Nga Sak Muji – ish-i burgosur politik dhe organizator i veprimtarive kombëtare në Amfiteatrin e Rugovës
KUSH IA MBYLLI ZËRIN AMFITEATRIT TË RUGOVËS?! PSE PO HESHT TEMPULLI I ARTIT DHE I ATDHETARISË NË DRELAJ?! NJË THIRRJE NGA ZEMRA E RUGOVËS, NGA KUJTESA E QËNDRESËS DHE NGA NDËRGJEGJJA KOMBËTARE! 
PSE, O SHTETI YNË I LIRË?!
Pse një njeri si BESNIK LAJQI, që dha aq shumë nga vetja për lirinë, për artin, kulturën dhe dinjitetin kombëtar, sot duhet të kërkojë mbështetje për vetëm 1800 metra rrugë, që artistët, shkrimtarët, atdhetarët dhe qytetarët të arrijnë deri te ky tempull i kulturës shqiptare?! A nuk është kjo një padrejtësi që na dhemb të gjithëve?! Në Drelaj të Rugovës, atje ku malet shqiptare puthin qiellin, ku shkëmbinjtë dëshmojnë për qëndresën dhe ku historia frymon në çdo gur,
Besnik Lajqi ngriti një vepër të rrallë:
AMFITEATRIN RUGOVA – KODRA MBI KODËR!
Një amfiteatër në lartësitë madhështore të bjeshkëve, të cilin ne me krenari e kemi quajtur ndër tempujt më të lartë të artit në botë! Jo për përfitime personale! Jo për lavdi! Por për t’i dhënë kulturës shqiptare një shtëpi në zemër të maleve tona! Aty nuk u mblodhën vetëm spektatorë.
ATY U MBLODH HISTORIA, ARTI, LIRIA DHE NDËRGJEGJJA E NJË KOMBI!
Unë, Sak Muji, kam pasur nderin dhe përgjegjësinë të organizoj veprimtari kombëtare në këtë amfiteatër, ku u zhvilluan mbi dhjetë organizime me karakter artistik, kulturor dhe atdhetar. Aty ishin personalitete të shquara të artit, letërsisë dhe qëndresës shqiptare: Enver Petrovci, artisti ynë i madh. Ramiz Kelmendi, shkrimtari dhe intelektuali i paharruar. Përfaqësues të Shoqatës së të Burgosurve Politikë Shqiptarë, veprimtarë të lirisë dhe personalitete si: Hydajet Hyseni, Gani Krasniqi, Ali Lajçi, Berat Luzha, e shumë të tjerë që i dhanë kuptim dhe madhështi këtyre tubimeve. Aty kishte teatër! Aty kishte poezi! Aty kishte këngë! Aty kishte histori! Aty kishte dashuri për Shqipërinë dhe Kosovën!
ATY FLISTE SHPIRTI I NJË POPULLI QË KISHTE DALË NGA ROBËRIA!
Dhe sot?! Sot Besnik Lajqi na sjell fotografitë e asaj kohe dhe një dëshmi të dhimbshme. Sipas tij, prej më shumë se një dekade, ky amfiteatër ka mbetur pa aktivitete kulturore, pa mbështetje financiare dhe pa investimin e nevojshëm për rrugën prej 1800 metrash. Prandaj, unë pyes publikisht: KRYETAR I KOMUNËS SË PEJËS, KU ËSHTË PËRGJEGJËSIA INSTITUCIONALE PËR KËTË PASURI KULTURORE?! Pse nuk është investuar në rrugë? Pse nuk janë krijuar kushtet për rikthimin e artistëve? Pse nuk ka një program të qëndrueshëm për jetën kulturore të këtij amfiteatri? A ekziston ndonjë pengesë zyrtare për organizimin e aktiviteteve, apo është mungesa e mbështetjes institucionale ajo që po e mban të heshtur? Ne kërkojmë përgjigje, jo heshtje! Sepse nuk mund ta nderojmë Rugovën vetëm nëpër fjalime ceremoniale, ndërsa vepra të tilla të mbeten pa përkujdesje!
