Liron Krasniqi, flozof nga Prishtina
Me çertifikimin zyrtar të rezultateve të zgjedhjeve parlamentare nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ), Kosova ka hyrë zyrtarisht në fazën më kritike dhe më të rregulluar ligjërisht të tranzicionit të pushtetit. Ky akt zyrtar i KQZ-së, jo vetëm që vulos shpërndarjen përfundimtare të ulëseve në Kuvendin e Kosovës, por aktivizon automatikisht ‘’kronometrin kushtetues’’ për formimin e institucioneve të reja. Si lider i partisë që ka fituar shumicën e votave në këto zgjedhje, Albin Kurti gjendet sërish përpara përgjegjësisë dhe detyrimit ligjor për të ndërtuar ekzekutivin e ri.
KAPITULLI I: Konstituimi i Kuvendit
Përpara se Albin Kurti të mandatohet zyrtarisht për formimin e Qeverisë, Kushtetuta e Kosovës kërkon përmbushjen e një hapi të parë të domosdoshëm: konstituimin e legjislaturës së re të Kuvendit. Sipas Nenit 66, Paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Kuvendi duhet të mblidhet brenda 30 ditëve nga dita e certifikimit zyrtar të rezultateve. Kjo seancë thirret nga Presidenti i Republikës. Në rast se Presidenti nuk e thërret këtë seancë brenda këtij afati, Kuvendi ka të drejtë të mblidhet vetë në ditën e fundit të këtij afati. Gjatë kësaj seance të parë kryhen dy veprime jetike:
- Verifikimi i mandateve të 120 deputetëve të rinj dhe dhënia e betimit.
- Zgjedhja e Kryetarit të Kuvendit dhe e nënkryetarëve.
Kosova nuk mund të ketë një Kryeministër të ri pa pasur, fillimisht një Kryetar Kuvendi të zgjedhur ligjërisht, pasi ky i fundit udhëheq seancën e votimit të qeverisë.
KAPITULLI II: Koha e Albin Kurtit: Mandatimi dhe Afati i Parë 15 ditor
Sapo Kuvendi të konsiderohet i konstituuar (me zgjedhjen e Kryetarit), nis zyrtarisht procesi i formimit të Qeverisë, ku vëmendja zhvendoset plotësisht te Albin Kurti, i mbështetur në nenin; Nenit 95 të Kushtetutës.
Hapi i Parë (Propozimi): Presidenti i Republikës, pas konsultimit me partinë politike ose koalicionin që ka fituar shumicën (në këtë rast Lëvizja Vetëvendosje) i propozon Kuvendit kandidatin për Kryeministër. Presidenti ka një diskrecion të kufizuar këtu; ai është i detyruar t’ia japë mandatin e parë fituesit të zgjedhjeve.
Afati i parë (15 ditë): Nga momenti i emërimit zyrtar si mandatar nga Presidenti, Albin Kurti ka në dispozicion saktësisht 15 ditë për të prezantuar përbërjen e kabinetit të tij qeverisës dhe programin e tij përpara deputetëve të Kuvendit. Për t’u zgjedhur Qeveria, Kurti duhet të sigurojë votën e shumicës së të gjithë deputetëve të Kuvendit të Kosovës, që përkthehet në minimalisht 61 vota pro nga 120 sa janë gjithsej.
Skenari i rrezikut: Nëse dështon raundi i parë? Nëse Albin Kurti nuk arrin të sigurojë 61 vota brenda afatit të parë 15-ditor, Kushtetuta parashikon një mekanizëm të dytë për të shmangur ngërçin total, por që rrit ndjeshëm tensionin politik: Sipas Nenit 95, Paragrafi 4, nëse përbërja e propozuar e Qeverisë nuk merr shumicën e votave të nevojshme, Presidenti i Republikës, brenda 10 ditëve emëron kandidatin e dytë sipas së njëjtës procedurë.
Dilema e Madhe Kushtetuese: Pas aktgjykimeve të kaluara të Gjykatës Kushtetuese, Presidenti ka të drejtë të vlerësojë nëse mandati i dytë do t’i jepet sërish zotit Kurti (nëse ai dëshmon se ka gjetur aleatë të rinj) apo një partie tjetër/koalicioni që mund të dëshmojë se ka siguruar 61 votat e nevojshme për ta formuar qeverinë. Kandidati i dytë ka gjithashtu 15 ditë kohë për të votuar qeverinë. Nëse edhe ky raund dështon, atëherë Kosova shkon automatikisht në zgjedhje të jashtëzakonshme parlamentare, të cilat duhet të mbahen brenda 40 ditëve nga dita e shpalljes së tyre.
KAPITULLI III: Sfidat e Kurtit për sigurimin e numrave dhe përfaqësimit pakicë
Megjithëse afatet ligjore janë të qarta, realiteti politik në terren e bën këtë periudhë mjaft komplekse për Albin Kurtin. Formimi i qeverisë kërkon kalkulime të sakta strategjike në dy fronte:
- Partneritet me Pakicat Joshumicë (Detyrimi i Nenit 96): Kushtetuta e Kosovës e përcakton qartë se qeveria duhet të ketë përfaqësim të komuniteteve pakicë. Nëse qeveria ka deri në 12 ministri, të paktën një ministër duhet të jetë nga komuniteti serb dhe një nga komunitetet e tjera joshumicë. Kurti duhet të negociojë me deputetët e komuniteteve joshumicë (përjashto ose përfshirë Listën Serbe, varësisht nga konjukturat dhe numrat e nevojshëm) për të integruar kërkesat e tyre në kabinet, pa cenuar vijat e tij të kuqe politike.
- Nevoja për Stabilitet Afatgjatë: Edhe nëse partia e Kurtit ka arritur një rezultat të lartë, varësia nga votat e vetme apo nga koalicionet e vogla mund ta bëjë qeverinë e re të brishtë përballë sfidave të mëdha gjeopolitike, bisedimeve me Serbinë dhe reformave ekonomike të vitit 2026. Prandaj, koha e tij që ka filluar nuk është vetëm kohë matematikore (numërim ditësh), por kohë e diplomacisë intensive partiake.
PËRFUNDIME: Koha nuk pret
Çertifikimi i rezultateve i ka dhënë fund periudhës së paqartësisë zgjedhore dhe ka nisur numërimin mbrapsht. Për Albin Kurtin, ditët dhe javët në vijim do të testojnë aftësinë e tij pragmatike për të shndërruar fitoren elektorale në një shumicë stabile parlamentare. Kushtetuta e Kosovës ofron afate të mjaftueshme por të panegociueshme: 30 ditë për Kuvendin dhe 15 ditë për Qeverinë. Çdo vonesë, taktizim i tepërt apo dështim në leximin e saktë të numrave, rrezikon ta çojë vendin drejt një krize të panevojshme institucionale apo edhe drejt zgjedhjeve të reja – një skenar që asnjë palë politike apo qytetar i Kosovës nuk do ta dëshironte në këtë moment.
