Sak Muji, Rugovë
Në vigjilje të 45-vjetorit të demonstratave studentore të marsit 1981, është e domosdoshme të thuhet një e vërtetë që nuk duhet të mbetet në heshtje: Historia e asaj pranvere nuk mund të shkruhet pa burgjet e saj.
Sepse demonstratat e 11–26 marsit 1981 nuk përfunduan në rrugë. Ato vazhduan në qelitë e burgjeve politike. Për shumë nga ne, ajo pranverë u shndërrua në vite të tëra burgimi nga 1981 deri në vitin 1990.
Në ato vite nuk u dënuan vetëm individë. U dënuan edhe familjet tona. U linçuan publikisht. U stigmatizuan si familje të “irredentistëve” dhe “nacionalistëve”. Shumë prej atyre që sot flasin për atë kohë nuk ishin në demonstrata.
Ata nuk ishin në burgje. Madje disa prej tyre në atë kohë e përdornin gjuhën e pushtetit për të na dënuar dhe për të na përjashtuar. Prandaj sot duhet të thuhet qartë: Historia e vitit 1981 nuk është vetëm historia e demonstratave. Ajo është edhe historia e burgjeve politike të asaj kohe. Dhe kjo histori nuk mund të përvetësohet nga ata që nuk e përjetuan atë. Sepse demonstratat e vitit 1981 nuk ishin një episod i zakonshëm politik.
Ato ishin fillimi i një procesi historik që çoi drejt shtetësisë së Kosovës. Në këtë kuptim, rrënjët e Republika e Kosovës gjenden edhe në atë pranverë. Por ato gjenden edhe në burgjet e viteve 1981–1990. Në sakrificën e atyre që nuk u thyen. Në qëndresën e atyre që nuk e mohuan idealin e lirisë.
Prandaj në këtë përvjetor është e drejtë të kërkohet një gjë e thjeshtë: ndershmëri historike. Historia e Pranverës 1981 duhet të trajtohet si trashëgimi kombëtare. Dhe askush nuk mund të marrë meritat e asaj historie nëse nuk ishte pjesë e saj. Sepse historia ka një zakon të vjetër: ajo gjithmonë i njeh bijtë e vet.
Dhe me kalimin e kohës ajo gjithmonë ndan ata që e përjetuan historinë nga ata që vetëm flasin për të. Prandaj në këtë përvjetor duhet të kujtojmë një të vërtetë të thjeshtë: Pranvera e vitit 1981 nuk u ndal në rrugë.
Ajo vazhdoi në burgjet politike të Kosovës dhe të Jugosllavisë. Dhe pikërisht aty u kalit një pjesë e historisë që më vonë çoi drejt lirisë.
⸻
Përfundim
– Një manifest i kujtesës Pranvera e vitit 1981 nuk ishte vetëm një protestë. Ajo ishte fillimi i një rruge të gjatë që kaloi nëpër demonstrata, burgje dhe sakrifica. Ata që e përjetuan atë pranverë e paguan me vitet më të bukura të jetës së tyre. Prandaj historia e saj nuk mund të përvetësohet nga askush.
Sepse historia nuk shkruhet me fjalë të vonuara. Historia shkruhet me sakrificë, me burg dhe me qëndresë.
Dhe për këtë arsye, në këtë përvjetor duhet të kujtojmë një të vërtetë të thjeshtë: Pranvera e vitit 1981 është kujtesa e një brezi që nuk u përkul. Dhe kjo kujtesë nuk mund të tjetërsohet. Sepse në fund të fundit: historia i përket atyre që e jetuan atë.
⸻ 
Sak Muji I përndjekur politik 1981–1990 Në vigjilje të 45-vjetorit të demonstratave studentore 11–26 mars 1981 smuji’26
