Mojtaba Khamenei (t.h.) përshkruhet si «Ali Khamenei me steroide» – edhe më i ashpër dhe me lidhje të thella me Gardën e Revolucionit. Foto: AhmadKermani1979 CC BY-SA 4.0
Ardeshir Pahlav / Document.no
Sulmi ndaj Iranit
Marrja e pushtetit nga Mojtaba Khameneit në Iran nuk do të çojë në një kurs më të moderuar, por më shumë në ashpërsim të politikës së sigurisë dhe pushtetit që ka karakterizuar vendin gjatë dekadave të fundit. Emri i tij lidhet me pjesën e fortë të elitës së pushtetit të Iranit, me mjediset e Gardës Revolucionare, IRGC, që mbështesnin komandantin e mëparshëm Qasem Soleimani, njeriun që ndërtoi rrjetin e milicive dhe forcave proxy të IRGC-së në Lindjen e Mesme dhe pjesën tjetër të botës.
Emërimi i Mojtaba Khameneit, 56 vjeç, djalë i të vrarit Ali Khamenei, si udhëheqësi i ri suprem i Iranit, është hera e parë që nga revolucioni i vitit 1979 që pushteti kalon nga babai tek djali. Kjo është një shkelje e parimit të udhëheqjes jo-trashëgimore mes klerikëve shiitë.
Njeriu i Gardës Revolucionare
Mojtaba Khamenei përshkruhet si «Ali Khamenei me steroide» – edhe më i ashpër, me lidhje të thella me Gardën Revolucionare dhe me përvojë minimale në diplomaci. Ai pritet të forcojë rezistencën kundër çdo lëshimi ndaj Perëndimit; ai më shumë do të përshpejtojë programin bërthamor dhe do të rrisë mbështetjen për grupet proxy. Njëkohësisht, zgjedhja e tij dërgon një mesazh te administrata Trump: «Ne nuk lejojmë që ju të na diktoni liderin tonë të ardhshëm».
Mojtaba Khamenei nuk është shfaqur që nga shpërthimi i luftës dhe supozohet se është i plagosur rëndë. Mendohet se ai u lëndua në këmbë gjatë sulmit që vrau babanë dhe pjesë të familjes më 28 shkurt, dhe se ai qëndron i fshehur për arsye sigurie. Mungesa e tij gjithashtu ka shkaktuar thashetheme se ai ka vdekur ose është në koma.
Mungesa e tij dobëson autoritetin e tij. Gjatë luftës, udhëheqja e dukshme është kritike për moralin dhe propagandën. Trump e ka quajtur atë të lehtë dhe spekulohet se ai do të jetë objektivi i ardhshëm i Izraelit.
Ndërtim rrjeti i gjerë
Mojtaba Khamenei ka pasur ndikim të konsiderueshëm mbi aparatin e sigurisë së Iranit për dekada me radhë. Edhe pa një rol formal politik, ai, në hije të babait të tij, ka qenë një figurë qendrore në strukturën e pushtetit të Iranit.
Ai lindi në vitin 1969 në Mashhad si djali i dytë më i madh i Ali Khameneit. Edhe pse rrallë është paraqitur në publik, ai konsiderohet si një nga figurat më me ndikim në sistemin politik të Iranit gjatë disa dekadave të fundit. Fuqia e tij ka qenë në masë të madhe joformale dhe e lidhur me rrjetet në aparatin e sigurisë, veçanërisht brenda Gardës Revolucionare.
Ky ndërtim rrjetesh ka rrënjët e tij në luftën midis Iranit dhe Irakut në vitet 1980. Si i ri, Mojtaba Khamenei mori pjesë në Gardën Revolucionare. Ai shërbeu në Batalionin Habib që ishte pjesë e Divizionit të 27-të Mohammad Rasoulallah. Në këtë njësi ai u njoh me Esmail Kowsari, i cili më vonë u bë gjeneral në Gardën Revolucionare. Rrjetet nga vitet e luftës lidhën Mojtaban me një brez veteranësh të IRGC-së që më vonë morën pozicione të rëndësishme në aparatin e sigurisë, dhe ky mjedis formoi bazën për ndikimin e tij politik më vonë.
Një emër që shpesh përmendet në lidhje me rrjetin e Mojtaba Khameneit është Hossein Taeb. Ai është konsideruar për shumë vite si një nga aleatët më të besueshëm të Mojtabas në Gardën Revolucionare. Taeb më parë ka udhëhequr milicinë Basij dhe më vonë u bë drejtuesi i organizatës së inteligjencës së Gardës Revolucionare, një nga institucionet më të fuqishme të sigurisë në Iran. Emërimi u interpretuar si rezultat i besimit personal që Mojtaba Khamenei kishte ndaj tij.
Kjo organizatë krijoi një problem struktural për sistemin sepse funksiononte paralelisht me Ministrinë e Inteligjencës, e cila formalisht është nën qeveri. Rivaliteti midis këtyre institucioneve ilustron se si Garda Revolucionare ka ndërtuar me kalimin e kohës një aparat të pavarur të pushtetit paralel me strukturat formale të shtetit.
