Në çdo shtet funksional, marrëdhënia mes punës dhe pagesës është e thjeshtë: punon – paguhesh, mungon pa arsye – ndëshkohesh. Ky është një parim bazik i rendit juridik dhe etik. Por në Kosovë, ky parim thyhet pikërisht aty ku duhet të jetë më i fortë – në Kuvendin e Republikës.
Deputetët, të cilët përfaqësojnë sovranin, gjithnjë e më shpesh mungojnë në seanca plenare pa ndonjë arsyetim bindës, duke mos përmbushur detyrën e tyre themelore: pjesëmarrjen në vendimmarrje. Megjithatë, ata vazhdojnë të paguhen rregullisht, sikur të mos kishte ndodhur asgjë. Kjo nuk është vetëm një çështje administrative; është një simptomë e një sëmundjeje më të thellë institucionale.
Standardi i dyfishtë: qytetari ndëshkohet, deputeti shpërblehet
Një punonjës i zakonshëm në Kosovë, qoftë në sektorin publik apo privat, përballet me masa disiplinore për mungesë të pajustifikuar – nga vërejtja, deri te largimi nga puna. Ndërsa deputeti, i cili paguhet nga taksat e atij qytetari, gëzon një lloj imuniteti praktik ndaj përgjegjësisë.
Ky standard i dyfishtë minon një nga shtyllat themelore të shtetit ligjor: barazinë para ligjit. Kur ligji nuk zbatohet njësoj për të gjithë, ai humb autoritetin moral dhe shndërrohet në instrument selektiv.
Mandati i lirë apo alibia e papërgjegjësisë?
Shpesh argumentohet se deputeti nuk është “punëtor i zakonshëm”, por bartës i një mandati të lirë përfaqësues. Kjo është e vërtetë në teori, por në praktikë po shndërrohet në një alibi për papërgjegjësi.
Mandati i lirë nuk nënkupton mungesë detyrimi; përkundrazi, ai nënkupton përgjegjësi më të madhe ndaj qytetarëve. Deputeti nuk është i detyruar nga urdhrat e partisë, por është i detyruar nga interesi publik. Kur mungon në seancë, ai nuk i shmanget vetëm një takimi – ai shmang përfaqësimin e votuesve të tij.
Bojkoti si instrument politik – por me kosto publike
Në praktikën politike të Kosovës, mungesat shpesh justifikohen si formë proteste apo bojkot politik. Por këtu lind një paradoks i rrezikshëm: protesta financohet nga buxheti publik.
Në demokracitë e konsoliduara, bojkoti ka kosto politike për atë që e përdor. Në Kosovë, ai nuk ka as kosto financiare, as përgjegjësi institucionale. Kjo e kthen bojkotin nga mjet demokratik në luks të paguar.
Kuvendi si institucion apo skenë e improvizimit politik?
Mungesat e vazhdueshme prodhojnë pasoja konkrete:
• mungesë kuorumi
• vonesa në miratimin e ligjeve
• bllokim të proceseve shtetërore
Kuvendi, në vend që të jetë zemra e demokracisë parlamentare, rrezikon të shndërrohet në një institucion formal, ku vendimmarrja varet nga kalkulimet ditore dhe jo nga përgjegjësia kushtetuese.
Problemi nuk është mungesa e ligjit, por mungesa e zbatimit
Kosova nuk vuan nga mungesa e rregullave, por nga mungesa e zbatimit të tyre. Rregullorja e Kuvendit parashikon pjesëmarrjen si detyrim, por sanksionet janë të dobëta dhe, më e rëndësishmja, rrallë aplikohen.
Kjo krijon një kulturë të pandëshkueshmërisë, ku norma shkelet pa pasoja dhe përgjegjësia shpërbëhet në justifikime politike.
Rruga përpara: nga privilegji te përgjegjësia
Nëse Kosova synon të ndërtojë institucione funksionale dhe të besueshme, kjo situatë duhet të ndryshojë përmes: aplikimit të rreptë të sanksioneve financiare për mungesat, transparencës publike të pjesëmarrjes së deputetëve, presionit qytetar dhe mediatik për llogaridhënie, sepse në fund të fundit, demokracia nuk matet vetëm me zgjedhje të lira, por me funksionimin e përditshëm të institucioneve. Deputeti që nuk merr pjesë në Kuvend, por merr pagë, nuk është vetëm një individ që shmang detyrën – është simbol i një sistemi që toleron papërgjegjësinë. Dhe një shtet që toleron këtë, rrezikon të humbasë jo vetëm efikasitetin, por edhe besimin e qytetarëve të vet.
