Kuajt, kalorësit dhe mushkat – trashëgimia iliro-thrake

Ilirët dhe thrakët duket se ishin ndër të parët në Evropë që zhvilluan kulturën e kuajve për kalërim luftarak, ndryshe nga popujt e mëparshëm që përdornin kuajt vetëm për karroca. Tek Iliada, Homeri i quan Thrakasit, Dardanët dhe Trojanët “mbasrështues të kuajve”, duke treguar përdorimin e tyre të drejtpërdrejtë në betejë. Ky fenomen frymëzoi mitet greke: centaurët lindin si perceptim i kalorësve nga veriu, që grekët nuk e njihnin dhe i panë si njeri-kalë, ndërsa Pegazi, edhe pse me ndikime lindore, ka një komponent evropian-ilir që lidhet me kultin dhe mbarështimin e kuajve.

Në Ballkan dhe Anatoli ka mbijetuar një memorie etnike e lidhur me kafshët e fuqishme:

– Mezejtë në Bosnje,

– Moesët në Bullgari veriore dhe Serbi,

– Mysët në Anatoli,

– Maedët në Bullgarinë jugperëndimore

– Mushki në Anatoli, që plaçkiste dhe kishte kafshë të forta.

Këta emra tregojnë se kafshët nuk ishin thjesht mjete pune, por pjesë e identitetit dhe fuqisë së fisit. Pulenat e anijeve ilire dhe kali i Trojës lidhen me simbolikën e kalorësve dhe të kuajve të fortë, ndërsa miti i Demetrës në formë pele mund të lidhet me bagëtinë dhe kultin e kafshëve.

Sa i përket mushkave: kalërimi nuk ka nevojë për mushka, por mbarështimi i mushkave të forta mund të ketë kërkuar kuaj më të mëdhenj, sepse:

– Mushkat trashëgojnë nga gomari qëndrueshmërinë dhe durimin,

– Mushkat trashëgojnë nga pela madhësinë, fuqinë dhe shpejtësinë.

Pra, kuajt e mëdhenj dhe të fortë shërbenin si baza për mushkat, ndërsa kalërimi luftarak përdorte kuajt më të shpejtë dhe të manovrueshëm.

Në Bullgari, Maedët, një fis thrakas, sipas Hammond, kishin kulturë materiale ilire, duke e bërë lidhjen ndërmjet kulturës ilire dhe thrake të qartë edhe në aspektin material dhe simbolik.

Përfundim: Ilirët dhe thrakët ishin pionierë të kalërimit luftarak dhe të mbarështimit të kafshëve të fuqishme, ku kuajt dhe mushkat nuk ishin thjesht kafshë pune, por pjesë e kulturës, fuqisë dhe mitologjisë së tyre.