Sot me 11 mars 2026 , pak më shumë se 37 vitesh u lëshua Fatwa ndaj shhkrimtarit të famshëm botëror Salman Rushdie nga udhëheqësi suprem i Iranit, Ayatollah Ruhollah Khomeini. Fatwa u lëshua më 14 shkurt 1989, pas publikimit të romanit “Vargjet satanike”. Kjo shkaktoi një sërë protestash dhe ngjarjesh të dhunshme në të gjithë botën. Ata që e kanë përcjellë ngjarjen në vazhdimësinë e saj, dijnë për protestat e mëdha që ndodhën dhe pasojat e kësaj Fatwe – thirrjeje për vrasje !
Djegia e librave dhe demonstratat (1989): Pamjet nga viti 1989 tregojnë turma të zemëruara, sidomos në Pakistan dhe Britani (si në Bradford), që djegin libra dhe figura (kukulla) të Salman Rushdie.
I dyshuari 24-vjeçar po dërgohet në një makinë pas sulmit ndaj Salman Rushdie të premten. Foto: Charles Fox AP/NTB Foto: (NTB scanpix) Hadi Matar, 24 vjeç, nga Fairview në New Jersey, është emëruar nga policia amerikane si njeriu që sulmoi shkrimtarin Salman Rushdie.
Në vitin 2012, u rriti shpërblimi për vrasjen e shkrimtarit në 3.3 milionë dollarë.
Vetë fatwa ishte një deklaratë fetare dhe juridike që ftonte myslimanët të vrisnin Rushdie dhe botuesit e tij pa vonesë.
30 vjet presion ndaj lirisë së shprehjes nuk është shumë për të festuar, por sot jemi më mirë të përgatitur për krizave të reja blasfemie.Janë 30 vjet nga fatwa e ayatollah Kohomeini ndaj shkrimtarit britanik-indian Salman Rushdie.
Ekziston një linjë që shkon nga djegia e librave në Bradford në vitin 1989 deri te masakra e Charlie Hebdo në vitin 2015.
Ishte vetëm kur udhëheqësi i Iranit, Ayatollah Khomeini, shfrytëzoi mundësinë dhe nxori një fatwa kundër Rushdie më 14 shkurt 1989 që çështja arriti kulmet ndërkombëtare. Ishte diçka e re që udhëheqësit shtetërorë të jepnin dënime me vdekje kundër qytetarëve në vende të tjera. Por, kjo fatwa pati jehonë e ndikim ndër popullatat me prejardhje prej vendeve myslimane në botë. Migrantët muslimanë në Europë, të cilët deri atëherë ishin identifikuar me prejardhjen e tyre kombëtare, papritmas u mobilizuan rreth një çështjeje të përbashkët. Dukej sikur muslimanët ishin njëzëri dhe flisnin me një zë.
Salman Ruzhdia pas atentatit
Në Norvegji, 26 shoqata muslimane u mblodhën për të organizuar një demonstratë të madhe në rrugën Karl Johans kundër «Satani Rushdie». Këshilli Islamik i Mbrojtjes, i krijuar për këtë rast, konsiderohet si paraardhësi i Këshillit Islamik të Norvegjisë.
Europa ishte e papërgatitur dhe nuk kuptoi plotësisht se çfarë po përballej. Hetimi i pamjaftueshëm i policisë norvegjeze mbi sulmin ndaj Nygaard në vitin 1993 është një shembull i mirë për këtë. Policia refuzoi të pranonte lidhjen e qartë me fatwan, dhe çështja mbetet ende e pazgjidhur. Librarët hoqën romanin e Salman Rushdie nga dyqanet dhe autori mori pak mbështetje nga politikanët dhe intelektualët perëndimorë. Sanksionet ndërkombëtare ndaj Iranit nuk u zbatuan.
Kjo u përsërit gjatë polemikës për karikaturat në 2005 dhe 2006. Politikanët dhe udhëheqësit perëndimorë hezituan përballë presionit nga regjimet autoritare në botën myslimane, dhe fanatikët fetarë përsëri patën mundësinë të vendosnin axhendën e vet. Linja e dialogut me imamët radikalë në Europë vetëm e forcoi pozicionin e tyre në ambientet myslimane. Kjo është përshkruar mirë në librin e shkrimtarit britanik Kenan Malik, «Afera Rushdie dhe rruga nga fatwa te xhihadi», i cili doli në 2009.
Atë masakër e bëri terroristi norvegjez Breivik, që në burg e ka ndryshuar edhe emrin e mbiemrin.
