Këngëtarët Halil Hiseni, Kadri Minushi me Ali Ramadan Krasniqin, apo si i quanin ndryshe më herët “shahir-ët”
Sinan Kastrati, Suedi
Nga Ditari im (6)
Me ditur me folë mirë si Sadria e Sinani
Rrahimi: ”baca Sinan e kish pas t`drejtë, na ishim kânë gabim
Vazhdon nga numri i kaluar “Nuk shkruhet historia me gënjeshtra e shpifje”, Drini.us 9 Shtator 2021
Mendja e insanit âsht si era
Kur shkova në Turjakë pas 8 vjetëve
Shpiat e odat djeguara
Nuset e reja, sa ishin martua, në ”luftë” nuk kishin dhoma ku të flenin me burrat. Ato flenin me vjehrra e fëmijët, flenin me maca e viça.
Shtëpia, Oda e Shaban Seferit, e djegur. Turjakë, 1999
Të shkruaj për kohën që kam lënë mbrapa dhe të kujtoj fjalët e pleqëve e plakave 1*) është si ta mbash mi shpinë një pjesë të Bjeshkëve të Turjakës.
Kur shkova në Turjakë pas 8 vjetëve, në vitin 2000 isha i lodhur e i hutuar kur shihja gjithë ata burra e gra, djem e qika që më kishin rrethua e më shikonin mua. Më kishin shti në mes e afër meje, si në sofër ishin ulur në barin e njomë të oborrit të vëllait të ndjerë, Zeqës. Të gjithë pritnin nga unë, që të flas, çoft edhe një fjalë të vetme, për gyrbetin e për familjen time. Edhe fëmijët pritshin që t`u jap sheqerka e llokume. Sa herë kruhesha apo doja ti rregulloja ato pakë flokë që më kishim mbetur, fëmijët afro 10 a 13 shikonin dorën time se në cilin gjep do ta fus dhe a do të nxjerre diçka edhe për ta.
Edhe dy qen të vegjël, klysh ishin afrua afër fëmijëve e donin të luanin me ata. Por fëmijët sonte kishin tjetër gajle, a do tju jap fëmijëve ndonjë dhuratë se kam ardhur nga një vend i largët e klyshët sikur i pengonin.
Sadri Godanci i Gremnikut, mik shtëpie e mik imi
-Po kqyr moj Lirë e Melihat në çantë e jepju fëmijëve ndonjë send … e fjala më mbeti në fyt kur pash se po vinin edhe fëmijët e tjerë të fqinjëve që kishin dëgjuar se ka ardhur një njeri … nga skeji i dyjasë.
Nuk e besoj se pat karamela e bonbone për të gjithë fëmijët nga një gjë që do ti gëzoja por për të tjerët, fëmijët që ishin më të largët, qikat e vëllezërve iu dhanë disa bonbona të e fëmijëve të vëllezërve, nipave e mbesave të axhallarëve kisha një çantë tjetër me lapsa, ngjyra e vizore që besoja se do të gëzoheshin kur ti shohin por mendja më paska mashtrua. Ata sonte dëshironin që ta âmbëlsonin gojën por edhe të tjerat i donin.
-Pa larguhuni pakë se ja keni zânë frymën Sinanit, u dëgjua zâni i njërit nga axhallarët
-Sinan, fol, kallxona dishka (diçka), qysh kalove rrugës me ballan (avion) ?
Dhe unë pasi u përbina dhe e ngrita kokën e shikova sikur doja ti numroja se sa ishin, me një zë të ngadalshëm, iu drejtova:
-Mirë, mirë.
Rrahim Muharremi nga Turjaka, nipi i Shaban Seferit dhe Halil Hisenit
Gratë dhe fëmija kishin shkua dhe ne shkuam në odë. Kshim mbetur vetëm burrat. Oda ishte e vogël për gjithë ata burra e djem që ishin. Baca Bali, Jakupi, Haziri e Ilazi, Ismeti, Selamia, baca Hel me Avninë e Saminë, Januzi i bacës Reshit, Rrahmani, Rrahimi e Milazimi, nipat e axhës Shaban. Edhe Gani Shaqa, Liman e Sylyman Avdia erdhën.
