Analizë e Prof. Dr. Kolë Krasniqi
Vepra «Shqiptarët në luftë me Islamin Global» e Gjergj–Bajram Kabashit paraqet një përmbledhje të gjerë publicistike mbi raportet ndërmjet identitetit kombëtar shqiptar, besimit fetar, ndikimeve të jashtme dhe orientimit politik e kulturor të shoqërisë shqiptare.
Libri ka vlerë si një dëshmi e madhe për një angazhimi të vazhdueshëm në debatin publik.
Autori ndërthur artikuj të datuar, komente, intervista, kujtime personale, dokumente dhe materiale të marra nga mediat. Në libër e kemi kronologjinë e islamizimit të kombit, qysh mendon autori, që nga paslufta. Ditëpërditë e javë për javë. Ngjarjet përcillen hap pas hapi!
Prandaj, kjo ishte edhe arsyeja që në shtatorin e vitit 2006 e hapi portalin Drini (tash www.drini.us), që ta luftonte islamizimin e kombit për interesat e huaja antishqiptare, me shokët e shoqet e tij të shumëta. Pra, në bazë të teksteve të tij, analizave të shumëta, raporteve etj, ai nuk është kundër ndonjë religjioni, por është që përkatësia religjioze, cilado që të jetë ajo, apo jopërkatësia ndaj asnjë religjioni, t’i nënshtrohen në mënyrë rigoroze interesave të kombit.
Kjo përbërje përcakton edhe natyrën e veprës: një korpus publicistik me karakter polemik dhe dokumentues. Në librin e tij një vend të madh zë edhe interpretimi i fakteve historike dhe mënyra se si Perandoria Osmane, për shembull, e përhapi Islamin. Këtu autori sjell fakte historike, e nuk shkruan sipas ndonjë hamendësimi. Sidoqoftë, vlerësimi i saj duhet të mbështetet në këtë profil, duke dalluar dëshminë dhe qëndrimin personal nga përfundimet që kërkojnë një metodologji të mirëfilltë shkencore.
Për këtë arsye autori nuk i ikë historisë, kësaj “mësuesje të jetës”, por flet e dëshmon duke u bazuar në gjurmët e dëshmitë e saj.
Qoftë nën pushtimin e Perandorisë Osmane, të Serbisë apo tjetrit.
Boshti i librit të Gjergj – Bajram Kabashit është shqetësimi i autorit se përkatësia fetare mund të instrumentalizohet për ta dobësuar identitetin kombëtar dhe për ta zhvendosur orientimin e shqiptarëve nga hapësira evropiane. Kjo mund të shihet qartë nga lexuesit. Në këtë kuadër trajtohen financimet e jashtme të institucioneve fetare, ndërtimi i objekteve të kultit, arsimi, përdorimi elektoral i fesë, radikalizimi dhe pjesëmarrja e qytetarëve në konflikte të huaja. Autori e lidh këtë shqetësim me kujtesën e sundimit osman, politikat serbe ndaj shqiptarëve dhe përvojën e Kosovës pas vitit 1999.
Një nga vlerat e veprës është ruajtja e një materiali të shpërndarë në kohë dhe në media të ndryshme. Artikujt e datuar mundësojnë ndjekjen e zhvillimit të qëndrimeve të autorit dhe të debatit ku ai ka marrë pjesë. Dëshmitë autobiografike, përvoja e gazetarisë dhe jeta në diasporë i japin tekstit një zë të dallueshëm. Këto materiale mund të jenë të dobishme për studiuesit e publicistikës, të ligjërimit publik dhe të marrëdhënieve ndërmjet fesë e identitetit.
Dhe për ekspertët e sigurisë kombëtare e ndërkombëtare, pasi ky libër afron një tablo të plotë se si edhe pa e ditur iu nënshtruam agjendave të huaja që synojnë të na zhbëjnë si kulturë e histori, e të na i përvetësojnë territoret, si në të kaluarën jo aq të largët.
Libri ngre edhe çështje që meritojnë vëmendje institucionale dhe hulumtim të dokumentuar: transparencën e financimeve, përgjegjësinë e arsimit për formimin kritik, mbrojtjen e lirisë së mendimit dhe kundërshtimin e dhunës në emër të ideologjisë. Materialet për sulmet ndaj shkrimtarëve dhe për presionet ndaj autorëve e vendosin lirinë e shprehjes në një kontekst konkret. Rrëfimet për ndryshimin e besimit, ndërkaq, dokumentojnë përvoja personale që duhen trajtuar me respekt për autonominë e individit.
Pjesa tjetër e zgjeron veprën përmes intervistave me studiues, publicistë dhe veprimtarë. Të gjithë janë personalitete që autori i ka mendiuar si njohës të thelluar të temës. Bashkëbisedimet me Nusha Zhubën dhe Mark Palnikajn nxisin interesimin për burimet arkivore. Intervista me Dom Nikë Ukgjinin sjell materiale për trashëgiminë kulturore dhe ruajtjen e monumenteve. Rrëfimet e Tim Shkupit, Jusuf Buxhovit, Ibrahim Kelmendit e të Luljeta Pulës, materialet për Lëvizjen e Deçanit dhe bashkëbisedimi me Loris Castriotin , e lidhin temën e identitetit me kujtesën familjare, diasporën dhe zgjedhjet individuale.