Edhe Charlie Hebdo i është bindur sulmit terrorist. Ata nuk do ta fyejnë më Islamin. Kur pothuajse e gjithë redaksia u vra, çmimi është shumë i lartë. Është një gjë kur vetëcensura justifikohet nga respekti për ndjenjat fetare të njerëzve, është krejt tjetër kur është për shkak të frikës nga pasojat. Për sa kohë që kjo frikë është e përhapur, ne kemi një problem serioz me lirinë e shprehjes në Evropë.
Ndikimi duhet të shkojë më mirë në drejtim të kundërt. Myslimanët në Perëndim mund të bëhen një forcë pozitive vendimtare për të modernizuar dhe demokratizuar vendet e tyre të origjinës. Pikërisht sepse liria e shprehjes këtu u lejon atyre të ushtrojnë si kritikë ndaj regjimeve shtypëse ashtu edhe kritikë ndaj dogmave të prapambetura fetare.
Çfarë do të ndodhte nëse “Vargjet satanike” të ishin botuar në vitin 2019? A do të ishte shkruar fare kjo libër? Nëse do të ishte shkruar, sigurisht që do të kishim dëgjuar shumë më tepër nga myslimanët e moderuar dhe liberalë.
Dënimi ndaj Hadi Matar (27) ra të premten. Sulmi në vitin 2022 bëri që Rushdie të humbiste shikimin në një sy.
Rushdie u godit me thikë disa herë serioze gjatë një festivali letrar në New York.
Ai mbijetoi sulmin me thikë, por humbi shikimin në një sy.
Shkrimtari Salman Rushdie. Foto: Michael Probst / AP / NTB
Matar u shpall fajtor për përpjekje për vrasje.
Rushdie kaloi 17 ditë në spital në Pensilvani pas sulmit, shkruan Sky News.
Para se të dënohej, Hadi u lejua të deklarohej në gjykatë, shkruan AP.
– Salman Rushdie nuk dëshiron të respektojë njerëzit e tjerë, tha Matar sipas agjencisë së lajmeve.
– Ai do të jetë bulliq, ai do të ngacmojë njerëz të tjerë. Unë nuk pajtohem me këtë, tha ai.
Rushdie është më i njohur për librin «Versetet Satanike» që u botua në vitin 1988.
Libri ishte kontrovers. Dhe kjo çoi, ndër të tjera, që udhëheqësi i Iranit, Ruhollah Khomeini, të nxirrte një fatva kundër Rushdie, botuesve dhe përkthyesve të librit.
-
Gazetar
-
Gazetar
Të premten mbrëma, gjendja e Rusdhie ishte ende e panjohur. Policia konfirmoi rreth orës 18:00 me orën norvegjeze se autori ishte goditur me thikë në qafë dhe është në spital.
Dhe më vonë, rreth dy orë pas sulmit, Kathy Hochul, shteti i guvernatorit të Nju Jorkut, tha se autori është gjallë, sipas BBC.
Ndërtimi për të ardhmen
Disa qindra njerëz që kishin ardhur për të dëgjuar bisedën me autorin me famë botërore. Rushdie, i cili jeton në Nju Jork, ka folur atje disa herë më parë.
Që nga botimi i librit Vargjet Satanike në vitin 1988, autori indian-anglez Salman Rushdie ka qenë i diskutueshëm.
Në gusht të vitit 1992, lajmëtari Uilliam Nygaard i Aschehougut e ftoi Salman Rushdin në Norvegji. Ajo tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare.
Nygaard: Ka mbajtur kontakte
Të premten mbrëma, William Nygaard i tha Aftenpostenit se aktualisht ka vetëm spekulime për atë që fshihet pas sulmit.
Rasti Nygaard është atentati ndaj botuesit William Nygaard në Oslo më 11 tetor 1993, jashtë shtëpisë së tij në Dagaliveien në Oslo. Nygaard u godit nga tre plumba nga një revolver, por mbijetoi. Askush nuk është arrestuar për përpjekjen për vrasje, por kjo lidhet me faktin që shtëpia botuese e Nygaard, Aschehoug, botoi librin kontraversial Verset Satanike nga Salman Rushdie.
Rasti u pushua fillimisht në 2007, por hetimi u rifillua në 2018. Në 2024 rasti u pushua përsëri, por u rifillua nga Prokurori i Përgjithshëm pas ankesës të njëjtin vit.
