Deklarimet anti shkencore dhe krrokamat e përjargiet kundër Kosovës të Kim Mehmetit

Deklarimet anti shkencore dhe krrokamat e përjargiet kundër Kosovës të Kim Mehmetit

Deklaratat e Kim Mehmetit,se Kosovarët nuk flasin gegnisht e as shqip dhe janë injorant, veçanërisht ato që kritikojnë Kosovën dhe shqiptarët e saj, përfaqësojnë një ligjërim anti-shqiptar dhe anti-kombëtar, i cili përpiqet të relativizojë rolin historik, gjuhësor dhe kulturor të Kosovës. Duke e paraqitur folmën e Kosovës si të “pamësuar” apo “mbulesë të injorancës”, Mehmeti nuk kryen një analizë gjuhësore, por ushtron sulme ideologjike dhe përçmuese, duke minuar një nga shtyllat kryesore të identitetit shqiptar.

Ky ligjërim:

Nënvlerëson vlerën historike dhe gjuhësore të Kosovës, e cila është burim i pasur i gjuhës shqipe dhe ka ruajtur elementë arkaikë të gegërishtes që nuk gjenden në jug.

1. Nga pikëpamja gjuhësore
Pretendimi se “shqiptarët e Kosovës flasin një gjuhë që mbulon injorancën e tyre për të mos ditur gjuhën letrare” është i pavërtetë, antishkencor dhe ideologjikisht i motivuar.
Gjuha e shqiptarëve të Kosovës është gegërishte me shtrirjen më të gjerë territoriale, me fondin leksikor më të pasur, me numrin më të madh të fjalëve autoktone dhe me strukturë më të ruajtur historikisht se çdo e folme tjetër shqipe. Ajo përfshin variante të brendshme dialektore, ashtu siç i ka edhe toskërishtja, por pa e humbur boshtin e vet strukturor dhe etimologjik.
Shqiptarët e Kosovës:
• e njohin dhe e përdorin gjuhën standarde në arsim, universitete, botime shkencore, letërsi dhe media;
• përdorin dialektin jo për shkak të padijes, por si shprehje e identitetit gjuhësor dhe kulturor.
Asnjë gjuhëtar serioz nuk e konsideron përdorimin e dialektit si “mbulesë të padijes”. Po të vlente kjo logjikë, atëherë:
• gegët e Shqipërisë,
• arbëreshët,
• toskët e jugut që flasin dialekt
do të ishin të gjithë “injorantë”.
Kjo është absurde dhe antishkencore.
2. Standardi ≠ autoritet shkencor absolut
Gjuha standarde shqipe është produkt i një marrëveshjeje historike dhe politike, jo rezultat i një procesi të pastër shkencor që ndjek kronologjinë e krijimit të fjalës, zhvillimin strukturor dhe hierarkinë historike të dialekteve.
Standardi:
• nuk është burimi i gjuhës,
• nuk është kriter vlere intelektuale,
• nuk është formë superiore nga pikëpamja shkencore.
Ironikisht:
• shumë nga shkrimtarët, studiuesit dhe akademikët më seriozë të Kosovës e zotërojnë standardin në nivel të lartë, edhe pse ky standard mbetet një konstrukt politik;
• ndërkohë, në Shqipëri ka plot individë që flasin dobët standardin dhe askush nuk i quan injorantë, sepse problemi nuk është gjuha, por qëllimi i sulmit.
3. Ligjërimi përçmues ndaj Kosovës
Këto deklarata nuk janë rastësi. Ato bien në një ligjërim të konsoliduar nënçmimi ndaj Kosovës, që prodhohet: herë në emër të “elitizmit kulturor”, herë në emër të “pastërtisë gjuhësore”,herë të veshura me moralizëm fetar apo ideologjik.
Ky ligjërim është artikuluar ndër vite edhe nga figura të njohura akademike e letrare, si Rexhep Qosja, Agim Vinca e të tjerë, shpesh në funksion të polemikave kundër Kosovës, gegërishtes dhe filozofisë politike rugoviane.
Kur kritika kalon nga analiza gjuhësore te poshtërimi kolektiv, nuk kemi më debat — kemi agjendë.
4. Çfarë do të ishte sinqeritet intelektual?
Një formulim i ndershëm do të ishte:
“Në Kosovë përdoret gjerësisht dialekti gegë edhe në hapësira publike, ndonjëherë në dëm të standardit.”
Por të thuash:
“kjo gjuhë mbulon injorancën”
është fyerje, jo mendim.
Sidomos kur:
• Norvegjia ka dy norma gjuhësore zyrtare, dhe në një dialekt janë fituar çmime Nobel;
• në Universitetin e Vjenës dhe në universitete gjermane ligjërohet dhe shkruhet në dialekte pa u akuzuar askush për padije;
• Kosova ruan fjalë shqipe autoktone (“plis”), ndërsa forma të huazuara sllave (“rroba; roba) kritikohen padrejtësisht si “më standarde” kur e kemi fjalen nga Kosova Tesha. Po ashtu kemi fjalen Qele kur dera eshte e mshelun me Qeles… etj.
Këtu nuk kemi problem gjuhësor, por ligjërim antikosovar të nxitur si projekt i Shqiperis.
5. Një fakt që nuk fshihet
