Luan – Asllan Dibrani, Gjermani
Shqiptarët duhet të kërkojnë zbardhjen e së vërtetës dhe të shqyrtojnë një padi ndërkombëtare lidhur me raportin e Dick Marty-t dhe pasojat e tij. Çdo rol i Serbisë, Rusisë apo i mbështetësve të këtij raporti në përhapjen e pretendimeve të rreme duhet të hetohet mbi prova. Akuza kërkon dokumente; përgjegjësia kërkon drejtësi.
APEL I FEDERATËS SË ARBËRISË
Një thirrje për unitet kombëtar, dokumentim, të vërtetën, drejtësinë dhe veprimin juridik
Ka ardhur koha që shqiptarët të shtrojnë një pyetje ndryshe.
Jo vetëm: Si do të mbrohemi?
Por:
Si do ta dokumentojmë të vërtetën? Si do ta paraqesim atë para botës? Dhe, aty ku ekziston baza juridike, a ka ardhur koha që edhe shqiptarët të kërkojnë drejtësi përmes rrugëve ligjore?
Për më shumë se dy dekada, çështja e akuzave të ngritura ndaj pjesëtarëve të UÇK-së ka mbetur një nga temat më të rënda dhe më të ndjeshme të historisë së Kosovës pas luftës.
Në qendër të kësaj historie qëndron edhe raporti i Dick Marty-t, i miratuar nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës më 25 janar 2011, pas raportit të paraqitur më 7 janar 2011. Raporti ngriti pretendime serioze për trajtime çnjerëzore, zhdukje personash dhe trafikim të paligjshëm të organeve dhe kërkoi hetime. Por një raport parlamentar nuk është vetvetiu një aktgjykim penal.
Pikërisht këtu duhet të fillojë një qasje e re:
Të ndahet qartë ajo që është pretenduar, ajo që është hetuar, ajo që është provuar dhe ajo që mbetet ende objekt shqyrtimi.
Nga raporti i Marty-t te Haga
Raporti i Marty-t nuk mbeti vetëm dokument politik apo parlamentar.
Pas tij, Bashkimi Evropian krijoi Special Investigative Task Force për të hetuar pretendimet e përfshira në raport. Më pas, në kuadër të një procesi institucional dhe juridik, u krijuan Dhomat e Specializuara të Kosovës dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar, me seli në Hagë. Vetë Dhomat e Specializuara deklarojnë se kanë juridiksion mbi krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe vepra të tjera sipas ligjit të Kosovës, në lidhje me pretendimet e raportuara në raportin e Këshillit të Evropës të 7 janarit 2011.
Pra, rruga ka qenë:
Raporti → hetimi → Haga → procesi gjyqësor.
Pyetja që shtrohet tani është:
A duhet që shqiptarët të mbeten vetëm në pozitën e të akuzuarit dhe të mbrojtjes, apo duhet të ndërtojnë edhe dokumentacionin, argumentimin dhe veprimet e tyre juridike?
Dick Marty vdiq. Por pyetjet nuk kanë vdekur
Dick Marty vdiq më 28 dhjetor 2023, në moshën 78-vjeçare.
Por vdekja e autorit të një raporti nuk e mbyll automatikisht një çështje historike, juridike apo institucionale.
Federata e Arbërisë nuk e sheh këtë çështje si një betejë personale kundër një njeriu që nuk jeton më.
Pyetja është shumë më e madhe:
Çfarë përgjegjësie kanë pasur institucionet? Çfarë provash janë mbledhur? Çfarë është vërtetuar? Çfarë nuk është vërtetuar? Çfarë pasojash kanë prodhuar akuzat? Dhe cilat mjete juridike ekzistojnë sot për të kërkuar sqarim, korrigjim ose përgjegjësi, aty ku ligji e lejon?
Këto janë pyetje që nuk varen nga jeta apo vdekja e një personi.
Ato varen nga dokumentet, provat, ligji dhe institucionet.
Një raport nuk mund të zëvendësojë drejtësinë
Raporti i Marty-t pati pasoja të rëndësishme institucionale. Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës kërkoi hetime mbi pretendimet, ndërsa më pas u zhvillua një hetim ndërkombëtar për to.
