Reflektim mbi dhimbjen e një polici, përçarjen mes nesh dhe përgjegjësinë ndaj lirisë.
Kur të pashë me sy të përlotur, m’u ndal fjala.
Isha larg, por qava me ty. Mbeta përpara fotografisë sate dhe ndjeva se po më hapej një plagë që vitet e kishin mbuluar, pa e shëruar. E mbylla pamjen; fytyra jote mbeti. Sa më gjatë të shihja, aq më thellë më ktheheshin kujtimet.
“Isha larg, por qava me ty, o vëlla në uniformë. Në sytë e tu lexova dhimbjen e shqiptarit për shqiptarët. Loti yt ma hapi kujtesën; fytyra jote më mbeti në zemër.” — Asllan Dibrani
Nuk ta di emrin. Nuk mund ta di gjithçka që përjetoje. Por në shikimin tënd lexova tronditjen e një shqiptari që kishte dalë të ruante njerëzit e vet dhe po përballej me përçarjen e tyre.
Ata kishin dalë të protestonin. Të shprehnin një kërkesë, të mbronin një kauzë, të bashkonin zërin për lirinë e çlirimtarëve. Në atë shesh të Prishtinës duhej të kishte vend për qytetarin, për bindjen e tij dhe për dinjitetin e secilit.
Por, sipas përshkrimeve të përplasjeve, aty u shfaqën edhe fyerjet, kërcënimet dhe bajraktarizmi. Mes njerëzve që prisnin solidaritet hyri zhgënjimi; mes zërave që kërkonin drejtësi u dëgjua edhe përbuzja ndaj njëri-tjetrit.
Ti duhej ta ruaje atë hapësirë të lirë. Ta dëgjoje zemërimin dhe të mos e lejoje të bëhej dhunë. Ta mbroje protestuesin, qytetarin, kolegun — ndërsa brenda vetes duhej të mbaje edhe shqetësimin tënd.
Kë ta mbrosh prej kujt, o vëlla, kur në të dyja anët ke shqiptarë?
Në fytyrën tënde mua m’u duk se kjo pyetje kishte marrë peshën e një guri. Jeleku ta mbulonte kraharorin, por dhimbja kishte gjetur rrugën deri te sytë.
Loti yt ma hapi kujtesën
Loti yt ma ujiti zemrën.
Ra mbi kujtimet e burgut, mbi shpresën që na kishte mbajtur gjallë, mbi besimin se një ditë shqiptarët do të jetonin të lirë dhe do të dinin ta ruanin njëri-tjetrin.
Krahas teje më dolën para syve mijëra varre: të vrarët, të zhdukurit, familjet e shkatërruara nga diskriminimi, dëbimet dhe dhuna që synonte ta zhdukte popullin tim nga toka e vet. M’u shfaqën kolonat e njerëzve që largoheshin prej shtëpive, fëmijët të kapur pas dorës së nënës, pleqtë që kthenin kokën për ta parë edhe një herë oborrin që po linin.
Ti kishe dalë t’i mbroje njerëzit në lirinë e fituar me atë çmim. Në lirinë për të cilën luftuan ushtarët e UÇK-së dhe për të cilën aq shumë familje mbetën përgjithmonë me një vend bosh.
Prandaj pamja jote më dhembi deri në palcë.
M’u kujtuan njerëzit e luftës që sot ndihen të nëpërkëmbur e të harruar. Ata që sakrificën e mbajnë në trup dhe në heshtje, ndërsa përreth tyre përfituesit kërkojnë vëmendje, të paditurit japin leksione dhe britmat e turmës mbulojnë zërin e arsyes.
Sa rëndë është të kesh rrezikuar jetën për këtë tokë dhe më pas të dëgjosh se atdhedashurinë ta matin ata që prej saj kërkojnë vetëm përfitim!
Në një fabul të hidhur, një gjel u ngjit mbi rrënojat e një shtëpie dhe shpalli veten mbret. Poshtë tij, njerëzit kërkonin të afërmit nën gurë. Ai priste duartrokitje.
Kështu më duket bajraktarizmi mbi vuajtjen tonë: një popull mbledh copat e jetës, ndërsa dikush kërkon fron mbi to.
