Nga: Nexhmije Mehmetaj
Historinë e Ditës së Verës thuajse të gjithë e njohin si një festë e lashtë shqiptare, me rrënjë të thella pagane, që ka mbijetuar ndër shekuj, duke ruajtur simbolikën e saj të lidhur me natyrën dhe ringjalljen e jetës pas dimrit të ashpër. Kjo festë, e cila tradicionalisht festohet më 14 mars, ka origjinën në besimet e hershme ilire dhe lidhet ngushtë me ciklet e natyrës, si shenjë e fillimit të pranverës dhe lulëzimit të jetës së re.
Sipas një prej teorive më të besueshme, Dita e Verës rrjedh nga kulti i adhurimit për Dianën Kandaviane (Diana Candaviensis), një hyjneshë ilire e gjuetisë dhe pjellorisë, e cila adhurohej veçanërisht në rajonin e Kandavisë, në trevat e sotme të Shqipërisë. Sipas studimeve të arkeologut austriak Karl Patsch, gjurmët e këtij kulti mund të lokalizohen në rrjedhën e sipërme të lumit Shkumbin, një zonë që në lashtësi ka qenë e banuar nga fiset ilire dhe ka pasur një rëndësi të veçantë kulturore e fetare.
Diana Kandaviane përfaqësonte lidhjen mes njeriut dhe natyrës, një koncept i fortë në besimet pagane, ku natyra shihej si një forcë e gjallë dhe hyjnore. Kjo është edhe arsyeja pse Dita e Verës lidhet me ardhjen e diellit dhe rilindjen e jetës, duke shënuar fundin e dimrit dhe nisjen e një cikli të ri, të mbushur me shpresë, bollëk dhe gëzim.
Në traditën shqiptare, Dita e Verës festohet me rite të ndryshme që pasqyrojnë këtë simbolikë të rilindjes. Në qytetin e Elbasanit, që njihet si epiqendra e kësaj feste, njerëzit përgatisin ballokume, një ëmbëlsirë tradicionale që gatuhet me miell misri, vezë, gjalpë dhe sheqer, duke ruajtur një recetë të trashëguar ndër breza. Po ashtu, në këtë ditë, njerëzit dalin në natyrë, këndojnë, kërcejnë dhe ndajnë urime për fat dhe mbarësi, një traditë që rrjedh nga besimi se festimi i kësaj dite sjell shëndet dhe begati gjatë gjithë vitit.
Dita e Verës nuk është vetëm një festë tradicionale, por një pasuri e kulturës shqiptare që dëshmon vazhdimësinë e lidhjes së popullit me natyrën dhe besimet e tij të hershme. Për këtë arsye, ajo vazhdon të mbetet një nga festat më të dashura dhe më të rëndësishme për shqiptarët, brenda dhe jashtë kufijve të Shqipërisë.
14.03. 2025