Baca Jupë, Muhameti e Abazi, Kapllan Muslia e Qerimi, Avdyl e Ilaz Imeri me Sylë Sahitin, Imerin e Elmiun, ishin disa nga kusherinjët e mi të tjerë që nuk vonuan e thirrën te dyert e hynë brenda. Bashkë me ta erdhi edhe Veli Sadria e Haki Sejdia
Qerimi, si më llafatar që ishte, folte më shumë. Nganjëherë therte me fjalë disa adete e disa “pleq”.
Jakupi I bacës Bali, si kryetar e LDK-së së Malishevës, dhe shihej se në zgjedhjet që nuk ishin larg, shpresonte se do të bëhej i pari i komunës e Januzi, drejtor gjimnazi fliste më pakëz e ishte shumë i matur sikur të ishim në “mbledhje të partisë” .
Rahmani, djali nipi i Shaban Seferit, vëllai i gjyshit e djali i Muharremit sa herë që fliste, nxiste diskutime, ama ia qëllonte. Dikush si në shaka i tha
-Nipi Halil Hisenit 2*) ndërsa më të rinjët shkriheshin duke qeshur. Rrema (Muharremi, baba i Rrahmanit), kur Rrahmani studjonte juridikun, kur vinte në vikende në Turjakë e të gjithë kojshia shkonim pasdarke, ai thonte:
-Nuk dua më shumë se sa Rrahmani të flas në odë si Sadria 3) e Sinani (për mua).
Rrahmani kishte ardhur me dy vëllezërit e mëdhenj, Rrahimin që ishte shumë i zoti dhe popullor dhe Milazimin që e thirrnin ”mësues”. Rrahimi fliste çka i vinte n`gojë dhe për të gjithë por të gjithë e respektonin. Edhe Milazimi, që kishte qenë nxënës imi, tash mësues, vetëm dëgjonte ose më pyeste shkurt. Rrahmani kishte 7 vëllezër e dy motra, një ekip futbolli.
Halil Hiseni, Dananek, 1979, 1980 ?
Baca Sinan kishte lujt mensh 4*)
Dikur pasi veç kishin fillua të hargjohen fjaët, e pyeti Rrahimin:
-Rrahim tregona pse i ki than Sinan kish lujt mensh?
Po, tha Rrahimi, kam thânë por e kisha pas gabim. Na s`ishim kam ksajde hiç e baca Sinan e kish pas mirë.
”Ishte kohë lufte dhe ishte vështirë të flisnim në telefon e letrat me postë nuk shkonin në Kosovë. Kur unë bisedoja në Gjermani e Zvicërr me të afërm, Ahmetin e bacës Reshit, Ismetin e Avninë për grupe të ndryshme të armatosura në Kosovë, kisha dyshime në ata njerëz, e Rrahimi, si nip i Sylë Januzëve të Damanekit, vlonte shpesh dhe mendonte që janë çiftat e … e tyre që do të na çlirojnë Kosovën. Njëherë kur unë iu thash se lufta nuk është lojë, e besa përdora do fjalë bukur të rânda, Ahmeti ia kishte rrit volumin e zâni dëgjihej, aty kishin qenë disa familjarë të lahperave e Ahmetit i kishte ardhur keq sepse edhe ai kish pas mendua se unë do ti qoj n`qiell lhperat e grupeve kriminale që shiteshin si çlirimtarë e udhëheqës të atyre grupeve. Kur kishte dëgjua Rrahimi, e kishte kap kryet e kishte thënë:
-Kuku për neve, bacën Sinan e paskan lân met.
Pas një kohe kur e kishte takua një nga të ashtuquajtur ”komandant …pamuki” dhe e kishte pyetur:
-A do të bie Malisheva në duar të shkive, ai i kishte thënë me mburrje:
-Mali me mal nund të bashkohet por Malisheva s`ka me ra në dorë të shkive”.
Kur Malisheva ra në dorë të shkive pa e shkrep asnjë fishek, “komandantët” kishin ikur të parët. Askush nuk dinte ku janë ata. … e Rrahimit iu kishte vjedhurr malli në shitore. Sigurisht “Bubli” ia kishin vjedhur maallin. Rrahimit në male, iu kishin kujtua fjalët e Sinan Ukës, tha njëri nga të pranishmit dhe kish pas thënë:
-Veç baca Sinan kish pas të drejtë”.
-Po, tha Rrahimi, qashu a kânë.
