Nuk mund të mohohet ajo që është arritur.
Struktura drejtuese e Iranit është goditur rëndë. Figura qendrore janë zhdukur. Zinxhirët e komandës janë thyer. Kapacitetet ushtarake janë reduktuar ndjeshëm. Ajo që dikur dukej si një sistem i organizuar dhe i lidhur mirë, sot është më i fragmentuar, më i pasigurt, më i cenueshëm.
Diplomatikisht, Irani është shtyrë prapa. Izolimi është thelluar. Rajonalisht, aftësia e tij për të frenuar kundërshtarët ka filluar të çajë. Hapësira ndërkombëtare është ngushtuar.
Nëse ndalemi këtu, përfundimi duket i qartë; ky është fillimi i fundit.
Por pikërisht këtu analiza rrezikon të bëhet shumë e thjeshtë.
Sepse ajo që është thyer nuk është domosdoshmërisht ajo që e mban regjimin gjallë. Dhe për këtë arsye, lufta po hyn në një fazë tjetër.
Lufta ka ndryshuar – pyetja është nëse të gjithë e kanë kuptuar
Ka një pyetje vendimtare që tani qëndron nën sipërfaqe; a është përshtatur Irani plotësisht me mënyrën se si funksionon lufta sot?
Sepse lufta moderne nuk ka të bëjë më vetëm me bomba, raketa dhe territor. Ajo ka të bëjë me sisteme. Me ekonomi. Me informacion. Me kontroll. Mund ta humbasësh luftën pa e humbur fushëbetejën. Mund të ruash kapacitet ushtarak, dhe megjithatë të humbasësh aftësinë për të qeverisur vendin tënd.
Dhe këtu qëndron thelbi i gjithë këtij ndryshimi që po shohim.
Irani ka ndërtuar prej kohësh strategjinë e tij mbi një logjikë tjetër. Një logjikë ku qëndrueshmëria është vendimtare. Ku mbijetesa në vetvete konsiderohet fitore. Ku aftësia për të përballuar goditjet vlen më shumë se aftësia për t’i shmangur ato. Dhe, po, në shumë konflikte të mëparshme, kjo logjikë ka funksionuar.
Por nuk është e sigurt që mjafton më.
Nga goditja e udhëheqjes – te goditja e sistemit
Ajo që kemi parë deri tani ka qenë kryesisht një luftë kundër strukturës drejtuese.
Kundër udhëheqjes.
Kundër strukturave komanduese.
Kundër kapaciteteve ushtarake.
Kjo është një formë klasike lufte: godit trurin dhe trupi do të bjerë.
Por kur trupi nuk bie, strategjia duhet të ndryshojë.
Atëherë presioni zhvendoset te ajo që e mban sistemin në këmbë.
Te rrjedhat energjetike.
Te rrjetet ekonomike.
Te shpërndarja e brendshme.
Te aftësia e shtetit për të funksionuar në përditshmëri.
Këtu lufta bëhet më e rrezikshme.
Jo sepse bëhet më spektakolare, por sepse bëhet më themelore.
Dobësia e vërtetë
Ajo që për një kohë të gjatë ka qenë forca e Iranit, kontrolli mbi energjinë, burimet dhe strukturat e brendshme, në këtë fazë mund të kthehet në dobësinë e tij më të madhe. Sepse përmes këtyre sistemeve ruhet besnikëria. Përmes tyre shteti paguan strukturat e tij, mban në këmbë aparatin dhe kontrollon popullsinë. Nëse këto fillojnë të dështojnë, ndodh diçka vendimtare; regjimi nuk humbet vetëm para. Ai humbet funksionin.
Dhe në një sistem të tillë, funksioni është pushtet.
Kur energjia mungon, kur karburanti nuk shpërndahet, kur infrastruktura fillon të lëkundet, nuk preket vetëm ekonomia. Preket vetë aftësia për të qeverisur, për të mbikëqyrur dhe për të koordinuar. Këtu godet më fort lufta moderne.
Dy logjika që përplasen
Ajo që po shohim tani është përplasja e dy mënyrave të ndryshme për ta kuptuar luftën.
Njëra thotë; për sa kohë mbijetojmë, nuk kemi humbur.
Tjetra thotë; nëse sistemi pushon së funksionuari, keni humbur tashmë, edhe nëse ende qëndroni në këmbë.