NUK MJAFTON TË FLASIM PËR HERONJTË, NËSE NUK I MBËSHTESIM EDHE VEPRAT E NJERËZVE QË IA KUSHTUAN JETËN ATDHEUT!
Besnik Lajqi nuk po kërkon luks. Ai po kërkon që një vepër e ngritur me dashuri të jetojë! Ai po kërkon rrugën që të çon te kultura! Ai po kërkon që skena të mos mbulohet nga heshtja! Ai po kërkon që fëmijët tanë të dëgjojnë sërish gjuhën, këngën, poezinë dhe dramën shqiptare mes maleve të Rugovës! Prandaj, kërkoj nga Komuna e Pejës, Ministria e Kulturës dhe institucionet përgjegjëse që të angazhohen për:
1. Ndërtimin ose përmirësimin e rrugës prej 1800 metrash deri te amfiteatri.
2. Mbështetjen financiare të aktiviteteve kulturore dhe artistike.
3. Ruajtjen dhe mirëmbajtjen e kësaj hapësire të veçantë.
4. Rikthimin e festivaleve, shfaqjeve teatrore, takimeve letrare dhe tubimeve kombëtare.
5. Një përgjigje publike për arsyet e mungesës shumëvjeçare të mbështetjes.
BESNIK LAJQI, MIKU IM, MOS U DORËZO!
Sepse ajo që ke ngritur në zemër të Rugovës nuk është vetëm gur mbi gur. Është dashuri mbi dashuri! Është kujtesë mbi kujtesë! Është një amanet kulturor për brezat që vijnë! Ne dikur luftuam që shqiptari ta kishte të lirë fjalën, këngën, flamurin dhe skenën e tij. E sot nuk duhet të lejojmë që ato të heshtin nga harresa dhe mospërkujdesja!
NËSE DIKUR NA I MBYLLNIN ZËRAT PUSHTUESIT, SOT NUK DUHET T’I MBYLLË HESHTJA E INSTITUCIONEVE TONA!
Le të zgjohet përsëri Amfiteatri i Rugovës! Le të jehojë kënga shqiptare nga Drelaj deri në çdo skaj të trojeve tona! Le të kthehen artistët dhe atdhetarët në atë skenë ku dikur përqafoheshin arti dhe liria!
Sepse, siç thotë edhe vetë Besnik Lajqi:
“ARTI ZBUT EGËRSINË E NJERIUT!” Dhe unë shtoj: ARTI E QYTETËRON NJË POPULL, KULTURA IA RUAN KUJTESËN, NDËRSA ATDHEDASHURIA IA MBAN GJALLË SHPIRTIN! RUGOVA NUK DUHET TË HESHTË! AMFITEATRI DUHET TË RINGJALLET!
Nderim për Besnik Lajqin dhe për të gjithë ata që e ndërtuan, e mbështetën dhe e gjallëruan këtë tempull të artit shqiptar! Me respekt, krenari dhe dhimbje atdhetare, SAK MUJI 
Ish-i burgosur politik (1981–1990) Bashkorganizator dhe dëshmitar i veprimtarive kombëtare në Amfiteatrin e Rugovës, Drelaj.
* IDE PROJEKT ZANA E MALIT NË AMFITEATRIN “KODRA MBI KODËR”
Një ëndërr e zemrës sime si mozaicist Atje nalt, në majet e bjeshkëve të Rugovës, aty ku ajri është më i pastër, ku qielli duket sikur zbret e flet me tokën, ku era u jep zë pishave, gurëve e heshtjes, unë gjithmonë e kam parë me syrin e shpirtit një vepër të madhe artistike, një vepër që nuk do të ishte vetëm zbukurim, por shpirt, histori dhe dritë për atë vend të bekuar. E kam fjalën për Amfiteatrin “KODRA mbi KODËR”, atë tempull të bukur arti e kulture në Drelaj të Rugovës, ku dikur jehonin fjala shqipe, kënga, drama, poezia dhe atdhedashuria. Si mozaicist, prej kohësh e kam pasur një ide të shenjtë në zemër: që në krejt rrafshin e amfiteatrit, në podiumin e tij, të shtrihet një mozaik madhështor i ZANËS SË MALIT. Jo çfarëdo figure. Jo thjesht një pamje dekorative. Por një Zanë Mali që të duket sikur ka lindur prej vetë bjeshkës, sikur e ka sjellë era e Rugovës, sikur e kanë bekuar gurët, krojet dhe qielli i atyre anëve. Unë e kam menduar atë Zanë të ndritshme në mermer e oniks, me shkëlqim fisnik, me bukuri të rrallë, me fytyrë të qetë, të pastër, të hijshme, dhe me sy të kaltër e të kthjellët, si vetë uji i burimeve të malit, si vetë qielli i lirisë, si vetë shpresa që nuk shuhet kurrë në zemrën tonë shqiptare.