Tymi i dhanit që pinin Veli Sadria, Limani e axhallarët e mi, e kishte mbushur odën erë e tym e nuk shihej asgjë.
Mesi i natës kishte kalua e gjeli këndonte, lajmëronte mëngjesin. Askush nuk dëshironte të shkoj në shtëpi. Edhe mua më kishte ikur gjumi.
Sinan Kastrati, si student Letërsie, Prishtinë 1979
1*) PLAK m.
1. Burrë i vjetër në moshë. Plak i moçëm (i lashtë) plak shumë i vjetër. Plak i mençur (me mend). Pleq e të rinj të gjithë, i madh e i vogël. Azili i pleqve (shtëpia e pleqve). Grupi (kori) i pleqve. Fjalë pleqsh fjalë e urtë. Ecën (rri, flet) si plak. Ia dëgjon fjalën plakut. U bëftë plak! ur. (kur lind një djalë).
2.hist. Burrë, zakonisht kamës, që zgjidhte ngatërresat ndërmjet njerëzve, që vendoste për punët e fshatit etj. Plaku i katundit kryeplaku i fshatit. Pleqtë e fshatit anëtarët e pleqësisë së fshatit. Ranë ndër pleq e shtruan çështjen në pleqësinë e fshatit.
2*) Halil Hiseni, ishte djali i Hisen Sylës nga Damaneku, burrë e plak i njohur i asaj ane, gjyshi i Rrahmanit, nga nëna. Tezja Zizë, nëna e Rrahmanit ishte qika e dytë e Halilit. Habibja, Ziza e Shkurta dhe dy djemtë: Brahimi e Tafili, ishin 5 fëmijët e Halil Hisenit.
Gjyshja ime, Gjezidja, motra e Halil Hisenit, ishte bërë sebep (Mësit) dhe ia kishte nxjerrë për djalë të kunatit, Zizën për Muharremin. E pra me Rrahmanin, i kishim edhe gjyshërit vëllezër dhe nga dajtë, gjyshja ime e gjyshi i Rrahmanit, ishin motër e vëlla.
Halil Hiseni, njihet për burrni që askush deri atherë nuk e ka bërë në rrethin e Turjakës, Damanekut e më larg. E ka falur gjakun e djalit të vetëm dhe në shtepinë e Kadri Minushit, djali i Kadriut Metushi, padashje e kishte vrarë djalin e dajës Lilë (Halilit) e Halili me babën plakë, Hisen Sylën ka shkua me e mbajt të pamen në odën e Kadri Minushit…..
3*) Sadri (Adem) Godanci, nga Gremniku i Klinës, afër Drinit të Bardhë, ishte mik shtëpie. Halla e Sadriut, Qamilja ishte gruaja e (dytë) e Shaban Seferit pasiqë e para, Zadja i kishte vdekur dhe kishte lënë vetëm një djalë, Muharremin.
Sadriu kishte pasur pozita të larta, si kryeshef prokurie në komunën e Prishtinës, Kryetar i Këshillit Ekzekutive në Komunën e Prishtinës, Sekratar i Sekretariatit të Punëve të Brendshme në Prishtinë etj.
Si jurist, vërtetë fliste bukur sikur të ishte i kohës së ciceronëve në Perandarinë Romake.
4*) Ka humbur, shkalloi nga mendtë, u çmend;
Me mendje të fjetur, nuk mendo si duhet kur flet.
E humbi mendjen (fiqirin) shih te HUMB. Është jashtë mendjes është diçka që s’mund të mendohet, që s’ta pranon arsyeja a logjika. I krisi mendja (koka, një dërrasë) dikujt shih te KRIS. Të kripsha mendjen (trutë)! shih te KRIP. I kullot mendja (gjetkë) shih te KULLOT. Ku të kullot mendja?! shih te KULLOT etj.
Në popul ka kuptimin: Njeri i çmendur që askush s`e merr për njeri serioz.
Që e ka kokën bosh, që nuk merr vesh e nuk kupton asgjë, kokëbosh.
I lehtë nga mendja; kokëbosh.
Që nuk i mbushet mendja, që s’e kthen mendjen ndryshe; që kërkon t’i bëhet e tija; kokëfortë.
I trashë nga mendja, kokëgdhe.
Vazhdon
Malmö, 10 shtator 2021