Kosova: ka prodhuar letërsi, gjuhësi, historiografi dhe kritikë letrare të nivelit të lartë; ka ruajtur gegënishten si pasuri kulturore dhe historike; ka dhënë kontribut real në zhvillimin e shqipes moderne. Po ashtu me kritike letrare, me letersi ne pergjithesi, histori te letersis, shkrime e ligjerime per shkencat shoqerore ne pergjithesi, the teorin e letersis ne vecanti dhe poezi, e ka kapercyer Shqiperin dhe krijimtarin per 100 vjet perpara Shqiperis dhe Shqiptareve ne Maqedoni. Pa e njehesuar veshtiresit ne pushtim dhe luften e fundit, si dhe luftaret e shumta neper keto 200 vjete e fundit, Kosova ka krijuar shtet agjend politike dhe është bërë e njohur ne krejt botën edhe me shumë se Shqiperia dhe Maqedonia dhe Mali i Zi, shembull i dijes dhe i suksesit. Ku Kosova ishte ajo qe luftoj per shlirimin e Maqedonis, dhe Shqiperis po ashtu.
Të folmen e Kosovës nuk e bën inferiore fakti që nuk përputhet me standardin politik; përkundrazi, ajo është:
• më e thellë historikisht,
• më e pasur leksikisht,
• më e qartë strukturalisht,
• dhe më e afërt me kronologjinë e fjaleformimit, dhe etimlogjin e fjaleve, pra e formimit të shqipes.
Kjo nuk zhbëhet me një fjali arrogante.
6. Dimensioni politik dhe ideologjik
Duhet thënë hapur se një pjesë e madhe e deklaratave të Kim Mehmetit funksionojnë brenda një ligjërimi proturk dhe proislam politik, i cili nuk i shërben interesit kombëtar të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Ky ligjërim:
• relativizon kombëtaren,
• e trajton gjuhën dhe historinë shqiptare si barrë,
• dhe promovon identitete të importuara si “alternativa më të qytetëruara”.
Në këtë vakum identitar:
• turqizimi kulturor dhe
• maqedonizimi politik
ecin paralelisht dhe përforcojnë njëri-tjetrin.
Sulmet ndaj Kosovës dhe gegërishtes së saj (e folur nga Kosova, Puka, Malësia e Madhe, Malësia e Gjakovës, Plava, Gucia, Krumë etj.) janë pjesë e një logjike delegjitimimi: goditet Kosova si projekt kombëtar dhe gegërishtja si shtyllë identitare, që shqiptaria e Kosoves të paraqitet si e paplotë dhe e zëvendësueshme. Retorika dhe deklaratat që sulmojnë Kosovën dhe të folmen e saj nuk vijnë rastësisht nga individë që pretendojnë të jenë intelektualë. Në disa raste, siç është rasti i Kim Mehmetit, këto ligjërime funksionojnë më shumë si zëdhënës i ideologjive proislamike dhe proturke, sesa si analizë shkencore ose kritikë letrare. Në vend që të kontribuojë në forcimin e vetëdijes kombëtare dhe të ruajë shtresat e hershme gjuhësore të shqipes, ky lloj ligjërimi përforcon narrativa përçarëse, relativizon historinë dhe dobëson boshtin kombëtar shqiptar në Maqedoninë e Veriut.
Në këtë kuptim, kritika e tij nuk është kritikë intelektuale, por instrument propagandistik, që tenton të delegjitimojë Kosovën dhe të folmen e saj, dhe të minimizojë rolin historik dhe gjuhësor të hapësirës dardane.
Në planin gjuhësor, duhet theksuar një parim themelor i gjuhësisë moderne: një gjuhë pa të folme është gjuhë e vdekur. Standardizimi nuk e zëvendëson jetën dialektore; ai mund ta organizojë komunikimin administrativ, por nuk e krijon as nuk e mban gjallë gjuhën. Pikërisht për këtë arsye, shkenca gjuhësore nuk synon reduktimin e gjuhës në një formë të vetme, por studion, ruan dhe valorizion laramaninë, pasurinë leksikore dhe bashkëjetesën e varianteve. Vetëm qasjet politike autoritare kërkojnë “një fjalë, një gjuhë, një formë”, sepse uniformiteti shërben kontrollit, jo dijes.
Gjuha shqipe nuk është aq e varfër sa të përballojë përjashtime leksikore në emër të një patriotizmi të rremë apo të një urrejtjeje provinciale ndaj njërit prej trungjeve të saj themelorë. Çdo përpjekje për të delegjitimuar të folmen e Kosovës, qoftë në emër të “standardit”, qoftë në emër të një estetike artificiale, është në thelb antishkencore dhe ideologjike.
Kosova nuk përfaqëson një periferi gjuhësore, por një shtyllë themelore gjenetike, gjuhësore dhe historike të shqiptarëve. Hapësira dardane ka prodhuar vazhdimësi demografike, rezistencë kulturore dhe një traditë gjuhësore që ka ruajtur shtresime të hershme të shqipes. Pikërisht nga kjo hapësirë kanë dalë impulse historike që kanë ndikuar jo vetëm fatin e shqiptarëve, por edhe ekuilibrat rajonalë evropianë në momente kyçe.
Prandaj, ligjërimi që sulmon Kosovën, të folmen e saj dhe rolin e saj historik, nuk është thjesht një devijim personal. Ai përputhet me një vijë më të gjerë të ligjerimeve plot rren e mashtrime që synojnë;; dobësimin e vetëdijes kombëtare,
relativizimin e rolit historik të Dardanisë,dhe zhvendosjen e identitetit shqiptar drejt boshtesh fetare ose ideologjike joshqiptare.
Në këtë kuptim, çdo deklaratë që nënçmon Kosovën dhe gegërishten e saj nuk është vetëm fyerje morale, por mohim i një fakti historik dhe gjuhësor të dokumentuar. Një intelektual që ndërton kapital publik mbi këtë mohimi nuk kontribuon në dijen shkencore, por në fragmentarizimin e identitetit kombëtar .

