Kosova ka hyrë në një cikël të lodhshëm: shumë fjalë, pak strukturë, edhe më pak rezultat. Rinia është kthyer në spektatore të jetës publike, ndërsa modeli dominues i “suksesit” prodhohet nga formate që shpërblejnë zhurmën, jo punën. Në këtë boshllëk institucional, vullnetarizmi është përmendur shpesh – por rrallë është ndërtuar si sistem.
Prandaj kjo nuk është një ide tjetër për diskutim. Është iniciativë për vendim: krijimi i një Programi Kombëtar të Shërbimit Vullnetar dhe Kampeve të Rinisë, i adresuar drejtpërdrejt për Kuvendin e Kosovës dhe për Qeverinë e Kosovës për aprovim dhe zbatim.
Thelbi është i thjeshtë dhe i provuar: vullnetarizmi funksionon vetëm kur është i organizuar, i financuar dhe i shpërblyer në mënyrë konkrete. Evropa e ka kthyer në mobilitet dhe përvojë (me akomodim, transport të subvencionuar, kompensim minimal dhe certifikim ndërkombëtar). SHBA e ka kthyer në kapital karriere (me programe që japin stipend dhe kredi për studime). Izraeli e ka kthyer në identitet përmes jetës kolektive dhe përgjegjësisë së përbashkët. Këto nuk janë slogane – janë politika publike funksionale.
Kosova duhet ta bëjë të njëjtën gjë, por sipas realitetit të saj: ta institucionalizojë me ligj.
Propozimi është i qartë: miratimi i Ligjit për Shërbimin Kombëtar Vullnetar të Rinisë, krijimi i një Agjencie Kombëtare të Vullnetarizmit, dhe lansimi i Kampeve Kombëtare të Rinisë si program vjetor 6–8 javor. Jo kampe zbavitëse, por akademi verore të qytetarisë aktive: paradite punë reale (mjedis, komunitet, shëndet, projekte ekonomike), pasdite trajnim profesional (IT, gjuhë, zanate, sipërmarrje), në mbrëmje kulturë, sport dhe debat.
Për të mos mbetur deklarative, kjo iniciativë duhet të mbështetet në standarde konkrete, të provuara në BE dhe SHBA:
akomodim në konvikte gjatë verës, ushqim i organizuar, transport i subvencionuar (sidomos për diasporën), sigurim bazë, dhe mbi të gjitha certifikim zyrtar me orë pune të dokumentuara. Kjo krijon atë që sot mungon: biografinë e punës.
Pika kritike është diaspora. Ajo sot është potencial i pashfrytëzuar, i reduktuar në vizita sezonale. Me këtë program, diaspora e re do të vinte në mënyrë të organizuar – me paketë të qartë pjesëmarrjeje, me mentorim, me rrjetëzim dhe me rol konkret në terren. Ashtu si dikur shumë të rinj lëviznin në Evropë me lehtësira reale (transport i lirë, konvikte verore, programe ndërkombëtare), sot Kosova duhet të krijojë arsyen praktike që ata të vijnë këtu.
Financimi nuk është pengesë nëse strukturohet si duhet: një kombinim i buxhetit publik, sponsorizimit të bizneseve dhe kontributit të diasporës, i plotësuar me vetëfinancim të pjesshëm nga vetë aktivitetet e kampeve (projekte komunitare, evente verore, produkte dhe shërbime). Ky është modeli që funksionon: partneritet publik–privat me transparencë dhe auditim.
Ky projekt nuk është aktivitet rinor. Është reformë kulturore. Ai i përgjigjet drejtpërdrejt problemit më të madh që kemi sot: zëvendësimit të kulturës së punës me kulturën e spektaklit. Nuk është kundër argëtimit, por kundër zbrazëtisë që e ka zëvendësuar përmbajtjen. Ofron alternativë reale: punë, përvojë, bashkëpunim, perspektivë.
Kjo është arsyeja pse iniciativa duhet të kalojë në Kuvend dhe të marrë fuqi ligjore. Sepse pa ligj, mbetet projekt; me ligj, bëhet sistem. Dhe vetëm sistemi prodhon vazhdimësi.
Në fund, zgjedhja është e thjeshtë: ose vazhdojmë të prodhojmë spektakël dhe të humbim rininë në pasivitet, ose e organizojmë atë në punë të përbashkët dhe e kthejmë në forcë zhvillimi.
Kosova nuk ka nevojë për një tjetër debat mbi rininë. Ka nevojë për një vendim që e vendos atë në punë.
