 

De divinatione per somnum (Περὶ τῆς καθ’ ὕπνον μαντικῆς) 

De longitudine et brevitate vitae (Περὶ μακροβιότητος καὶ βραχυβιότητος) 

De juventute et senectute (Περὶ νεότητος καὶ γήρως) 

De vita et morte (Περὶ ζωῆς καὶ θανάτου) 

De respiratione (Περὶ ἀναπνοῆς) 

De spiritu (Περὶ πνεύματος) 

Historia animalium (Περὶ τὰ ζῷα ἱστορίαι) Α–Κ 

De partibus animalium (Περὶ ζῴων μορίων) Α–Δ 

De motu animalium (Περὶ ζῴων κινήσεως) 

De animalium incessu (Περὶ πορείας ζῴων) 

De generatione animalium (Περὶ ζῴων γενέσεως) Α–Ε 

De coloribus (Περὶ χρωμάτων)* 

De audibilibus (Περὶ ἀκουστῶν)* 

Physiognomica (Φυσιογνωμονικῶν)* 

De plantis (Περὶ φυτῶν) Α–Β* 

Mirabilium auscultationes (Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων)* 

Problemata (Προβλημάτων) Α-ΚΑ-ΚΘ,ΛΑ-ΛΗ* 

De lineis insecabilibus (Περὶ ἀτόμων γραμμῶν)* 

De ventorum situ et nominibus (Ἀνέμων θέσεις καὶ προσηγορίαι)* 

De Melisso, Xenophane, Gorgia (Περὶ Ξενοφάνους, Περὶ Ζήνωνος, Περὶ Γοργίου)* 

Metaphysica (Τῶν μετὰ τὰ φυσικά) Α–Κ 

Ethica Nicomachea (Ἠθικῶν Νικομαχείων) Α–Κ 

Magna moralia (Ἠθικῶν Μεγάλων) Α–Β* 

Ethica Eudemia (Ἠθικῶν Εὐδημίων) Α–Η 

De virtutibus et vitiis (Περὶ ἀρετῶν καὶ κακίων)* 

Politica (Πολιτικά) Α-Θ 

Oeconomica (Οἰκονομικῶν) Α–Β* 

Ars Rhetorica (Τέχνης ῥητορικῆς) Α–Γ 

Ars Poetica (Περὶ ποιητικῆς) [5] 

Nga Wikipedia, “Aristoteli” 

https://sq.wikiquote.org/wiki/Aristoteli  

”Aristoteli” 

https://sq.wikipedia.org/wiki/Aristoteli 

Qyteti grek i Selanikut 

https://poradnuk.com.ua/sq/qyteti-grek-i-selanikut.htm 

Aristoteli, ”Poetika” 

Libraria digjitale  

https://online.fliphtml5.com/lscg/dsnw/#p=1 

2*) Mësuese vullnetare 

Kisha dëgjua por kurrë nuk do të besoja se vendi i ”Demokrocisë”, ku edhe sot përdoret në botën e qytetëruar, jo vetëm të mos e përkrah e paguaj punën e mësueseve por edhe i ndjek mësueset shqiptare tamam sikur në kohët e errëta kur kisha greke vriste e priste … shqiptarë, fjalën shqipe e alfabetin shqipe. 

Është një nga temat më të ngutshme që shteti shqiptar duhet ta ndihmoi por ai ka rënë në gjumë. 

(më shumë: njëherë tjetër) 

3*) NËNÇMOJ kal. 

Çmoj dikë a diçka më pak nga ç’është a nga ç’vlen në të vërtetë; tregoj mospërfillje për dikë a diçka, nënvlerësoj; kund. mbiçmoj. I nënçmonte punën (aftësitë). Nënçmon mendimin e tjetrit. 

Nuk i jap rëndësinë e duhur dikujt a diçkaje, nuk e vlerësoj si duhet dhe kjo sjell pasoja të dëmshme. Nënçmon kundërshtarin (armikun). Nënçmojnë luftën e klasave. Nënçmon dëmin e alkoolit (e duhanit). E nënçmonte rrezikun. 

Nënçmohem nënçmim . 