Vëmendje të veçantë meritojnë përgjigjet e Sadri Ramabajës dhe disa formulime të Lirim Gashit dhe të të tjerëve, si të shkrimtarit Muharrem Blakaj, Mevi Rafunës, Afrim Musliut, Reshit Lalës, Qazim Namanit, Vesel Lekajt, Loris Castriotas, Lulzim Pecit, Abedin Sutajt, Don Shan Zefit e të shumë të tjerëve. Ato dallojnë besimin nga përdorimi i tij politik dhe e lidhin qëndrueshmërinë kombëtare me arsimin, institucionet dhe kulturën qytetare. Ramabaja kundërshton shprehimisht përgjithësimin e të gjitha bashkësive islame si «shoqëri paralele».
Këto përgjigje krijojnë hapësirë për ballafaqim argumentesh brenda librit dhe e bëjnë më të dukshëm dallimin ndërmjet pyetjeve polemike të autorit dhe gjykimit të të intervistuarit.
Megjithatë, problemi kryesor konceptual i librit është përdorimi jo gjithmonë i diferencuar i termave «Islam», «islamizim», «islam politik», «radikalizëm» dhe «terrorizëm». Praktikimi i besimit, një projekt politik me referenca fetare dhe një veprimtari e dhunshme përfaqësojnë dukuri të ndryshme.
Megjithëse autori nuk mendon fare për “luftën”, por për debatin tjetër, pasi tashmë nuk kemi më “islam tradicional”, të izoluar, apo të “ruajtur për ne” nga Serbia prej vitit 1912 deri në pjesën e parë të Qershorit 1999, kur përfundoj pushtimi serb i Kosovës, por që tash ndeshemi për ditë me “Islamin Global”.
Një çështje tjetër është lidhja ndërmjet përkatësisë kombëtare dhe asaj fetare. Në disa shkrime, identiteti shqiptar paraqitet si i papajtueshëm me identitetin mysliman, apo ndoshta autori ka menduar parasëgjithash mospajtimi me Islamin Global, ndërsa kalimi në krishterim vlerësohet si përmbushje kombëtare. Ky qëndrim krijon tension me mbrojtjen e laicitetit dhe të lirisë së ndërgjegjes. Pavarësisht faktit se autori jep shpjegime historike rreth kësaj. Argumenti për ruajtjen e identitetit shqiptar bëhet më bindës kur gjuha, kujtesa historike, kultura dhe përgjegjësia qytetare trajtohen si vlera të përbashkëta, pavarësisht zgjedhjes fetare të individit.
Rrëfimet për konvertimin kanë vlerë si dëshmi të zgjedhjeve personale. Megjithatë, nga një përvojë individuale nuk mund të nxirret domosdoshmëria e një zgjedhjeje të vetme për të gjithë kombin. I njëjti standard respekti duhet të zbatohet ndaj personit që ndryshon fenë, ndaj atij që e ruan atë dhe ndaj atij që nuk ka besim fetar.
Kjo vlen edhe për materialet historike. Referimi te arkivat është një pikënisje e vlefshme, por përfundimet duhen shoqëruar me dokumentet përkatëse, shenjat arkivore dhe shpjegimin e kontekstit të tyre. Citimet e atribuuara figurave politike e historike, veçanërisht Vaso Çubriloviqit, kërkojnë burim parësor të identifikueshëm. Përshkrimet e proceseve shumëshekullore nuk duhet të reduktohen në një shkak të vetëm ose të trajtohen si të njëjta në çdo krahinë e periudhë.
Në trajtimin e vrasjes së mësuesit francez Samuel Paty, pohimi për mungesën e dënimit nga BIK-u duhet ballafaquar me deklaratën e riprodhuar në vetë librin, ku akti kriminal dënohet. Po kështu, teksti i hytbes për Sirinë, i sjellë në pjesën e parë, përmban lutje dhe thirrje formale për ndihmë humanitare dhe formalisht nuk përmban një thirrje të shprehur që të rinjtë nga Kosova të shkojnë të luftojnë.
Megjithëse autori thekson deklaratën e BIK-ut (Bashkësisë Islame të Kosovës), se “Toka e Shamit është aq e rëndësishme për Allahun”, duke e vlerësuar se kjo mënyrë thirrjeje është panislamiste.
Gjuha polemike është pjesë e profilit të autorit, por në disa raste ajo i kalon caqet vlerësuese dhe përgjithësime ndaj grupeve fetare ose popujve. Formulime të tilla e zhvendosin vëmendjen nga çështja që kërkohet të provohet te përplasja identitare. Autori do të cekë mospajtimin e madh kombëtare me islamizimin, e jo me fenë e caktuar. Do ta theksoj faktin se , sipas tij, jo vetëm feja Islame, por edhe ajo Ortodokse, ndër shqiptarët janë shndërruar pak a shumë në “çështje turke” apo në “çështje greke”.
Intervistat mund të përbëjnë një pjesë më vete, ndërsa dokumentet e gjata të vendosen në shtojca.
Një bibliografi e unifikuar dhe një indeks emrash e temash do ta rritnin përdorshmërinë e librit.
Në vlerësimin tim, kjo vepër përmban material me interes për debatin publik shqiptar dhe dëshmon këmbënguljen e autorit në trajtimin e çështjeve që ai i konsideron vendimtare për identitetin kombëtar. Kontributi i saj më i qëndrueshëm është publicistik dhe dokumentues.
Prandaj, si profesor që ligjëron para studentëve qe sa e sa vite, si ekspert i sigurisë, e rekomandoj botimin e librit „Shqiptarët në luftë me Islamin Global“.
Ky do të jetë një libër i domosdoshëm për shtresat e gjera intelektuale, për studentët e jurisprudencës, policët dhe ekspertët e sigurisë, jo vetëm kombëtare.