Por drejtësia nuk ndërtohet vetëm mbi një raport.
Drejtësia ndërtohet mbi prova, procedura, dëshmi të verifikueshme dhe vendime gjyqësore.
Prandaj edhe përgjigjja shqiptare duhet të jetë institucionale, profesionale dhe e dokumentuar.
Ne nuk kërkojmë që bota të na besojë verbërisht. Kërkojmë që bota të shohë dokumentet.
Ne nuk kërkojmë privilegj para ligjit. Kërkojmë barazi para ligjit.
Ne nuk kërkojmë hakmarrje. Kërkojmë përgjegjësi aty ku provat dhe ligji e justifikojnë.
Historia e Kosovës nuk mund të lexohet vetëm nga njëra anë
Një analizë serioze e drejtësisë ndërkombëtare për Kosovën duhet të përfshijë të gjitha provat dhe të gjitha krimet e dokumentuara, pa përjashtim.
Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë dënoi disa zyrtarë të lartë politikë, ushtarakë dhe policorë serbë për krime të kryera ndaj popullsisë shqiptare të Kosovës gjatë vitit 1999. Në vendimet e saj u trajtuan, ndër të tjera, dëbimet, transferimet e dhunshme, vrasjet, përndjekjet, dhuna seksuale dhe shkatërrimi i objekteve fetare. Disa nga këto dënime u konfirmuan edhe në apel.
Kjo pjesë e historisë është dokumentuar në procese gjyqësore ndërkombëtare.
Por një fakt nuk e anulon tjetrin.
Nëse janë kryer krime nga cilido individ, cilado strukturë apo cilado palë, ato duhet të hetohen mbi bazën e provave.
Drejtësia nuk duhet të ketë flamur.
Drejtësia duhet të ketë standard.
Nga mbrojtja te dokumentimi, nga dokumentimi te veprimi juridik
Për shumë vite shqiptarët janë gjendur në pozitën e mbrojtjes.
Kanë reaguar.
Kanë kundërshtuar.
Kanë protestuar.
Kanë shpjeguar.
Por sot duhet bërë një hap tjetër:
Të ndërtohet një sistem i qëndrueshëm shqiptar i dokumentimit dhe i mbrojtjes juridike ndërkombëtare.
Dhe, aty ku ekziston bazë juridike, të shqyrtohet edhe mundësia për veprime juridike dhe padi.
Federata e Arbërisë propozon krijimin e një:
Komisioni Shqiptar për Dokumentimin, të Vërtetën dhe Drejtësinë Ndërkombëtare
Ky nuk duhet të jetë një komision partiak.
Nuk duhet të jetë një strukturë për propagandë.
Nuk duhet të jetë një organizëm për të shpallur paraprakisht fajtorë apo të pafajshëm njerëz të caktuar.
Duhet të jetë një trup profesional, me juristë, historianë, studiues, arkivistë, ekspertë të së drejtës ndërkombëtare, gazetarë hulumtues, përfaqësues të viktimave dhe ekspertë të diasporës.
Detyra e tij duhet të jetë mbledhja, verifikimi, sistemimi dhe ruajtja e dokumenteve.
“Dosja Shqiptare për të Vërtetën dhe Drejtësinë”
Federata e Arbërisë propozon gjithashtu krijimin e një arkivi të posaçëm dokumentar:
DOSJA SHQIPTARE PËR TË VËRTETËN DHE DREJTËSINË
Në të duhet të mblidhen:
- dokumente gjyqësore;
- raporte ndërkombëtare;
- dëshmi dhe deklarata të verifikueshme;
- materiale arkivore;
- dokumente të institucioneve shqiptare dhe kosovare;
- dokumente të organizatave ndërkombëtare;
- fotografi dhe materiale audiovizuale;
- dëshmi të viktimave;
- studime akademike;
- materiale të medias dhe gazetarisë hulumtuese;
- dokumente që lidhen me krimet e kryera ndaj shqiptarëve gjatë luftës;
- si dhe çdo material tjetër që mund të ketë vlerë provuese.
Çdo dokument duhet të klasifikohet sipas burimit, datës, autenticitetit dhe vlerës së tij provuese.
Sepse historia nuk mbrohet vetëm me fjalë.
