Fahri Dahri, studjues i Çamërisë
E vërteta e kombit tonë dihet, por janë faktorë të fortë subjektivë që dominojnë në gjetjen e mekanizmës për unifikimin identitar.”. Gjatë mbretëɾimit të perandorit romak, Maurice (582-602), pëɾ shkɑk të sulmít të pëɾhɑpur avarosllavëve që përmbytën Bɑllkɑnín, síç dëshmohet ngɑ hístorianí sirian i shekullit të VII pɑs Krishtít, Evagri Scholɑstís: “Godítjɑ pëɾfʋndímtɑɾe që vrau popʋllsínë greke erdhí në vítín 746 pɑs Kɾishtít, me epídemínë gjíthëpërfshirëse që asgjësoj grekët e mbetur. Kjo ngjarje është konfirmuar ngɑ peɾɑndoɾí bízɑntín Konstɑndín Porfyrogeniti (905-969 pɑs Kɾíshtít), í cílí e rrëfen në líbɾín “Themɑtíkɑ”. Po ashtu për tu kuptuar edhe më qartë po shkruaj konkluzkonin e historianit britanik.“Greqia u krijua nga arvanitët, sepse ata jetonin në atë territor në 1831 dhe kudo flitej shqip”.
Këto përfundime dhe shumë të tjera si këto, vërtetojnë se arvanitët ikën dhe u ngulën diku. Atje ngritën bujtinat. Flisnin gjuhën e tyre arvanite (e ruajtën ashtu siç flisnin në vendlindjen e tyre).U bashkuan në mbrojte të territorit të ri. Ai territor nuk kishte emër si shtet, ndaj formuan shtetin e tyre “Ne Albania”/“Shqiperia e Re”. Ngulimi i atyre emigrantëve në një territor pa emër duhej pagëzuar. Ndaj e pagëzuan me “Ne Albania”. Në ato kohë kishte hapësira të pabanuara, siç ishte Thesalia, e cila në kohë u krijua nga migrimi i një pjese të popullsisë nga Thesprotia.Pak vite më pas hamorigat- dosëzat (Megalloidea) ja ndryshuan emërin në: “Shteti Grek”.
Me këtë emër irredentistët e megalloidesë dhe naçertanasit në veri të Shqipërisë mbollën fatkeqësitë në gadishullit tonë. Fatkeqësi që u ndjenë thellë në trupin e pellazgjisë e të Ilirisë dhe që e trashëgojnë sot arvanitasit, çamët dhe shqiptarët.
Përvojat, hulumtimet, niveli kulturor, pranojnë realitetin dhe përfundimin që kaq e thjeshtë duhet të jetë historia jonë dhe ajo e krijimit të shtetit të arvanitasve e vitit 1830.
[Pjesë nga libri në botim:“Njëqind e trembëdhjetë vitet e vetmisë së Çamërisë”].
Teksti i studiuesit Fahri Dahri paraqet një qasje të guximshme dhe polemizuese ndaj historisë së Çamërisë, Arvanitëve dhe formimit të shtetit grek. Autori mbështetet në referenca historike, kronika bizantine dhe interpretime të studiuesve të ndryshëm për të argumentuar vazhdimësinë e elementit shqiptar në territoret e sotme të Greqisë dhe për të theksuar kontributin vendimtar të arvanitasve në krijimin e shtetit grek modern.
Vlera e këtij shkrimi qëndron në përpjekjen për të nxjerrë në dritë aspekte të historisë që shpesh janë lënë në hije ose janë trajtuar në mënyrë të njëanshme nga historiografitë zyrtare. Autori ngre pyetje të rëndësishme mbi identitetin historik të popullsive të Ballkanit, mbi proceset e migrimeve dhe mbi rolin e shqiptarëve në zhvillimet politike të rajonit.
Njëkohësisht, teksti fton lexuesin të reflektojë mbi nevojën e studimeve të vazhdueshme shkencore dhe të dokumentuara, pasi çështje të tilla historike kërkojnë trajtim të kujdesshëm, mbështetje në burime të shumta dhe analizë kritike. Pikërisht në këtë dimension qëndron rëndësia e punës së autorit: nxitja e debatit akademik dhe e kërkimit të së vërtetës historike përmes argumenteve dhe dokumenteve.
Mesazhi përmbyllës i autorit lidhet me nevojën për vetëdije kombëtare dhe për kapërcimin e pengesave subjektive që vazhdojnë të ndikojnë në unifikimin identitar të shqiptarëve. Në këtë kuptim, libri i tij pritet të sjellë një kontribut të vlefshëm në pasurimin e literaturës mbi Çamërinë dhe historinë shqiptare në përgjithësi.