Nga: Ndoc Bushgjoka
Askush nuk duhet të çuditet për këtë krahëpërkrahje në kohë të ndryshme e për njerëz të ndryshëm. Po çfarë i bashkon Toskanin e famshëm dhe tenorin e talentuar shqiptar.
Ja si e qysh: Eviva Toskanini Ne vitin 1931 ne Bolonje jepej nje koncert i madh, dhe dirigjent i orkestres ishte i famshmi Arturo Toskanini. Koncerti ishte nje perkujtese ne nderim kompozitorit Giuseppe Martucci. Dy ministra te Duçes qe asistonin dhe larot e Musolinit, i kerkojne Toskaninit te luante marshin mbreteror Eviva il Re, dhe marshin e fashisteve Xhovineca. Mjeshtri nuk pranon. Arsyet e tij ishin artistike. Se ato ishin marshe palaçosh. Pas koncertit nje bande fashistesh i zene prite dirigjentit 65 vjeçar dhe e rrahen shtazerisht. Donin te thyenin Toskaninin. Por ngjau e kunderta. Toskanini nuk u perul dhe kerkoi te largohej nga Italia. Fashistet i sekuestruan pasaporten. Nderkohe nga e gjithe bote vershuan telegrame, letra e protesta ne mbeshtetje te Toskaninit, duke denuar banditet fashiste.
Mes personaliteteve boterore foli dhe Fan Noli yne, i cili theksonte: ” Ky incident na tregoi se Toskanini eshte jo vetem nje usta i madh i orkestres, por dhe nje burre ne tere kuptimin e fjales, burre qe per arsye artistike a politike, apo per te dya bashke, refuzoi te perulet perpara tiraneve te dites. Eviva Toskanini ! Abasso Musolini. Ja dy thirrje qe rimojne ne menyre ominoze dhe fatale. Ja dy parulla qe neser do ti brohorase tere populli i Italise kunder fashizmes e kunder monarkise ” ( fundi i citimit ) Keto m’u kujtuan kur tenori i talentuat shqiptar Ramë Lahaj u drejtohet shqiptarëve, dhe jo diktatorit të urryer me një letër të hapur, në mbrotje të Shqiptarizmës.
Dirigjenti më i madh i kohërave Arturo Toskanini ishte artisti dhe njeriu që nuk u përul përpara fashistëve. Ai, atbotë shkruante: “Zemra ime është bërë copa copa kur mendoi për këtë shkatërrim tragjik të popullatës hebraike … ” , Përshendetje Ramë Lahaj!
Në gjurmët e Toskaninit të famshëm ecën edhe artisti shqiptar Ramë Lahaj. “Ti edhe po deshe, s’të lejojmë që me thundrën tënde të pistë të shkelesh mbi gjakun e fëmijëve dhe dëshmorëve tanë që Kosovën e kanë larë me gjak, në çdo pëllëmbë të saj. Jo ty!”
Me këtë thirrmë stentorianë, na ngre prej gjumit artisti ynë. Ja pse i vura përkrah dirigjentin dhe njeriun e shekullit të kaluar, luftëtar i palëkundur kundër fashizmit, Arturo Toskaninin me artistin dhe shqiptarin e mire Ramë Lahaj, edhe ky i panënshtruar nga neonazistët e kohës së sotme.