Më doli përpara edhe pamja që më ndjek e nuk më lë të qetë: babai i katër djemve të vrarë, i përlotur, duke kërkuar bukë në kazanët e plehrave.
Katër mungesa në një familje. Një baba duke kërkuar të mbijetojë.
Çfarë vlere kanë ceremonitë tona, nëse mirënjohja nuk arrin deri te sofra e tij? Çfarë kuptimi kanë fjalimet për sakrificën, kur njeriu që ka humbur gjithçka mbetet pa përkujdesje?
M’u kujtuan edhe ish-ushtarët që kanë humbur jetën nga vetëvrasja. Dhimbja e secilit ka historinë e vet; nuk mund të përmblidhet në një shkak të vetëm. Por këto humbje na kërkojnë të pyesim për vetminë që nuk e pamë, për thirrjen që nuk e dëgjuam dhe për ndihmën që nuk mbërriti në kohë.
Pastaj mendova për dallimin mes atij që rrezikoi jetën dhe atij që kërkoi më vonë ta përvetësonte lavdinë. Mes ushtarit që mbajti barrën dhe përfituesit që e ktheu emrin e luftës në privilegj.
Sa më gjatë të shihja ty, aq më fort më ktheheshin burgjet dhe fronti. Më kujtoheshin njerëzit që hynë në atë rrugë pa kërkuar kapital, rrahje krahësh apo favore. Donin që ky popull të jetonte i lirë.
Edhe unë atë shpresë e kam mbajtur në burg.
Nga ajo kujtesë më doli një thirrje:
O Adem Jashari, për mua njeriu i shekullit dhe simboli i qëndresës së UÇK-së, pse të mos ishe edhe ti në ballë të asaj proteste — në ndërgjegjen tonë?
Sakrifica jote duhej të na printe përpara çdo ambicieje personale. Kujtimi i Prekazit duhej të na kërkonte përulësi dhe përgjegjësi ndaj njëri-tjetrit.
Emrin tënd e thërrasim. A jemi të gatshëm ta mbajmë peshën morale të tij?
Pse të mos ishte mes jush edhe Coli, ai që unë e quaj ushtar dhe hero të gjallë, ndërsa ditët po i treten në burgun e Hagës?
M’u kujtuan edhe të tjerët që përballen me burgimin e vendimet e Gjykatës Speciale, bashkë me familjet që i presin. Mungesa e tyre duhet të na bëjë më të përgjegjshëm ndaj kauzës për të cilën mblidhemi.
Jo në emrin tim, jo në emër të UÇK-së!
Për goditjen e një të moshuari, siç është përshkruar nga ajo protestë, qëndrimi im është i prerë:
JO NË EMRIN TIM!
Jo në emër të burgut tim. Jo në emër të sakrificave tona. Jo në emër të të rënëve.
Jo në emër të UÇK-së!
Kush mban emblemën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ka detyrimin ta nderojë me sjelljen e vet. Ajo mbart kujtesën e jetëve të dhëna dhe të familjeve të thyera. Nuk mund të përdoret si mbulim për një grusht kundër një njeriu të pambrojtur.
Mendova për atë të moshuar duke u kthyer në shtëpi. Për familjen që do t’ia shihte fytyrën. Për një nip që mund ta pyeste: “Gjysh, çfarë të ndodhi?”
Çfarë do t’i thoshim atij fëmije për nderin dhe trimërinë?
Dhuna e një individi nuk përfaqëson gjithë veteranët apo protestuesit. Pikërisht për këtë duhet ta kundërshtojmë qartë, që askush të mos marrë të drejtën të flasë në emrin tonë përmes grushtit.
Këtu lind edhe një pyetje për ata që kërkojnë qendrën e vëmendjes: çfarë bëni ju që kjo kauzë të mbrohet me besueshmëri dhe dinjitet?
Për vendimet gjyqësore përgjigjen institucionet dhe provat. Por mënyra si sillemi në emër të luftës është përgjegjësia jonë. Kush provokon për t’u dukur, kush e ul debatin në fyerje, kush e përdor sakrificën për interes, e dobëson vetë mbrojtjen që pretendon se po i bën asaj historie.