Vazhdon   

Sinan Kastrati, Suedi    

Malmö, 24 gusht 2022    

sinan.kastrati@hotmail.com

The post Te Sheshi dhe statuja e Aristotelit në Selanik  appeared first on DRINI.us.

Butrinti dhe Syri i kaltër jepen me qira 

Vazhdon nga numri i kaluar ”Butrinti, qyteti antik që të zgjon ndjenjën e kënaqësisë dhe të madhështisë kulturore e historike” në rubrikën ”Dossier, Histori Udhëtime” 

Drini.us, 21 Gusht 2022 

Kujtime nga ditari im (3) 

Nuk është vetëm deti Adriatik e Jon, që ia shtojnë bukurinë vendit të bukur të Shqipërtisë por janë edhe monumeentet e lashta historike me qytetin antik të Butrintit, janë Alpet e Veriut e lumenjët plotë ujë të ëmbël me peshq të shishëm, janë vajzat e bukura, grate krenare e burrat trima e të menqur ndër më të vjetrit në Ballkan dhe Evropë dhe vendet ndër më të bukura që vizitohet nga mijëra turistë shqiptarë e të huaj. 

Këte e pash edhe unë në vizitën që isha në dy ditet e fundit të korrikut (2022).. Edhe pse ishte mbrëmje, vargu i vizitorëve të huaj që kishin qenë para mejee tash dilnin nga qyteti, ishte i gjatë. Dëgjoheshin gjuhë të huaja që flisnin e me aparata e telefona e kamera në duar, fotografonin qytetin e lashte antik të Butrintit. 

Qyteti antik i Butrintit (Buthrotos) ndodhet në jug të qytetit të Sarandës, mbi një kodër, në këndin juglindor të gadishullit të Ksamilit, në një pozitë mjaft të mbrojtur natyrore, përkundrejt ishullit të Korfuzit, i themeluar aty nga fillimi i shekullit të VII p.e.s. Qyteti ngrihet mbi një kodrinë jo shumë të lartë, e cila laget nga të trija anët me uje. Në lindje dhe verilindje të kodrës shtrihet liqeni i Butrintit, kurse nga ana jugore kalon kanali që lidh liqenin me detin Jon. 

Ishte kënaqësi kur shetisje në qytetin antik të Butrintit që flladi i lehtë i mbrëmjes lunate me flokët e vajzave bukuroshe nga Evropa e Amerika.  

Butrinti, aty ku ishte ndërtua, dukej se edhe tash e mbronte Shqipërinë nga tkurja e mëtejsme e tokës e detit nga fqinjë grabitqarë. Por Butrinti gjallëronte nga njerëzit e shumtë e gjuhët e shumta, vrapimet e fëmijëve që iu iknin prindërve për pakës sekonda që s`ndaleshin natë e ditë duke soditur natyrën e virgjër shqiptare. 

Në shkrimet që lexova për Butrintin, sepse nuk e dija e u habita se si kishim qytete antike disa mijëra vjet e ne shqiptarët dinim shumë pakëz. 

“Butrinti, ose me emrin e lashtë Buthrotum, shtrihet në jugperëndim të Shqipërisë, 20 km në jug të portit modern të Sarandës. Pozicioni i tij është spektakolar: Qyteti i lashtë okupon pjesën kryesore të kodrës që lagej nga kanali Vivari, një rrugë e ngushtë ujore që sot lidh Korfuzin, 4 km në perëndim të Butrintit, me liqenin e brendshëm me ujë të kripur. Rrëzë një pllaje në jug të kanalit shtrihet një tokë djerrë e tharë nga ujërat që ndan Butrintin nga një sërë malesh, të cilat shtrihen përgjatë kufirit jugor shqiptaro-grek. 

Si u krijua dhe si mbijetoi Butrinti në shekuj? 

