Çelësi i rikthimit të besimit në institucionet e Kosovës, është vetingu dhe konfiskimi i pasurisë së pajustifikueshme

Në shoqëritë që kalojnë nga konflikti në ndërtim shtetëror, drejtësia ekonomike dhe sundimi i ligjit janë themeli mbi të cilin ndërtohet stabiliteti politik dhe social.

Kosova, si shtet i ri që ka kaluar një periudhë të gjatë tranzicioni pas luftës, vazhdon të përballet me një sfidë të thellë: mungesën e besimit të plotë të qytetarëve në institucionet publike. Një nga rrugët më të fuqishme për rikthimin e këtij besimi është vendosja e një vetingu të drejtë për zyrtarët publikë dhe konfiskimi i pasurisë së pajustifikueshme, në përputhje me ligjin dhe standardet demokratike.

Pas përfundimit të luftës, Kosova hyri në një periudhë tranzicioni ekonomik dhe institucional. Privatizimi i pronave shoqërore u paraqit si një proces i domosdoshëm për kalimin drejt ekonomisë së tregut. Megjithatë, për shumë qytetarë, ky proces nuk u perceptua si i drejtë dhe transparent. Në shumë raste, u krijua bindja se individë me ndikim politik apo ekonomik përfituan nga dobësitë institucionale, duke blerë prona me çmime të ulëta dhe në kushte jo gjithmonë të barabarta për të gjithë. Kjo ndjenjë padrejtësie ka mbetur e gjallë në kujtesën kolektive dhe vazhdon të ushqejë pakënaqësi shoqërore.

Një veting i drejtë dhe gjithëpërfshirës do të kishte për qëllim verifikimin e integritetit profesional dhe financiar të zyrtarëve publikë. Ky proces nuk duhet të shihet si mjet hakmarrjeje politike, por si një mekanizëm për të siguruar që ata që ushtrojnë pushtet publik ta bëjnë këtë në përputhje me ligjin dhe etikën. Vetëm përmes transparencës dhe llogaridhënies mund të ndërtohet një administratë publike që gëzon respektin e qytetarëve. Konfiskimi i pasurisë së pajustifikueshme është një tjetër element thelbësor në këtë proces. Kur ekziston një hendek i madh midis të ardhurave zyrtare dhe pasurisë së akumuluar, lind nevoja për hetim të plotë dhe të paanshëm.

Nëse provohet se pasuria është fituar në mënyrë të paligjshme, konfiskimi i saj jo vetëm që rikthen një pjesë të drejtësisë ekonomike, por edhe dërgon një mesazh të qartë se askush nuk është mbi ligjin. Ky mekanizëm është përdorur me sukses në shumë vende që kanë kaluar tranzicione të ngjashme, duke forcuar shtetin ligjor dhe duke ulur korrupsionin. Megjithatë, çdo proces i tillë duhet të ndërtohet mbi parimet e drejtësisë dhe proporcionalitetit.

Ai duhet të respektojë të drejtat themelore të individëve, duke shmangur stigmatizimin kolektiv apo ndëshkimin pa prova të mjaftueshme. Një veting i drejtë kërkon institucione të pavarura, gjykata profesionale dhe mekanizma ankese që garantojnë transparencë dhe drejtësi për të gjithë. Rëndësia e këtij procesi nuk lidhet vetëm me të kaluarën, por edhe me të ardhmen e Kosovës. Një shoqëri ku qytetarët besojnë se ligji zbatohet njësoj për të gjithë është më e qëndrueshme politikisht dhe më tërheqëse për investime ekonomike. Stabiliteti institucional krijon kushte për zhvillim ekonomik, rritje të punësimit dhe përmirësim të mirëqenies së përgjithshme.

Në fund, rikthimi i besimit në institucionet e Kosovës nuk mund të arrihet me deklarata politike apo reforma sipërfaqësore. Ai kërkon guxim institucional dhe vendosmëri për të përballur padrejtësitë e së kaluarës në mënyrë të drejtë dhe ligjore.