Teksti:Për shekuj me radhë, kanioni i bukur i Rugovës në Kosovë ka mbajtur të fshehur nën masivet e tij shkëmbore një sekret të madh nëntokësor që pothuajse askush nuk e imagjinonte.
Legjendat vendase flisnin për korridore të pafundme dhe shpella të errëta ku dikur fshiheshin thesarë ose njerëz gjatë luftërave, por shkenca nuk kishte asnjë provë konkrete.
Gjithçka ndryshoi kur një grup eksploruesish vendosën të sfidonin rreziqet e natyrës dhe të zbrisnin në thellësitë e panjohura të maleve.
Njeriu që udhëhoqi këtë mision historik dhe ndryshoi hartën gjeografike të vendit ishte speleologu i njohur kosovar, Fadil Bajraktari. Së bashku me një ekip ekspertësh francezë dhe vendorë, ai nisi hulumtimet në fillim të viteve 2000 për të dokumentuar atë që sot njihet botërisht si “Shpella e Madhe” (Groot).
Ky sistem i ndërlikuar shpellash doli të ishte një nga zbulimet më të rëndësishme natyrore në të gjithë rajonin e Ballkanit.
Eksplorimi nuk ishte i lehtë dhe përfshinte rreziqe ekstreme për jetën e ekipit, pasi Fadil Bajraktari dhe kolegët e tij zbuluan kilometra të tërë korandore nëntokësore, liqene të fshehura, si dhe stalaktite e stalagmite të mrekullueshme që ishin krijuar gjatë miliona viteve.
Çdo hap në atë errësirë totale ishte një zbulim i ri për shkencën dhe historinë natyrore të Kosovës.Gjatë ekspeditave të mëvonshme, u vërtetua se ky rrjet nëntokësor ishte shumë më i madh dhe më i thellë nga sa mendohej në fillim.
Përveç rëndësisë gjeologjike, këto kërkime të faktuara hapën një portë të madhe për turizmin e aventurës, duke tërhequr vëmendjen e gjeologëve të huaj nga mbarë bota. Zbulimi i Fadilit tregoi se nën sipërfaqen e Kosovës fshihet një botë tjetër, pothuajse tërësisht e paprekur nga njeriu.
Sot, eksplorimet e udhëhequra nga Fadil Bajraktari janë të dokumentuara plotësisht në institute shkencore dhe shërbejnë si një krenari kombëtare. Ky mister i zgjidhur i Alpeve Shqiptare dëshmon se natyra ende ka sekrete të mëdha për të na treguar nëse kemi guximin t’i kërkojmë.
