Agim Vuniqi, Vashington
___
Një keqkuptim i përhapur në Kosovë është se orientimi pro-amerikan, i shprehur si bindje morale ose si retorikë publike, përbën vetvetiu kapital politik ndërkombëtar. Ky është një iluzion. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, ndjenjat kolektive nuk prodhojnë ndikim, ndërsa shtetet vlerësohen ekskluzivisht mbi bazën e interesit, funksionalitetit dhe kapacitetit.
Siç e ka artikuluar qartë Henry Kissinger, politika amerikane nuk bazohet në miqësi të përhershme, por në interesa të përhershme. Ky nuk është cinizëm personal, por parim themelor i realizmit politik mbi të cilin funksionon diplomacia amerikane prej dekadash.
Në këtë kuadër, dallimi mes Kosovës dhe Serbisë në trajtimin ndërkombëtar nuk buron nga orientimi ideologjik, por nga asimetritë e pushtetit dhe kapacitetit. Serbia trajtohet me kujdes, jo sepse është proruse, por sepse ka aftësi destabilizuese, alternativa strategjike dhe potencial për të prodhuar kosto gjeopolitike. Kosova, përkundrazi, perceptohet si aktor që nuk krijon krizë, nuk ka alternativa dhe nuk reagon — prandaj edhe penalizohet më lehtë në instrumente administrative si vizat. Kjo sjell në pah një realitet të pakëndshëm: besnikëria pa levë balansi nuk prodhon respekt, por neglizhencë.
Problemi nuk është orientimi, por mospërputhja
Kosova deklarohet pro-amerikane në plan retorik, por shpesh dështon në përmbushjen e standardeve bazë që një aleat funksional duhet t’i ofrojë: sundim ligji, luftë reale kundër korrupsionit, institucione që veprojnë mbi rregulla e jo mbi lidhje personale, dhe distancë të qartë nga kultura e privilegjit politik.
Këtu lind kontradikta kryesore: në njërën anë, diskurs publik për aleancë strategjike; në anën tjetër, tolerimi i korrupsionit, instrumentalizimi i afërsisë me zyrtarë të huaj, diplomaci fotografish dhe “like”-sh, jo diplomaci interesi. Në sytë e partnerëve ndërkombëtarë, kjo nuk shihet si besnikëri, por si mungesë serioziteti shtetëror.
Qytetarët duhet të kuptojnë se: pro-amerikanizmi nuk është identitet emocional, por marrëdhënie interesi, dhe se aleancat nuk mbahen me retorikë historike, por me performancë të përditshme shtetërore. Pra SHBA nuk ndëshkon qëndrimin politik, por mosfunksionimin institucional. Sa më heret ta kuptohet ky realitet do të thotë të çlirohesh nga narrativa viktimiste dhe të kërkosh llogari jo nga bota, por nga politika vendore. Andaj, politika kosovare duhet të lëvizë: nga serviliteti emocional, te partneriteti funksional; nga retorika e besnikërisë, te prodhimi i interesit; nga diplomacia simbolike, te diplomacia e rezultateve.
Një shtet që nuk ndëshkon korrupsionin, por e justifikon me “rrethana politike”, nuk është aleat i besueshëm. Një shtet që mbështetet në afërsi personale me zyrtarë të huaj, në vend të institucioneve të forta, nuk ndërton respekt, por varësi. Realiteti është i thjeshtë, por i ashpër! Amerika nuk kërkon që Kosova ta dojë; kërkon që Kosova të funksionojë. Deri atëherë, çdo retorikë për “popullin më pro-amerikan” mbetet një mit emocional që nuk prodhon as mbrojtje, as privilegj, as trajtim të veçantë. Në politikën ndërkombëtare, nuk shpërblehet qëndrim—shpërblehet kapaciteti.
