Agim Vuniqi, Vashington
____
Ka kohë që në hapësirën tonë publike po ndodh një fenomen interesant: titujt akademikë po shpërndahen me një ritëm që do ta kishte zili edhe tregu i pasurive të paluajtshme. Çdo javë dikush shpallet “akademik”, çdo muaj themelohet një “akademi”, dhe çdo sezon diplomimi shoqërohet me një fotografi me mantel, kapelë katrore dhe buzëqeshje solemne.
Nëse do të ishim të sinqertë me veten, do ta pranonim se fjala “akademik” ka filluar të përdoret me një fleksibilitet që do ta shqetësonte edhe vetë Platoni po të ngrihej nga Akademia e tij.
Sepse, sipas logjikës sonë aktuale, akademik janë edhe fëmijët që ndjekin “Akademinë e Futbollit”, edhe pjesëmarrësit e “Akademive Përkujtimore”, edhe anëtarët e ndonjë forumi lokal që mban fjalime të gjata për historinë universale të fshatit. Fjala është shndërruar në një dekor – një shenjë dalluese, një medalje që vishet mbi xhaketë.
Një anekdotë e vogël
Një mik më tregonte se në një ceremoni, prezantuesi lexonte CV-të me një frymë heroike:
“Doktor, profesor, akademik, ekspert ndërkombëtar, strateg global…”
Kur mbaroi lista, një i moshuar nga fundi i sallës tha me qetësi:
“Po mirë, a ka ndonjë njeri këtu që punon edhe diçka?”
Salla qeshi. Por brenda asaj batute fshihej një pyetje serioze: a po e zëvendësojmë punën me titullin?
Pse kjo etje për grada?
Në shoqëritë tona të tranzicionit, ku suksesi shpesh matet me dukje, titulli bëhet një formë sigurie psikologjike. Është si të vendosësh një targë “VIP” në portën e shtëpisë: nuk të ndryshon domosdoshmërisht përmbajtjen, por të jep ndjenjën e dallimit.
Ka edhe një dimension tjetër: krahasimi shoqëror. Kur sheh deputetë, profesorë, drejtues institucionesh me tituj të dyshimtë, lind tundimi për të hyrë edhe ti në lojë. Në një ambient ku grada perceptohet si kapital simbolik, ajo bëhet mjet për t’u dëgjuar më shumë, për t’u ftuar në tryeza, për të nënshkruar me një “Dr.” përpara emrit.
Por shkenca nuk është dekor. Ajo është proces. Është metodë, verifikim, botim, kritikë, citim. Është mundi i heshtur në laborator, në arkiv, në terren. Akademiku i vërtetë njihet nga bibliografia, jo nga pankarta.
Anekdota e dytë
Në një bisedë shoqërore, dikush prezantohet:
“Unë jam akademik.”
Tjetri pyet me sinqeritet:
“Në cilën fushë?”
“Eh… në fushën e përgjithshme të mendimit kombëtar.”
Kjo përgjigje do të ishte komike, po të mos ishte tragjikomike.
Sepse kur termat humbasin kuptimin, shoqëria humb busullën. Inflacioni i titujve prodhon një paradoks: sa më shumë akademikë, aq më pak autoritet real akademik. Dhe në fund, edhe ata që kanë punuar me ndershmëri paguajnë çmimin e dyshimit kolektiv.
Titulli si kurorëzim, jo si trampolinë
Duhet të jemi të drejtë: shumë njerëz, sidomos në moshë të shtyere, e shohin një titull si përmbyllje simbolike të një jete pune. Nuk ka asgjë të keqe në dëshirën për dinjitet. Problemi fillon kur dinjiteti kërkohet me rrugë të shkurtër, kur etiketa zë vendin e përmbajtjes.
Një shoqëri e shëndetshme nuk ka frikë nga titujt, por as nuk i idolizon. Ajo kërkon standarde. Transparencë. Vlerësim real të kontributit. Sepse ndryshe, universiteti rrezikon të shndërrohet në skenë ceremoniale me shumë mantelë dhe pak laboratorë.
Një reflektim i qetë
Në fund të fundit, i ditur mund të jetë edhe mësuesi i përkushtuar në një shkollë periferike, edhe inxhinieri që zgjidh një problem teknik pa bujë, edhe studiuesi që boton në heshtje pa kërkuar dekorata. Ata mund të mos kenë gjithmonë titullin e madh, por kanë peshën e dijes.
Dhe ndoshta kjo është ironia më e bukur: titulli më i madh nuk është ai që shkruhet para emrit, por ai që fiton pas tij – në mendjen e njerëzve.
Fundi i artë
Le t’i lëmë njerëzit të gëzohen me arritjet e tyre. Le t’i respektojmë ata që kanë punuar ndershmërisht. Por njëkohësisht, le ta ruajmë kuptimin e fjalëve.
Sepse “akademik” duhet të jetë emër përgjegjësie, jo dekor.
Në një kohë kur manteli vishet lehtë, pesha e vërtetë mbetet bibliografia.