Historia mbrohet me arkiv.
“Shtëpia e Verdhë”: as heshtje, as shpallje pa prova
Një nga çështjet më të përfolura që lidhet me raportin e Marty-t është ajo që në diskursin publik është njohur si “Shtëpia e Verdhë”.
Këtu duhet të jemi veçanërisht të kujdesshëm.
Nuk është detyrë e një organizate politike, kulturore apo shoqërore të shpallë si të provuar atë që duhet të përcaktohet nga provat dhe gjykatat.
Por po aq e papranueshme do të ishte që një çështje kaq serioze të mbyllej vetëm me heshtje.
Prandaj kërkohet dokumentim.
Kërkohet hetim profesional.
Kërkohet transparencë.
Kërkohet që çdo pretendim të përballet me prova.
As heshtje. As gjykim paraprak. Prova dhe drejtësi.
Nuk mjafton të kundërshtosh. Duhet të dish të dokumentosh
Shqiptarët kanë pasur njerëz të zotë, dëshmitarë të drejtpërdrejtë, studiues, gazetarë dhe profesionistë.
Por ajo që ka munguar shpesh ka qenë koordinimi.
Një dokument gjendet në Prishtinë.
Një tjetër në Tiranë.
Një dëshmi në diasporë.
Një arkiv në Gjermani.
Një fotografi në Zvicër.
Një dëshmitar në Kosovë.
Një studiues në SHBA.
Dhe të gjitha këto mbeten të shpërndara.
Kjo duhet të ndryshojë.
Duhet krijuar një qendër e koordinimit dokumentar shqiptar, e cila do të mundësonte që materialet të mblidhen, të digjitalizohen, të kontrollohen dhe të përdoren nga ekspertët sipas standardeve profesionale.
Çfarë kërkon konkretisht Federata e Arbërisë?
Federata e Arbërisë propozon:
- Krijimin e një grupi të pavarur juridik dhe dokumentar.
Me juristë të së drejtës ndërkombëtare, studiues dhe ekspertë të dokumentimit. - Krijimin e “Dosjes Shqiptare për të Vërtetën dhe Drejtësinë”.
Një arkiv të strukturuar dhe të verifikueshëm. - Digjitalizimin dhe ruajtjen e arkivave.
Dokumentet me rëndësi historike dhe juridike nuk duhet të mbeten të shpërndara apo të rrezikojnë të humbasin. - Përfshirjen e diasporës shqiptare.
Universitete, juristë, historianë, gazetarë, arkivistë dhe profesionistë shqiptarë në Evropë, Amerikë dhe vende të tjera duhet të bëhen pjesë e këtij procesi. - Përgatitjen e dokumenteve në disa gjuhë.
Shqip, anglisht, gjermanisht, frëngjisht dhe gjuhë të tjera, sipas nevojës. - Shqyrtimin profesional të përgjegjësive të mundshme.
Jo me vendime të parapërcaktuara, por mbi bazën e provave dhe ligjit, duke përfshirë edhe vlerësimin e mundësisë për padi ose veprime të tjera juridike, aty ku ekziston bazë ligjore. - Krijimin e një rrjeti të përhershëm ekspertësh shqiptarë.
Sepse kjo nuk duhet të jetë vetëm përgjigje ndaj një raporti të vjetër. Duhet të jetë një mekanizëm që funksionon sa herë që përballë shqiptarëve ngrihet një çështje madhore historike, juridike apo ndërkombëtare.
Po përgjegjësia e institucioneve?
Këtu duhet të bëjmë edhe një pyetje tjetër.
Përse shqiptarët shpesh reagojnë vetëm pasi një çështje është bërë ndërkombëtare?
Përse presim që dokumentet tona të mblidhen nga të tjerët?
Përse nuk kemi arkiva të plota?
Përse nuk kemi ekipe të përhershme ekspertësh?
Përse shpesh një individ shqiptar përballet i vetëm me institucione të mëdha ndërkombëtare?
Kjo nuk është vetëm pyetje për të kaluarën.
Është pyetje për të ardhmen.
Një komb që nuk dokumenton historinë e vet rrezikon që historinë e tij ta dokumentojnë të tjerët.
A ka ardhur koha të kërkojmë llogari?
