Në analet e historisë ekonomike dhe energjetike të Kosovës, pak projekte kanë mbartur një peshë kaq të rëndë sa ai që fillimisht u projektua në vitet e 70-ta si “Kosova C”. Një ide projektuese e periudhës tjetër, e cila dekada më vonë u aktualizua nën petkun e ri të projektit “Kosova e Re”, u kthye në një nga betejat më të mëdha politike, mjedisore dhe financiare të shtetit të Kosovës.
Sot, kur ish-Ministrja e Energjisë dhe Minierave, akademike Justina Shiroka-Pula, ka marrë timonin e shtetit si Presidente e Republikës së Kosovës, është koha ideale për të ndriçuar një të vërtetë të heshtur: si ekspertiza e pastër dhe guximi qytetar bllokuan atë që me të drejtë po konsiderohej si një “varrmihës” mjedisor dhe financiar për vendin.
Nga “Kosova C” te “Kosova e Re”: Kronika e një rreziku të paralajmëruar
Projekti origjinal i viteve të 70-ta synonte shfrytëzimin masiv të linjitit pa pasur në konsideratë standardet moderne ekologjike. Kur ky projekt u rikthye në tavolinat qeveritare gjatë mandatit ministror të Shiroka-Pulës (2008–2011), presionet ndërkombëtare dhe ato të korporatave për nënshkrimin e tij ishin të jashtëzakonshme.
Megjithatë, mbrapa vendosmërisë së ministres qëndronte një shtyllë e palëkundur profesionale: burri i saj, Blerimi, një ekspert i shquar i energjetikës, djali i udhëheqësit të Kosovës, ekspertit dhe politikanit Ymer Pula. Përmes analizave të thukëta teknike, ai arriti të zbërtente rreziqet katastrofike që ky projekt mbartte për Kosovën:
Dimensioni i Projektit Rreziqet e Identifikuara Strategjike
Ndotja e Ambientale: Nivele alarmante të emetimit të gazeve, duke u konsideruar nga ekspertët e pavarur si një “Chernobyl mjedisor” në Obiliq.
Kostoja dhe Robëria Financiare: Detyrimi i shtetit për të blerë të gjithë energjinë me çmim të garantuar e të lartë, pavarësisht luhatjeve të tregut.
Mungesa e Transparencës: Procese të mbyllura të Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis dhe mungesa e konsulencës publike.
Guximi për të thënë “JO”
Në një ambient politik ku nënshkrimi i kontratave të mëdha shpesh shihej si sukses afatshkurtër, refuzimi i Justina Shiroka-Pulës për t’u nënshtruar presioneve ishte një akt i pastër patriotizmi ekonomik. Bindja e saj e thellë se Kosova nuk mund të ndërtonte të ardhmen e saj mbi shkatërrimin e shëndetit publik dhe falimentimin buxhetor u bë mburoja e vendit.
Ky vendim vizionar u vërtetua plotësisht nga koha: vite më vonë, mekanizmat financiarë ndërkombëtarë si Banka Botërore tërhoqën mbështetjen për shkak të kostove të larta mjedisore, dhe projekti u anulua përfundimisht në vitin 2020 pasi ContourGlobal u tërhoq.
Një trashëgimi nderi dhe edukate familjare
Ky kapitull nuk ishte thjesht një triumf i politikave publike, por një produkt i drejtpërdrejtë i një edukate familjare të shëndoshë. Të rritur me parimin se puna duhet të bëhet me nder dhe ekskluzivisht në interes të kombit, si nga ana e babait ashtu edhe nga ana e nënës, familja Pula dhe Shiroka treguan se integriteti nuk ka çmim.
Sot, teksa Presidentja Shiroka-Pula udhëheq Kosovën në mes të një zbrazëtie të madhe personale pas humbjes së bashkëshortit dhe mbështetësit të saj të jetës, Blerimit, ky shkrim shërben si një kujtesë publike dhe mirënjohje. Meritat e vëllait të Flutra Pula Morina (e cila rikujton disa detaje familiare të kohës) Blerim Pulës (RIP), përndryshe bashkëshortit të presidentes së Kosovës, një ekspert energjetik dhe palëkundshmëria institucionale e Justina Pula Shirokës kanë shpëtuar Kosovën nga një gabim strategjik me pasoja shekullore. Trashëgimia e tyre profesionale mbetet një model se si duhet të mbrohet me nder dhe dinjitet pasuria e këtij vendi.