Gradualisht u lind dyshimi në pjesë të aparatit të pushtetit se Taeb mund të kishte qenë i komprometuar në çështjet e sigurisë, dhe pas vdekjes së presidentit Ebrahim Raisi, ai u largua nga pozicioni. Megjithatë, thuhet se kontakti midis Taeb dhe Mojtaba Khamenei vazhdoi në kanale joformale jashtë syrit të publikut – si shumica e aktivitetit tjetër politik të Mojtabas.
Lidhës midis udhëheqësit të lartë dhe radikalëve të IRGC-së
Roli i Mojtaba Khamenei në politikën iraniane u bë më i qartë në mes të viteve 1990, kur ai gradualisht u zhvillua në një lidhje qendror midis zyrës së udhëheqësit të lartë dhe bërthamës së fortë të Gardës Revolucionare. Në periudha të trazirave politike, thuhet se ka luajtur një rol koordinues midis drejtuesve dhe forcave të sigurisë. Të tilla pretendime janë bërë ndër të tjera në lidhje me protestat pas zgjedhjeve presidenciale të vitit 2009, gjatë demonstratave në vitet 2017–2019 dhe valët e mëvonshme të protestave si Gruaja, jeta, liria.
Në kundërshtim me babanë e tij, Mojtaba nuk njihet si një folës i fuqishëm. Në disa raste të pakta kur ai ka dalë në publik, ai është përballur me kritika për mungesën e autoritetit retorik dhe fetar që lidhet me udhëheqjen e lartë të Iranit. Ai gjithashtu nuk ka pasur kurrë një pozicion të qartë publik, gjë që ka qenë pjesë e rrugës së karrierës për personat që më vonë janë bërë udhëheqës të republikës islame.
Një tjetër moment që theksohet është rendi fetar i Mojtaba Khamenei. Ai konsiderohet si «hojatoleslam», një gradë më e ulët brenda islamit shiit, jo si ayatollah – gjë që pritet nga udhëheqësi i lartë i Iranit. Ky «handikap» kompensohet nga mbështetja e tij nga Gardat Revolucionare.
Protestat e viteve të fundit e kanë bërë emrin e Mojtabës të njohur në publik. Gjatë demonstratave është raportuar për slogane që shprehën kundërshtim ndaj mundësisë që udhëheqja në republikën islame të bëhej trashëgimtare. Sloganet gjithashtu treguan se emri i Mojtaba Khameneit u zhvillua në një simbol të luftës për pushtet brenda sistemit politik të vendit.
Të gjitha fuqitë te kompleksi ushtaro-ekonomik i Gardës Revolucionare
Roli i Mojtaba Khameneit nuk ka të bëjë vetëm me udhëheqjen politike, por edhe me kontrollin mbi ekonominë e Iranit. Garda Revolucionare ka zhvilluar një kontroll të gjerë ekonomik mbi pjesë të mëdha të sektorëve më të rëndësishëm të vendit – nga nafta dhe energjia deri te ndërtimi, transporti dhe telekomunikacioni. Me Mojtaba Khamenein si udhëheqës i lartë i vendit, kompleksi ushtaro-ekonomik i Gardës Revolucionare mund të grumbullojë fuqinë ushtarake, politike dhe ekonomike në një qark – përveç nëse SHBA-ja dhe Izraeli ia ndalojnë këtë të gjithë.
Mojtaba Khamenei nuk ka dalë në publik që nga koha kur u zgjodh si udhëheqësi më i lartë i Republikës Islamike – përveç një paraqitjeje në formën e një figure prej kartoni. Foto nga mediat sociale
Mungesa e Mojtaba Khamenei nga jeta publike mund të shfrytëzohet nga Garda Revolucionare për të konsoliduar kontrollin mbi luftën, ekonominë dhe strukturat e tyre të pushtetit, ndërsa gjithashtu do të përpiqet të pengojë që vendi të bjerë në një vakum pushteti. Një vend pa një udhëheqës të qartë në një situatë lufte mund të destabilizohet shpejt, prandaj heshtja mund të jetë një strategji e ndërgjegjshme nëse thashethemet për vdekjen ose gjendjen e tij kome janë të bazuara.
Një scenar tjetër dhe më shqetësues është që Mojtaba është gjallë dhe kthehet nëse lufta përfundon pa rënien e regjimit. Në këtë rast, Irani mund të ketë një udhëheqës edhe më të pa kompromis se paraardhësi. Një skenar i tillë mund të sjellë militarizim të shtuar dhe një mundësi përshpejtimi të programit bërthamor.
Imami i dymbëdhjeti i fshehur?
Që Mojtaba të emërohet udhëheqës pa u shfaqur publikisht mund të duket e pazakontë nga një perspektivë perëndimore, por në islamin shia ekziston një paralelizëm në konceptin e imamit të dymbëdhjetë të fshehur, Imam Mahdi, të cilin të besnikët presin që të kthehet. Në këtë perspektivë, mungesa nuk do të perceptohej domosdoshmërisht si një shkelje e ideve të mbështetësve të regjimit për udhëheqjen.
- Ardeshir Pahlav (39) ka lindur në Teheran, Iran. Babai i tij kishte shërbyer në gardën e shahut deri në revolucionin e vitit 1979. Ai erdhi në Norvegji në vitin 2001. Sot ai është kryetar në Sun and Lion, organizata për zhvillim demokratik dhe arsimor në Iran, si dhe drejtor komunikimi në Këshillin Norvegji-Iran.