Gjuha dhe gjeni Dardan është bërthama e asaj që emnohet Shqiptare

Teza se Dardania, përkatësisht hapësira e sotme e Kosovës, përbën një nga vatrat kryesore burimore të gjuhës shqipe, nuk është shpikje polemike apo konstrukt ideologjik, por përfundim i artikuluar dhe i mbështetur nga albanologë, indoeuropianistë dhe historianë të shekujve XIX dhe XX.
a). Parimi i vazhdimësisë gjeolinguistike
Një nga parimet themelore të gjuhësisë historike është se:
format më arkaike të një gjuhe ruhen zakonisht në hapësirat malore, kontinentale dhe më pak të ekspozuara ndaj proceseve intensive të romanizimit, helenizimit dhe urbanizimit të hershëm.
Pikërisht këto kushte i plotëson hapësira Dardani–Moesi, ku bën pjesë Kosova. Ndryshe nga jugu i Shqipërisë, i cili historikisht ka qenë nën presion të vazhdueshëm helen, romak dhe bizantin, dhe bullgare dhe krejt hapesira e Maqedonis dhe Shqiperis jane nje perzierje e fuqishme gjenetike , ku pothuajse nuk gjen dominant, derisa hapësira dardane ka ruajtur kontinuitet më të madh etnokulturor dhe gjuhësor, gjenetike, çka ka bërë të mundur mbijetesën e strukturave më të hershme të shqipes dhe gjenit .
Kjo shpjegon pse gegërishtja e Kosovës:
• ruan forma arkaike të nyjësimit,
• ruan sisteme më të vjetra foljore,
• ka leksik autokton më të gjerë dhe më pak të ndërmjetësuar,
• si dhe një strukturë sintaksore më lineare dhe më konservative.
b) Mendimi i albanologëve të shek. XIX–XX
Studiues të njohur si:
• Johann Georg von Hahn,
• Gustav Meyer,
• Norbert Jokl,
• Paul Kretschmer,
• Gustav Weigand,
kanë theksuar se hapësira veriore dhe verilindore e shqiptarëve (Dardania/Moesia) paraqet një vazhdimësi më të fortë iliro-shqiptare sesa hapësirat jugore.
Veçanërisht Norbert Jokl e konsideronte veriun shqiptar si çelës interpretues për historinë e gjuhës shqipe, pikërisht për shkak të ruajtjes së elementeve arkaike fonetike, morfologjike dhe leksikore, të cilat në toskërisht janë dobësuar ose zëvendësuar nga risi më të vona.
Kjo nuk do të thotë se toskërishtja nuk është shqipe, por se ajo përfaqëson një fazë zhvillimore më të vonshme, ndërsa gegërishtja e Kosovës ruan shtresime më të hershme të gjuhës.
c) Argumenti fonetik dhe morfologjik
Në të folmen e Kosovës vërehen qartë:
• ruajtja e nazalitetit historik (hunë, nandë, zâ),
• forma më të vjetra të nyjësimit emëror,
• dallime më të qarta ndërmjet temave foljore,
• dhe një koherencë morfologjike që ndjek më besnikërisht logjikën e zhvillimit indoeuropian të gjuhëve.
Këto nuk janë “zakone provinciale”, por tregues të mirëfilltë shkencorë të arkaizmit gjuhësor.
d) Lëvizja historike Veri → Jug
Teza se shqipja ka lëvizur nga jugu drejt veriut nuk ka mbështetje të fortë historike dhe gjuhësore. Përkundrazi, një numër studiuesish mbështesin idenë e një lëvizjeje graduale nga hapësira dardane drejt jugut, e shkaktuar nga:
presionet romake,dyndjet sllave, dhe rikonfigurimet politike të Ballkanit gjatë Antikitetit të vonë dhe Mesjetës së hershme.
Kjo lëvizje shpjegon pse: veriu ruan më shumë arkaizma, ndërsa jugu paraqet më shumë risi strukturore dhe huazime.