Butrinti mendohet t’i ketë fillimet e tij në shekullin e 8 para Krishtit, me vendosjen aty të tregtarëve të Korfuzit. Ky është qyteti që lidhet më shumë me legjendën e Eneas. Në shekullin e 4-ët, Butrinti ishte një port kaoanian , ndoshta në qendër të një prej fiseve helenase të Epirit. Romakët e përdorën portin si një bazë për fushatën e tyre ushtarake në Ballkan në shekullin e 2-të. Në shekullin që pasoi, ai u bë koloni e ushtarëve të vjetër të Jul Çezarit. Më vonë përsëri në sundimin romak, qyteti kishte kishën e tij dhe kjo në një vend të dukshëm. 

Por në vitin 551 u sulmua nga barbarët. Historia që pasoi deri në shekullin e 10-të, ashtu si ndodhi me shumë porte mesdhetare, mbetet mister. Më vonë u bë një port i rëndësishëm për lidhjen e Venecias me Bizantin. Për shumë kohë edhe në Mesjetë, ishte në duart e venecianëve, të cilët mbronin kufirin lindor të kanalit të Korfuzit. Vetëm në shekullin e 18-të ata e braktisën Butrintin, pasi humbën me turqit. Në vitet 1850, kur Edward Lear kaloi në këtë rrugë, ajo ishte e shkretë.” (”Qyteti antik i Butrintit, një udhëtim në historinë e lashtë” ). 

Është thënë se Butrinti do të jepet me koncesion 1*) për 10 vite (?) 

Shteti shqiptar në Shqipëri sidomos ai i Kosovës me koncesion për 10, 20 e 100 vite dhanë shumë ndërmarrje fitimprurëse ndërsa ato pakë fabrika e tokë punë nga ish kooperativat, u privatizuan për pesë pare. 

A mos e pret i njëjti fat edhe Butrintin e Syrin ? 

Nuk do të doja që Butrinti të jepet me qesim sepse, kështu qysh ka fillua, edhe portet deter e deti do të jipen me qira në një të ardhme. 

Qyteti Antik I Butrintit ka një sipërfaqe prej 614 hektarësh dhe njihet si zona A-3. Aktualisht i gjithë Parku Kombëtar menaxhohet nga agjencitë shtetërore dhe ai përfshin si qytetin antik ashtu edhe pjesën natyrore përreth qytetit.Zona A-3 është një pjesë e sipërfaqes prej 2500 ha që mbrohet nga UNESCO. Nga UNESCO mbrohet por kam frigë se nuk mbrohet nga shteti. 

Te Syri i Kaltër, 31 korrik 2022

Syri i Kaltër 

Një nga bukuritë ose perlat e natyrës shqiptare, në Shqipëri është edhe “Syri i Kaltër”. Syri i Kaltër është një vend turistik shumë i bukur që ndodhet pranë rrugës midis Sarandës dhe Gjirokastrës. Është një luginë shumë piktoreske ku nga një burim i kaltër del një ujë i kristaltë. Nga thellësia e burimit uji merr ngjyrën e kaltër nën rrezet e diellit dhe hijes së pemëve. Eshtė burimi më i madh dhe më interesant ndër 18 burimet që shpërthejnë rrëzë malit të gjerë. 

Syri i Kaltër është shpallur monument natyre. Forma e tij ështė ovale e ngjashme me formën e një syri, shpërthen nga toka i errët në mes dhe i kaltër anash. Thellësia e tij është tepër e madhe, arrin deri në 45 m thellësi. Ndodhet përballë fshatit Krongj, 45 m nën nivelin e luginës së Drinos dhe është shkarkim kryesor i alit të Gjerė. Është burim me ujëra të freskëta dhe të ëmbla i rrethuar me bimësi të dendur dhe me gjelbërim të përhershëm. 

Sipas legjendës, në ato zona sundonte një dragua që rrëmbente vajzat, ndalte ujin dhe ua kishte bërë tejet të vështirë jetën banorëve. Derisa më në fund e vranë dhe, kur e vranë, nga syri i dragoit buroi ky ujë i kulluar që vazhdon të rrjedhë teposhtë në formën e lumit të Bistricës duke ushqyer atypari një bimësi të rrallë për nga dendësia e forca dhe duke dhënë më tej dritën që ndriçon qytetet dhe fshatrat e jugut. 