Lotët e krokodilit nuk e shlyejnë këtë përgjegjësi.
Të qëndrosh pranë njerëzve të luftës vetëm kur ka kamera, të kërkosh vëmendje me veshje e sjellje provokuese, të rrahësh gjoksin dhe të bërtasësh mbi të tjerët, nuk mjafton për të dëshmuar solidaritet.
Ai provohet pasi sheshi zbrazet.
A shkon te familja që pret? A ndihmon ish-ushtarin në vështirësi? A e kundërshton të gabuarën kur vjen nga dikush që ke pranë?
Aty matet sinqeriteti.
Drejtësia kërkon prova dhe përgjegjësi
Përtej kërkesës për lirimin e katër ish-krerëve të UÇK-së, kërkoj që Shqipëria dhe Kosova, me mbështetjen e shqiptarëve, të ndërmarrin një nismë të përbashkët juridike ndërkombëtare për shqyrtimin e pretendimeve të Dick Martyt dhe të pasojave të raportit të tij.
Të vlerësohen nga juristë rrugët e ligjshme për kërkimin e përgjegjësive dhe mundësia e një padie ndaj subjekteve përgjegjëse. Vdekja e autorit nuk i mbyll pyetjet për saktësinë dhe ndikimin e pretendimeve të tij. Çdo dyshim për ndikime serbe apo ruse duhet të hetohet dhe të argumentohet me prova.
Një kërkesë kaq serioze duhet të përgatitet me dokumente, dëshmi dhe ekspertizë, që të mund të dëgjohet e të vlerësohet ndërkombëtarisht.
Duhet të shqyrtojmë me ndershmëri edhe rolin tonë në krijimin e Gjykatës Speciale. Institucionet tona kontribuuan në ngritjen e saj; kemi detyrimin të kërkojmë transparencë, paanshmëri dhe respekt të plotë për të drejtat e të akuzuarve.
Zemërimi duhet të na çojë te një punë e përgjegjshme. Te kërkimi i së vërtetës. Te guximi për të pranuar edhe gabimet tona.
Dhe këtu kthehem përsëri te ti, o vëlla në uniformë.
Te ti nisi ky shkrim. Në fytyrën tënde u lidhën gjithë ato kujtime.
Mendova për nënën që të pret. Ajo të njeh që përpara uniformës. E dallon lodhjen tënde, shqetësimin që përpiqesh ta fshehësh dhe heshtjen që të rëndon pas një dite të vështirë.
Në atë fotografi ajo do të shihte të birin.
Do të doja të isha pranë teje, të ta vija dorën në sup dhe të të thosha:
“Të pashë, vëlla. Ta ndjeva dhimbjen. Mos e mbaj vetëm.”
Isha larg dhe qava. Por loti yt më la edhe një detyrë: të mos mësohem me poshtërimin, të mos hesht përballë dhunës dhe të kërkoj që mirënjohja të bëhet përkujdesje konkrete.
Ai lot ushqeu tek unë urinë për dije, liri dhe atdhedashuri. Më kujtoi se dashuria për kombin duhet të arrijë te njeriu: te plaku i pambrojtur, te familja e dëshmorit, te ish-ushtari që kërkon ndihmë, te qytetari që proteston dhe te polici që ruan sigurinë e tij.
Ti më mbete në mendje, o polic.
Pasi sheshi u zbraz dhe britmat pushuan, mbete ti në kujtesën time: një djalë që duhet të kthehet në shtëpi, të heqë uniformën dhe të gjejë pak qetësi.
Atë që unë e pashë në një fotografi, ti e mbajte mbi supe.
“Liria e fituar me gjak nderohet çdo ditë, kur askënd nuk e lëmë të pambrojtur mes nesh.”
Nga Asllan Dibrani-Luani
Ish i burgosur politik, shkrimtar, poet, piktor dhe veprimtar me dekada përkushtimi ndaj lirisë, kulturës dhe çështjes kombëtare.
I thyer në zemër nga loti i një vëllai në uniformë.