dh) Standardi dhe keqkuptimi shkencor
Fakti që standardi i shqipes u ndërtua kryesisht mbi bazë toske nuk e bën toskërishten burimore, njësoj siç fakti që latinishtja klasike u standardizua në Romë nuk e bën Romën vendlindjen e gjithë latinishtes.
Standardi:
• është produkt politik dhe administrativ,
• jo dëshmi e hierarkisë historike të dialekteve.
Ta përdorësh standardin për të shpallur Kosovën gjuhësisht inferiore është keqkuptim elementar i gjuhësisë historike.
k) Përfundim shkencor
Nga pikëpamja gjuhësore, historike dhe strukturore:
• e folmja e Kosovës përfaqëson një nga shtresimet më të hershme të shqipes,
• është burimore në kuptimin arkaik dhe zhvillimor,
• dhe përbën çelës interpretimi për historinë e gjuhës shqipe.
Prandaj, çdo ligjërim që e paraqet atë si “mbulesë të injorancës” nuk është thjesht fyes — është thellësisht antishkencor.
s) Referenca klasike albanologjike mbi Dardaninë si vatër burimore të shqipes
Johann Georg von Hahn (1811–1869)
Në veprën themelore Albanesische Studien (1854), Hahn e vendos bërthamën e shqiptarëve në hapësirat veriore dhe verilindore të Ballkanit, duke e lidhur vazhdimësinë iliro-shqiptare me territoret e Dardanisë. Ai thekson se shqipja ruan tipare arkaike indoeuropiane më të theksuara në veri, çka e bën këtë hapësirë vendimtare për studimin e prejardhjes së saj.
Gustav Meyer (1850–1900)
Në Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache (1891), Meyer evidenton se fondi më i thellë leksikor autokton i shqipes ruhet në gegërishte, veçanërisht në zonat veriore. Ai argumenton se huazimet greke dhe latine janë më të dendura në jug, çka nënkupton një ekspozim më të hershëm kulturor të toskërishtes dhe, rrjedhimisht, një shtresëzim më të vonë.
Norbert Jokl (1877–1942)
Jokl, një nga figurat më të mëdha të indoeuropianistikës, e konsideronte veriun shqiptar si çelës për historinë e shqipes. Në studimet e tij mbi fonetikën dhe morfologjinë historike, ai thekson se:
• gegërishtja ruan forma arkaike fonetike dhe gramatikore,
• ndërsa toskërishtja paraqet nivel më të lartë inovacionesh.
Jokl e lidh këtë fakt drejtpërdrejt me hapësirën dardane si zonë më pak e ndërprerë nga romanizimi intensiv.
Paul Kretschmer (1866–1956)
Kretschmer, në studimet e tij mbi substratin ballkanik, e sheh shqipen si pasardhëse të drejtpërdrejtë të një grupi ilir verior, duke përfshirë Dardaninë. Ai vëren se strukturat konservative të shqipes veriore janë më koherente me zhvillimin indoeuropian sesa format e mëvonshme jugore.
Gustav Weigand (1860–1930)
Weigand, në studimet e tij dialektologjike, vëren se gegërishtja përfaqëson një shtresë më të vjetër të shqipes, ndërsa ndarjet dialektore pasqyrojnë lëvizje historike nga veriu drejt jugut, jo anasjelltas.
sh) Argument përforcues: arkaizmat si kriter shkencor, jo emocional
Në gjuhësinë historike:
• arkaizmi nuk është prapambetje,
• por dëshmi e vazhdimësisë.
Fakti që gegërishtja e Kosovës ruan:nazalitetin, forma të vjetra të nyjësimit,leksik parahistorik, dhe sintaksë më lineare, e bën atë burimore në kuptimin shkencor, jo periferike.