”Një dragua që ndal ujin dhe rrëmben vajzat është i urryer, kurse fakti që syri i këtij dragoi të vrarë shndërrohet në burim jete sikur të çorienton emocionalisht, duke shkrirë në një të vetme të mirën dhe të keqen”. 

Duke lexua disa tituj ë shtypit shqiptar për Syrin e Kaltër, harrova se po shkruaj kujtimet e mia, të një qytetari vizitor që jeton e punon jashtë atdheut.  

Ato që pash e lexova nuk më besohet se janë të vërteta por te ne çdo gjë mund të ndodh, edhe prifti mund të martohet e të mbetet shtatzënë. 

Disa nga titujt për Syrin e Kaltër: 

“Korfuzi kërkon ujin e ‘Syrit të Kaltër’, PD: Rama ka gati marrëveshjen! Ministria: E pavërtetë!” 

“Plan për të marrë Syrin e Kaltër, kryebashkiaku i Korfuzit në kontakte me sipërmarrës dhe institucione në Sarandë” 

“Uji i ‘Syrit të Kaltër’ do i jepet Greqisë? Ministria e Turizmit: E pavërtetë, s’ka marrëveshje” 

“Transferimi i ujit të ‘Syrit të Kaltër’ në Greqi, Zhupa: Çmenduria e radhës e Ramës” 

“Rama marrëveshje për Syrin e Kaltër?! Propozimi: Uji i kulluar do i transferohet Korfuzit” 

“Greqia kërkon “Syrin e Kaltër”, propozon që Korfuzi të furnizohet me ujë nga Shqipëria” 

20/06/2022, 22:23 ne Rajoni, Tirana. 

Janë disa nga dhjetëra shkrime që i gjeta dhe po i paraqes edhe lexuesit të Drinit. 

Malmö, në muzg (Para ballkonit tim), barkat dhe lundërzat

Shka pa kesh: Shka a fol ka mu bâ 

Kjo ma kujton ankdotën e njohur të gruas së ve (vejushkë). 

Djali i saj kir kthehet nga pazari, e pyet nâna: 

-Djali jem a pu folke najsen n`qarshi? 

-Po nânë. Mreti kish dhân urdhen, qi kun ma me lân grue pa burrë. 

Nusja fillon të kesh (qesh) e vjerra i drejtohet nuses: 

-Shka pa kesh: Shka a fol ka mu bâ. 

Edhe te Syri i Kaltër isha. Herën e fundit isha para tre viteve por, asnjë përmirësim. Kur u ofruam afër një ure, ishte vendosur një postbllok sikur me qenë kufi shtetëror apo vend ku plaqkiten qytetarët dhe nuk na lejuan që të vazhdojmë rrugën me makinë.  

U detyruam që ti ”pshtyjmë kâmt” e ecëm herë përpjetëzes e herë teposhtzes. Mbërritëm te Syri, qull nga djersët.  

Bukuritë e Syrit ishin që rrallë i sheh por dora e shtetit nuk e kishte kryer punën e vetë. Infrastruktura rrugore, informimi me pllakata të nevojshme, mungonin. Mu në hyerje te Syrit kishte disa WC për burra dhe për gra por ato ishin të mbylluar dhe fati ishte se muzgu po ofrohej e turistët afër mureve të WC-ve e në mal i kryenin nevojat për çka është për keqardhje. 

OBS: Për shkak të natyrës së shkrimit, të dhënat dhe fusnotat nuk i kam vënë por vetëm literaturën e përdorur që do ta paraqes në fund të shkrimit.plasur  

U ndava edhe nga Syri, me zemër të plasur për të vazhduar me hapin tim tim të vogël, rrugtimin tim të gjatë, në vizita monumenteve, qyteteve, shkollave e shtëpive të njohura historiskisht por të harruara nga nga gjeneratat që po rritën. 

I tredhim ujqit 

Dhe në fund të kësaj pjese që fola për Butrintin dhe Syrin e Kaltër, dua të tregoj një ngjarje që kishte ndodhur në Drenicë e mua ma tregoi një miku im drernicak. 