Po, por llogaria duhet kërkuar në mënyrën e duhur.
Jo me zemërim.
Jo me shpifje.
Jo me hakmarrje.
Jo me gjykime të bëra në rrjete sociale.
Por me dosje.
Me dokumente.
Me ekspertizë.
Me avokatë.
Me institucione.
Me procedura ligjore.
Dhe, aty ku ekziston baza juridike, me padi, ankime ose forma të tjera të veprimit ligjor.
Fakti që Dick Marty nuk jeton më nuk do të thotë se çdo çështje juridike është automatikisht e mbyllur; por as nuk do të thotë se ekziston automatikisht një padi kundër tij ose kundër trashëgimisë së tij. Kjo duhet të vlerësohet nga juristë kompetentë, sipas ligjit dhe juridiksionit përkatës.
Prandaj Federata e Arbërisë kërkon shqyrtim juridik profesional, jo deklarata të pambështetura.
Mjaft me përçarje!
Dhe tani vijmë te pjesa më e rëndësishme.
Leni grindjet në mes veti, o shqiptarë!
Kosova nuk mund të mbetet vetëm.
Shqipëria nuk mund të mbetet vetëm.
Lugina e Preshevës nuk mund të mbetet vetëm.
Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut nuk mund të mbeten vetëm.
Shqiptarët në Mal të Zi nuk mund të mbeten vetëm.
Çamëria nuk mund të mbetet vetëm.
Dhe diaspora shqiptare nuk duhet të jetë vetëm spektatore.
Ne mund të kemi mendime të ndryshme.
Mund të kemi bindje të ndryshme.
Mund të kemi parti të ndryshme.
Por përballë çështjeve të mëdha kombëtare, duhet të dimë të krijojmë mekanizma profesionalë që funksionojnë përtej ndarjeve ditore.
MJAFT ME PËRÇARJE!
Uniteti nuk do të thotë që të gjithë duhet të mendojnë njësoj.
Uniteti do të thotë të dimë të bashkëpunojmë kur interesi i përbashkët kërkon dokumentim, kulturë, shkencë, drejtësi dhe përgjegjësi.
Një mekanizëm për çdo sfidë kombëtare
Çështja Marty është vetëm një shembull.
Nesër mund të jetë një çështje tjetër.
Një dokument i falsifikuar.
Një pretendim historik.
Një çështje pronësie kulturore.
Një manipulim arkivor.
Një akuzë ndërkombëtare.
Një trashëgimi e mohuar.
Një krim i pazbardhur.
Një figurë shqiptare e denigruar.
Një monument i rrezikuar.
Nëse për çdo rast fillojmë nga zero, do të jemi gjithmonë të vonuar.
Prandaj duhet të krijojmë një strukturë të përhershme.
Një strukturë që nuk ndryshon sipas qeverive.
Nuk ndryshon sipas partive.
Nuk ndryshon sipas emocioneve të ditës.
Por punon mbi dokumentin, ekspertizën dhe ligjin.
Federata e Arbërisë: nga fjala te organizimi
Federata e Arbërisë e sheh këtë nismë në përputhje me misionin e saj për të lidhur shqiptarët në fushën e kulturës, shkencës, artit, dijes dhe bashkëpunimit institucional.
IDENTITET • UNITET • KULTURË • SHKENCË • ART
Këto nuk duhet të jenë vetëm fjalë.
Duhet të jenë punë.
Duhet të jenë arkiva.
Duhet të jenë institucione.
Duhet të jenë projekte.
Duhet të jenë ura bashkëpunimi.
Dhe, kur është e nevojshme, duhet të jenë edhe mjete për mbrojtjen e së vërtetës shqiptare në arenën ndërkombëtare.
Diaspora nuk duhet të jetë vetëm spektatore
Miliona shqiptarë jetojnë jashtë trojeve shqiptare.
Mes tyre ka profesorë.
Ka juristë.
Ka mjekë.
Ka historianë.
Ka inxhinierë.
Ka gazetarë.
Ka artistë.
Ka studiues.
Ka biznesmenë.
Ka arkivistë.
Ka profesionistë të institucioneve evropiane dhe ndërkombëtare.
Kjo pasuri njerëzore duhet të organizohet.