Ajo do të ishte në mes të amfiteatrit, në zemër të krejt sipërfaqes, e rreth saj do të ngrihej madhështia e gurit, ulëseve dhe kodrës. Dhe në ato ulëse do të shihja plot njerëz: artistë, krijues, atdhetarë, dashamirë të artit, burra e gra, të rinj e të moshuar, të gjithë me sytë kah ajo Zanë e Malit që shkëlqen në podium, si një dritë e shpirtit kombëtar. Sa herë e mendoj këtë pamje, më duket sikur amfiteatri nuk do të ishte më vetëm një vend shfaqjesh, por një faltore arti shqiptar.
Një vend ku legjenda shqiptare takohet me kulturën, ku bukuria takohet me kujtesën, ku guri merr frymë, dhe ku mozaiku flet pa fjalë. Për mua, kjo nuk ka qenë vetëm një ide artistike. Ka qenë një ëndërr e zemrës sime. Një dhuratë që kam dashur t’ia fal këtij aseti kulturor e kombëtar. Një shenjë përjetësie për Rugovën. Një nderim për vendin ku janë mbajtur veprimtari të mëdha kulturore e kombëtare. Një falënderim për atë tokë që ka mbajtur në gjirin e saj artistë, veprimtarë e njerëz të shpirtit. Sepse atje nalt, në ato bjeshkë, nuk janë vetëm drurët, gurët dhe retë. Atje jeton edhe fryma e legjendës shqiptare. Atje janë zanat e malit. Dhe pikërisht për këtë, unë kam ndier se në mes të atij amfiteatri duhet të rrijë një Zanë, si simbol i bukurisë, i frymëzimit, i krenarisë dhe i pavdekësisë sonë kulturore.
Unë besoj se një mozaik i tillë do t’i jepte amfiteatrit një shpirt të ri. Do ta bënte edhe më të veçantë, edhe më të dashur, edhe më të paharrueshëm. Do ta kthente atë në një vend ku jo vetëm mbahet aktiviteti, por ku njeriu ndalet, mediton, frymëzohet dhe mallëngjehet. Zana e Malit në mozaik do të ishte vetë Rugova: e bukur, krenare, e heshtur, por plot forcë. Do të ishte vetë gruaja shqiptare e ngritur në art. Do të ishte vetë natyra e kthyer në përjetësi. Do të ishte vetë shpirti i kombit i shkruar me gurë. Kjo është arsyeja pse edhe sot kjo ide jeton brenda meje. Nuk është shuar. Nuk është harruar. Përkundrazi, vazhdon të më flasë si një amanet shpirtëror e artistik. Dhe unë them me gjithë zemër: nëse një ditë Amfiteatri “KODRA mbi KODËR” ringjallet sërish me madhështinë që meriton, atëherë në mes të tij duhet të ndriçojë kjo vepër — Zana e Malit, në mozaik, në mermer, në oniks, në dritë e në përjetësi.
Sepse atje nalt, ku rrinë zanat e malit, edhe arti duhet të ketë fytyrën e tij më të bukur. Kjo është ëndrra ime si mozaicist. Kjo është dhurata që do të doja t’ia jepja Rugovës.
Kjo është zemra ime e shtruar në gur.
Me respekt, Sak Muji