Pas 12 qershorit 1999 në Kosovë kanë ardhur forcat e NATOS, KFORI për siguruinë e UNMIKU, është marrë me administratë …. 

Në fshatin Kozhicë (Drenicë), ujqit, bënin kërdi në dele. Katundarët e lajmërojnë KFORIN suedez dhe ata iu thonë: Ne nuk mund ti vrasim ujqit por duam ti sterilizojmë (tredhim) 2*) . 

Literatura e përdorur 

“Butrinti jepet me PPP për 10 vjet, qyteti antik nën menaxhimin e një subjekti privat” 

Nga: Euronews Albania, 11-09-2020 18:26 

https://euronews.al/vendi/2020/09/11/butrinti-jepet-me-ppp-per-10-vjet-qyteti-antik-nen-menaxhimin-e-nje-subjekti-privat/ 

”BUTRINTI, QYTETI ANTIK 2500 VJEÇAR | 4K DRONE VIDEO” …https://www.youtube.com  

https://www.youtube.com/watch?v=55-1DKlS9ss 

”QYTETI ANTIK BUTHROT, BUTRINT – KSAMIL” 

07/12/1520:05 

https://sarandaweb.net/qyteti-antik-buthrot-butrint-ksamil/ 

”Qyteti antik i Butrintit, një udhëtim në historinë e lashtë” 

https://www.shqiperia.com/arkeologjia/butrinti.php 

”Askush nuk mund t’i shpëtojë magjepsjes nga bukuria dhe qetësia e këtij vendi, ku rrethimet natyrore plotësojnë aq bukur rrënojat antike” (Butrini). 

“Plan për të marrë Syrin e Kaltër, kryebashkiaku i Korfuzit në kontakte me sipërmarrës dhe institucione në Sarandë” 

https://www.google.com/search?q=%22Plan+p%C3%ABr+t%C3%AB+marr%C3%AB+Syrin+e+Kalt%C3%ABr%2C+kryebashkiaku+i+Korfuzit+n%C3%AB+kontakte+me+sip%C3%ABrmarr%C3%ABs+dhe+institucione+n%C3%AB+Sarand%C3%AB%22&rlz=1C1GCEB_enSE1000SE1001&oq=%22Plan+p%C3%ABr+t%C3%AB+marr%C3%AB+Syrin+e+Kalt%C3%ABr%2C+kryebashkiaku+i+Korfuzit+n%C3%AB+kontakte+me+sip%C3%ABrmarr%C3%ABs+dhe+institucione+n%C3%AB+Sarand%C3%AB%22&aqs=chrome..69i57.2123j0j9&sourceid=chrome&ie=UTF-8 

“Uji i ‘Syrit të Kaltër’ do i jepet Greqisë? Ministria e Turizmit: E pavërtetë, s’ka marrëveshje” 

https://www.google.com/search?q=%22Uji+i+%E2%80%98Syrit+t%C3%AB+Kalt%C3%ABr%E2%80%99+do+i+jepet+Greqis%C3%AB%3F+Ministria+e+Turizmit%3A+E+pav%C3%ABrtet%C3%AB%2C+s%E2%80%99ka+marr%C3%ABveshje%22&rlz=1C1GCEB_enSE1000SE1001&oq=%22Uji+i+%E2%80%98Syrit+t%C3%AB+Kalt%C3%ABr%E2%80%99+do+i+jepet+Greqis%C3%AB%3F+Ministria+e+Turizmit%3A+E+pav%C3%ABrtet%C3%AB%2C+s%E2%80%99ka+marr%C3%ABveshje%22&aqs=chrome..69i57.3560j0j9&sourceid=chrome&ie=UTF-8 

“Transferimi i ujit të ‘Syrit të Kaltër’ në Greqi, Zhupa: Çmenduria e radhës e Ramës” 

https://www.google.com/search?q=%22Transferimi+i+ujit+t%C3%AB+%27Syrit+t%C3%AB+Kalt%C3%ABr%27+n%C3%AB+Greqi%2C+Zhupa%3A+%C3%87menduria+e+radh%C3%ABs+e+Ram%C3%ABs%22&rlz=1C1GCEB_enSE1000SE1001&oq=%22Transferimi+i+ujit+t%C3%AB+%27Syrit+t%C3%AB+Kalt%C3%ABr%27+n%C3%AB+Greqi%2C+Zhupa%3A+%C3%87menduria+e+radh%C3%ABs+e+Ram%C3%ABs%22&aqs=chrome..69i57.5251j0j9&sourceid=chrome&ie=UTF-8 