Kjo nuk është një dallim teknik. Është një dallim themelor në mënyrën se si përkufizohet fitorja. Dhe nuk është e sigurt që të dyja palët po luajnë të njëjtën lojë.
Lufta e informacionit – fronti i heshtur
Paralelisht me këtë zhvillohet një proces tjetër, më pak i dukshëm por potencialisht më vendimtar.
Kontrolli mbi informacionin.
Një regjim që izolon popullin e tij nuk e bën këtë vetëm për të fshehur realitetin. E bën për të parandaluar organizimin. Për të penguar njerëzit të zbulojnë njëri tjetrin. Për të mos kuptuar sa i përhapur është pakënaqësia.
Por nëse ky kontroll fillon të çahet, edhe pjesërisht, dinamika ndryshon. Atëherë lind diçka e re;
Pasiguri brenda sistemit.
Lëkundje në besnikëri.
Mundësi për koordinim.
Jo, nuk është e njëjtë me revolucion. Por është parakusht që diçka e tillë të bëhet e mundur.
Pakënaqësia nuk mjafton
Pakënaqësia nuk rrëzon regjime.
Zemërimi nuk rrëzon regjime.
As urrejtja nuk rrëzon regjime.
Ajo që rrëzon regjime është kur pakënaqësia merr formë.
Dhe këtu qëndron një nga forcat më të mëdha të Iranit, dhe ndoshta mbrojtja e tij e fundit.
Për dekada me radhë, çdo strukturë alternative pushteti është dobësuar ose shkatërruar. Organizatat, opozita, institucionet, çdo gjë që mund të sfidonte sistemin është neutralizuar.
Kjo do të thotë se edhe një sistem i dobësuar mund të mbijetojë.
Jo sepse është i fortë.
Por sepse asgjë tjetër nuk është mjaftueshëm e organizuar.
Fragmentimi nuk është kolaps
Është joshëse të interpretohen lëkundja si fillimi i fundit.
Por lëkundjet mund të çojnë edhe në diçka tjetër. Një sistem që humbet kontrollin qendror mund të bëhet më lokal, më brutal, më i paparashikueshëm.
Pushteti mund të shpërndahet, pa u zhdukur.
Reprezioni mund të vazhdojë, pa koordinim.
Fragmentimi nuk është e njëjta gjë si kolapsi.
Dhe pikërisht këtu janë bërë shumë gabime historike.
Vendimi i vërtetë
Pra, çfarë e vendos këtë luftë?
Jo sulmi i radhës.
Jo emri i radhës.
Jo titulli i radhës në lajme.
Por një pyetje shumë më e thjeshtë, dhe shumë më e vështirë: cili sistem do të ndalojë së funksionuari i pari?
A mundet Irani të ruajë mjaftueshëm kontroll, mjaftueshëm funksion, mjaftueshëm besnikëri për të mbijetuar? Apo presioni, ushtarak, ekonomik, informativ, do të bëhet aq i qëndrueshëm sa vetë sistemi të fillojë të shpërbëhet?
Tre rrugë përpara
Nga këtu, ekzistojnë në thelb tre drejtime:
1. Regjimi mbijeton. I dobësuar, më i mbyllur, më brutal, por ende në këmbë. Mbijetesa bëhet përsëri fitore.
2. Regjimi fragmentohet
Pushteti shpërndahet në qendra lokale. Shteti ekziston në letër, por funksionon në mënyrë të pabarabartë.
3. Regjimi shembet
Presioni bëhet më i madh se kohezioni. Sistemi nuk arrin më të riprodhojë vetveten.
Pra, asnjëra nga këto rrugë nuk është e sigurt. Dhe asnjëra nuk ndodh shpejt.
Në pikën e kthesës
Dhe këtu ndodhemi tani. Në një pikë ku lufta nuk matet më vetëm me atë që shkatërrohet, por me atë që ende funksionon.
Në një pikë ku bombat nuk mjaftojnë.
Ku qëndrueshmëria përplaset me luftën e sistemeve.
Ku mbijetesa nuk do të thotë domosdoshmërisht kontroll.
Dhe ku koha, më shumë se çdo gjë tjetër, është bërë arma vendimtare. Kjo nuk e zbeh realitetin e goditjeve të deritanishme, por tregon se ato nuk janë të mjaftueshme më vete.
