Vajzat e e Zadrimës së vjetër!
Marrë nga libri “Skutat e shpirtit zadrimor”
Është folur shumë për femrat virgjëresha shqiptare që trasformoheshin në meshkuj, dhe besoj se gjithsecili prej nesh i njeh këto femra sepse për to kanë folur shumë librat e televizionet…
Në Zadrimë vajzat e pamartuara quheshin murgesha. Për shumicën e vajzave ishte një zgjedhje e tyre, dhe nuk obligoheshin nga familja që të martoheshin. Ata e zgjidhnin këtë rrugë për shumë arsye, por ajo më kryesorja ishte si në rastin e virgjëreshave për të ndihmuar familjet e vëllezërve kur fëmijët e tyre mbeteshin jetimë. Kur u vdisnin të fejuarit, kur ishte kohë lufte etj.
Këta gëzonin respektin e të gjithëve sepse sakrifikonin jetën e tyre në nder të një të afërmi o të një kauze.
Murgeshat e zadrimës nuk jetonin në manastire, ( këta quheshin murgesha , e murgeshat e vërteta quhen motra) por shëpia e tyre kthehej në një manastir të vogël.
Antonio Baldaci hedh një dyshim, se nëse këta femra i dedikoheshin Zotit si në kohët antike apo ishin të detyruara të bëheshin murgesha nga frika e turqve. Sot mbas 110 vjetësh Baldacit që shkroj për Zadrimën, i themim me krenari, që ato vajza- murgesha ndiqnin një rregull shumë të vjetër, jo frikën e turkut, sepse po të kishin frikë turkun s’do martohej asnjëra.
Çdo shtëpi kishte murgeshat e veta dhe për ato shtëpi që i kishin ishte nder i madh sikur të kishin një njeri të Zotit në familje..Ata ishin të kudo ndodhura, shëronin me bimët mjekësore, mësonin kunatat, mbesat në përgatitjen e bukëve, punimin e mëndafshit, vekët , ushqimin, lutjen.. Fjala e tyre dëgjohej në shtëpi.. Kjo i bëri përshtypje Antonio Baldaçit kur kaloj në Hajmel- Zadrimë..
“Hajmeli, cammello, è il villaggio che sorge sotto la montagna dello stesso nome. Gli indigeni vogliono vedervi la forma della schiena di un cammello, con la sua gobba, e con discreta volontà si può dar ragione alla fantasia degli indigeni. Come le precedenti montagne, anchè questa ha dumeti e macchie boschive in basso ed è nuda e diroccata iri alto, acquistando un aspetto severamente alpestre, sebbene non arrivi che a 612 metri. Mi dissero che le ragazze cattoliche di Hajmeli non si sposano, volendo restare nubili per attendere ai soli lavori
di casa e pregare il Signore: infatti non si vedevano lavorare per i campi che gli uomini. Questa costumanza,. che porta in qualche modo al monaèismo (infatti le ragazze che restano nubili in onore della Chiesa si chiamano suore), è nata con la conquista ottomana o è invece un’antica consuetudine religiosa? Si può pensare che l’isolamento delle ragazze cattoliche sia una conseguenza di abusi che i turchi commettevano sulle donne abbandonate a sè stesse nei lavori dei campi e nell’impossibilità di difendersi, ma anche l’influenza religiosa deve avere la sua parte nell’uso consacrato in tutta l’Albania cattolica.”
Hajmeli, deveja , është fshati që shtrihet nën malin me të njëjtin emër. Vendasit duan të shohin në të formën e shpinës së një deveje, me gungën e saj, dhe me një sasi të konsiderueshme vullneti mund t’i jepet arsye imagjinatës së vendasve. Ashtu si malet e mëparshme, edhe ky ka duna dhe zona të pyllëzuara në fund dhe është i zhveshur dhe i rrënuar në majë, duke marrë një pamje të ashpër alpine, megjithëse arrin vetëm 612 metra.
Më thanë se vajzat katolike të Hajmelit nuk martohen, duke dashur të mbeten beqare për t’u marrë vetëm me punën, në një farë mënyre çon në monastizëm (në fakt vajzat që mbeten të pamartuara për nder të Kishës quhen murgesha), lindi me pushtimin osman apo është në vend të kësaj një zakon i lashtë fetar? Dikush mund të mendojë se izolimi i vajzave katolike ishte pasojë e abuzimeve që turqit kryenin ndaj grave që liheshin të kujdeseshin vetë në fusha dhe të paafta për të mbrojtur veten, por edhe ndikimi fetar duhet të ketë luajtur rolin e tij në përdorimin e shenjtëruar në të gjithë Shqipërinë katolike.
Në fotot e mëposhtëme , Leze Zhuba, murgeshë , por dhe mbesa e sajë Nushe Zhuba murgeshë… rritën fëmijët e vëllezërve…