“Rama marrëveshje për Syrin e Kaltër?! Propozimi: Uji i kulluar do i transferohet Korfuzit“ 

https://www.google.com/search?q=%22Rama+marr%C3%ABveshje+p%C3%ABr+Syrin+e+Kalt%C3%ABr%3F!+Propozimi%3A+Uji+i+kulluar+do+i+transferohet+Korfuzit%22&rlz=1C1GCEB_enSE1000SE1001&oq=%22Rama+marr%C3%ABveshje+p%C3%ABr+Syrin+e+Kalt%C3%ABr%3F!+Propozimi%3A+Uji+i+kulluar+do+i+transferohet+Korfuzit%22&aqs=chrome..69i57.3252j0j9&sourceid=chrome&ie=UTF-8 

“Greqia kërkon “Syrin e Kaltër”, propozon që Korfuzi të furnizohet me ujë nga Shqipëria” 

20/06/2022, 22:23 ne Rajoni, Tirana. 

https://pamfleti.net/greqia-kerkon-syrin-e-kalter-propozon-qe-korfuzi-te-furnizohet-me-uje-nga-shqiperia/ 

Një sirenë e anijës së udhtarëve që sapo mbërriu portin (terminalin) e Malmös, më largoi për një moment nga Butrinti dhe Syri i Kaltër. 

1*) KONCESION m. 

1. ek. Marrëveshje që bëhet zakonisht ndërmjet dy shteteve ose ndërmjet qeverisë së një shteti dhe një sipërmarrësi privat për të shfrytëzuar pasuritë natyrore, tokësore ose nëntokësore të një vendi ose të një krahine, për të krijuar ndërmarrje industriale etj. Koncesioni i kontrollit teknik të automjeteve. Qeveria miratoi koncesionin e përpunimit të naftës.

libr. Lëshim. 

QIRA f. 

Shumë të hollash që paguhet në periudha të caktuara për diçka që e marrim në përdorim për një kohë sipas një marrëveshjeje. Qira e ulët (e lartë). Qiraja mujore (vjetore). Qiraja e shtëpisë. Qiraja e tokës. Biçikletë (varkë, makinë) me qira. Shtëpi me qira. Libreza e qirasë. Paguaj (laj) qiranë. Jap (marr) me qira. Zë (lëshoj) me qira. 

Shprehje Frazeologjike: 

Shtëpi pa qira 

thjeshtligj. burgu. 

S’e vlen barra qiranë 

edhe poh. shih te BARR/Ë,~A. 

S’e ka marrë shpirtin me qira 

Thuhet kur dikush përpiqet të mos i pranojë detyrat a punët e rënda e të shumta, të cilat nuk i përballon dot ose i shkatërrojnë shëndetin. 

2*) STERILIZOJ kal. 

mjek. Pastroj nga çdo mikrob a bakter, duke e zier në temperaturë të lartë ose duke e përpunuar me mënyra të veçanta. Sterilizojnë veglat e kirurgut (gjilpërat). Sterilizojnë enët. Sterilizoi plagën. 

biol. I heq aftësinë për t’u riprodhuar; e bëj shterpë, shterpëzoj. Sterilizon meshkujt e kandrrave dëmtuese. 

TREDH kal. 

Heq, rrëgjoj a mpij organet mashkullore të një kafshe a të njeriut, e bëj të paaftë të riprodhojë, e bëj shterp një mashkull. Trodhi kaun (dashin). 

Vazhdon 

Sinan Kastrati, Suedi  

Malmö, 22 gusht 2022  

sinan.kastrati@hotmail.com 

The post Butrinti dhe Syri i Kaltër, jepen me qira apo falen ? appeared first on DRINI.us.