Çka ishte “Libri Blu” nga viti 1977

“Libri Blu” i vitit 1977, zyrtarisht i titulluar “RS e Serbisë dhe krahinat autonome brenda saj (pozicioni dhe praktika kushtetuese)”, u përfundua dhe u dorëzua më 5 janar 1977.

Ky dokument u përgatit nga një grup pune i formuar nga Presidenca e Serbisë, i kryesuar nga Najdan Pashiq. Dokumenti u shkrua me qëllim dhe paralajmëronte se roli kushtetues i Republikës së Serbisë si shtet kombëtar i popullit serb vihej në pikëpyetje. 

Pas përfundimit të dokumentit, përfaqësuesit e Lidhjes të Komunistëve të Serbisë, Vojvodinës dhe Kosovës u takuan me Josip Broz Titon më 27 korrik 1977, i cili u ftua të arbitronte në këtë mosmarrëveshje midis republikës dhe krahinave. “Libri Blu” shpejt u hodh poshtë dhe u harrua.

“Libri Blu” i vitit 1977, i lëshuar nga Republika Socialiste e Serbisë, ishte një dokument kyç politik që shkaktoi polemika të konsiderueshme në ish-Jugosllavi. Ky dokument, zyrtarisht i titulluar “RS e Serbisë dhe krahinat autonome brenda saj (pozicioni dhe praktika kushtetuese)”, u përgatit nga një grup pune i formuar nga Presidenca e Serbisë. Kryetari i grupit ishte Najdan Pashiq, dhe midis bashkëpunëtorëve ishin Drazha Markoviq, Dushan Çkrebiq, Gjorgje Llaziq dhe Ivan Stamboliq.

Përmbajtja dhe qëllimi i dokumentit.

“Libri Blu” analizoi pozicionin kushtetues të Serbisë brenda federatës së re të krijuar me Kushtetutën e vitit 1974, e cila rriti ndjeshëm autonominë e Krahinsve të Vojvodinës dhe të Kosovës. Dokumenti vinte në dukje çekuilibrin në marrëdhëniet midis Serbisë dhe Krshinave autonome, veçanërisht në fusha të tilla si:
• mbrojtja kombëtare
• planifikimi dhe ekonomia
• drejtësia dhe siguria
• politika e personelit
• arsimi, kultura dhe informacioni

Dokumenti sugjeronte se roli kushtetues i Serbisë vihej në pikëpyetje dhe ngrihej pyetja nëse populli serb po e realizonte të drejtën e tij historike për një shtet kombëtar brenda federatës jugosllave.

Reagimet dhe pasojat.

“Libri Blu” shkaktoi një reagim të fortë në establishmentin politik të Jugosllavisë. Shumë e konsideruan atë një dokument nacionalist dhe unitarist, gjë që çoi në kundërshtim të ashpër nga përfaqësuesit e krahinave dhe qeveria federale.

Disa nga kundërshtarët më të shquar ishin Milosh Miniq, Zhivan Vasiljeviq, Momçillo Dugaliq dhe Fadil Hoxha.

Më 27 korrik 1977, përfaqësuesit e Lidhjes të Komunistëve të Serbisë, Vojvodinës dhe Kosovës u takuan me Josip Broz Titon, i cili u ftua të arbitronte në këtë mosmarrëveshje. Tito mbështeti pikëpamjet e provincave dhe “Libri Blu” u hodh poshtë dhe u harrua shpejt

Rëndësia dhe trashëgimia.

Edhe pse nuk e arriti qëllimin e tij politik, “Libri Blu” u bë simbol i aspiratave kombëtare dhe mosmarrëveshjeve kushtetuese brenda Jugosllavisë.

Ajo propozoi ndryshime kushtetuese që do të mundësonin një centralizim më të madh dhe një pozicion më të fortë të Serbisë në federatë.

Edhe pse dokumenti u refuzua, pyetjet që ngrinte mbetën relevante gjatë dekadave në vijim, pas vitit 1981 veçanërisht në Tezat e Memorandumit të Akademisë të dhe Arteve të Sërbisë nga viti 1986 dhe në kontekstin e shpërbërjes së Jugosllavisë dhe formimit të shteteve të reja kombëtare.