William Nygaard pa se që makina e tij ishte shpuar kur mëngjesin e një dite po dilte nga shtëpia për të shkuar në vendin e punës në botuesin Aschehoug. Ai hapi derën e pasagjerit për të gjetur numrin e telefonit të Falken. Atëherë u qëllua nga pas. Nygaard mendoi se kishte marrë një rrymë elektrike dhe u largua nga makina. Ai u qëllua nga tre plumba nga një pistoletë tip Dan Wesson. Një plumb shkoi përmes trupit, dy të tjerët mbetën brenda dhe duhej të hiqeshin me operacion.[2] Rripi i ullirit të vajit të Nygaard ngjashëm shpëtoi jetën e tij.[3] Nygaard nuk pa autorin, por një burrë me lëkurë të errët me kapuç dhe shikim të ftohtë u vërejt nga një praktikant 17-vjeçar tek qiramarrësi i Nygaard.[4] Burri u vërejt gjithashtu nga një fqinj tjetër dhe nga dy nxënës të shkuarit përpara shkollës. Vetëm kur Nygaard mbërriti në spitalin Ullevål u zbuluan plagët e shkaktuara nga plumbi, dhe atëherë u lajmërua policia.[5]
Drejtoria e policisë së Oslo-s hetuan rastin, fillimisht intensivisht për një vit e gjysmë, dhe me një fazë intensive hetimi edhe në vitin 1998. Policia nuk arriti të gjente autorin ose autorët e veprës, dhe sipas gazetarit Odd Isungset, drejtoria e policisë së Oslo-s e lodhi prokurorin e shtetit që rasti të pezullohej.Rasti pastaj u pezullua në vitin 2007 me arsyetimin se autori ishte i panjohur. William Nygaard nuk u informua për pezullimin. Odd Isungset bëri një program dokumentar në vitin 2008, dhe Prokurori i Përgjithshëm deshi të shqyrtonte rastin përsëri.
Prokurori shtetëror Lasse Qvigstad vendosi që hetimi të rifillonte, dhe hetimi i ri u nis nga Kripos në vitin 2009, kur gjatë një rishikimi u gjetën mangësi në hetimin fillestar. Në lidhje me dokumentarin e NRK Brennpunkt[8] për rastin në 2012, prokurori shtetëror Lasse Qvigstad kritikoi ashpër hetimin e policisë së Oslo-s mbi atentatin. Më 9 tetor 2018, dy ditë para afatit të parashkrimit prej 25 vjetësh, u bë e ditur se Kripos kishte akuzuar disa autorë për atentat.[9] Leif A. Lier u bë drejtues i hetimit në rastin Nygaard. Komandanti i policisë Willy Haugli ishte i shqetësuar që ai vetë dhe shefi i krimeve Truls Fyhn të mos kishin përfshirje të drejtpërdrejtë në hetim, duke iu referuar faktit që länspolismästare (drejtori i policisë) Hans Holmér vetë kishte drejtuar hetimin pas vrasjes së Palme në Suedi në 1986 – me rezultat të dobët.[10] Policia shpalli një shpërblim prej 50 000 kr, P.E.N. daneze shpalli 75 000 dhe Aschehoug Forlag shpalli 125 000 për ata që kishin informacione që mund të ndihmonin në qartësimin e çështjes.[11] Policia akuzoi dy persona për tentativë vrasjeje ose pjesëmarrje në tentativë vrasjeje në vitin 2018.[12]
Drejtori i përgjithshëm Mads Nygaard, djali i William Nygaard, ka kritikuar hetimin, veçanërisht faktin që të dy të pandehurit, sekretari i parë i Iranit atëherë në ambasadën në Oslo, Mohammad Nikkhah, dhe libanezi Khaled Moussawi, nuk janë bërë të njohur me akuzën, as janë kërkuar apo intervistuar. Mads Nygaard mendon se kjo tregon se çështja është një skandal gjyqësor, pasi të dy të pandehurit mund të udhëtojnë lirshëm nëpër botë.[13]
Në prill 2024, çështja u mbyll nga prokurori shtetëror në Oslo.[14] Në korrik të së njëjtës vit, mbyllja u anulua.[15]
Romani i Salman Rushdie “Versetet Satanike” i cili u botua në vitin 1988 u perceptua si blasfem nga prijësia fetare në Iran, dhe më 14 shkurt 1989, ayatollah Khomeini shpalli një fatwa (dënim me vdekje) kundër Rushdie dhe të gjithë të tjerëve që kontribuuan në botimin e librit. Një jo-iranian që arrinte ta vriste Rushdie do të merrte një shpërblim prej një million dollarësh, ndërsa një iranian do të merrte tre milion dollarë. Përkthyesi japonez Hitoshi Igarashi u qëllua me thikë më 12 korrik 1991. Një javë më vonë, përkthyesi italian Ettore Caprioli u sulmua me thikë, por mbijetoi. Në vitin 1993, hoteli në qytetin e Sivas ku ndodhej një shkrimtar turk që kishte publikuar pjesë të “Verseve Satanike” u vërsul nga fundamentalistët islamikë. Shkrimtari mbijetoi, por 37 persona të tjerë vdiqën në zjarr. Libraritë në Holtet në Oslo dhe në Rykkinn u sulmuan me zjarr pasi përkthimi norvegjez u botua në vitin 1989.