Diaspora nuk duhet të thirret vetëm kur duhen para.
Duhet të thirret kur duhen dije.
Kur duhen dokumente.
Kur duhet ekspertizë.
Kur duhet përfaqësim.
Kur duhet të ndërtohet një urë me institucionet e vendeve ku jetojnë shqiptarët.
Të mos presim gjithmonë që të tjerët ta shkruajnë historinë tonë
Kjo është sfida.
Jo ta shkruajmë historinë sipas dëshirës sonë.
Por ta dokumentojmë sipas fakteve.
Jo të fshehim atë që nuk na pëlqen.
Por ta përballojmë me prova.
Jo të shpallim të vërtetë çdo pretendim që na favorizon.
Por të kërkojmë standard të njëjtë për çdo pretendim.
Jo të mbrojmë dikë vetëm sepse është shqiptar.
Por as të pranojmë një akuzë vetëm sepse është shkruar nga një autor apo institucion ndërkombëtar.
Standardi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë.
Ky nuk është apel për hakmarrje. Është apel për përgjegjësi.
Federata e Arbërisë nuk kërkon një drejtësi shqiptare kundër një drejtësie ndërkombëtare.
Kërkon drejtësi.
Nuk kërkon që dikush të shpallet fajtor pa gjykim.
Kërkon që provat të shqyrtohen.
Nuk kërkon që historia të manipulohet.
Kërkon që dokumentet të dalin në dritë.
Nuk kërkon hakmarrje ndaj atyre që kanë bërë akuza.
Kërkon që, nëse ka pasur shkelje të ligjit, përgjegjësia të shqyrtohet nga institucionet kompetente.
Dhe mbi të gjitha:
Kërkon që shqiptarët të mos jenë më vetëm objekt i historisë së shkruar nga të tjerët, por subjekt i përgjegjshëm i dokumentimit të historisë së tyre.
Tani duhet të fillojë puna
Koha e deklaratave duhet t’ia lërë vendin kohës së organizimit.
Prandaj Federata e Arbërisë u bën thirrje:
juristëve shqiptarë;
historianëve;
studiuesve;
arkivistëve;
gazetarëve hulumtues;
universiteteve;
institucioneve të Kosovës dhe Shqipërisë;
organizatave të shoqërisë civile;
familjeve të viktimave;
dëshmitarëve;
profesionistëve shqiptarë në diasporë;
dhe çdo individi që posedon dokumente me rëndësi historike apo juridike:
Të bashkohemi rreth dokumentit.
Të krijojmë arkivin.
Të ndërtojmë dosjen.
Të konsultojmë juristët.
Të kërkojmë të vërtetën.
Dhe aty ku provat dhe ligji e lejojnë:
Të kërkojmë drejtësi.
Dhe nëse ekspertiza juridike konstaton se ekziston bazë dhe juridiksion:
Të ndërmarrim edhe veprimet përkatëse juridike.
Shqiptarë, bashkohuni përballë çdo sfide!
Një komb nuk mbrohet vetëm me fjalime.
Mbrohet me dije.
Me dokumente.
Me institucione.
Me kulturë.
Me shkencë.
Me art.
Me drejtësi.
Me njerëz që dinë të punojnë bashkë.
Federata e Arbërisë e vendos këtë apel në hapësirën publike si një ftesë për debat, bashkëpunim dhe organizim.
Sepse koha e përçarjes duhet t’ia lërë vendin kohës së përgjegjësisë.
Ne nuk kërkojmë që bota të na besojë verbërisht.
Kërkojmë që bota të shohë dokumentet.
Ne nuk kërkojmë privilegj para ligjit.
Kërkojmë barazi para ligjit.
Ne nuk kërkojmë hakmarrje.
Kërkojmë drejtësi aty ku provat dhe ligji e justifikojnë.
Dhe mbi të gjitha:
Kërkojmë të vërtetën e dokumentuar dhe të drejtën për ta kërkuar drejtësinë edhe përmes rrugëve juridike.
Nga Federata e Arbërisë
IDENTITET • UNITET • KULTURË • SHKENCË • ART
Për media:
Luan – Asllan Dibrani
Zëdhënës i Federatës së Arbërisë
