nga Abedin Sutaj, Dr. Sc.
____
Procesi gjyqësor ndaj Hashim Thaçi dhe bashkëakuzuarve të tij në Gjykata Speciale për Kosovën ka nxjerrë në pah jo vetëm përçarje politike, por edhe një ndarje të thellë brenda “elitës” intelektuale shqiptare, sidomos atyre elitarve qe u prodhuan nga perfituesit e pasluftes, dhe u perkrahen nga elita politike qe e zhvati Kosoven keto 20 vjet e me teper, dhe u perpiq dhe krijoj strukturat e sotme qe po bejn zhurme dhe jane bere zedhenes te kryengritjes kunder Gjykates qe vete benin thirrje te votohet, gjykate e cila duhej te themelohej menjehere pas luftes.
Kjo elit ka vu ne levizje elitat qe u ngriten pa merita neper Akademi, Universitet edhe transmtues te financuar dikur mire nga keta pushtetare.
Tash, po bejn zhurmë, propagandë dhe kercenime, dhe jo kercenime por akuza qe kush nuk eshte me keta “clirimtare” eshte me pushtuesit.
Ne e dim qe Kosoven e cliroje populli i shumevujatur i Kosoves, dhe nuk e cliroj askush tjeter pervec ketyre; NATO-s dhe popullit Kosovar, asnje ushtri edhe asnje gardh politike, qe ishte perthurje perfitoresh para turrit te Natos dhe krimeve qe vinin nga Kremlini dhe Kalimegdanit.
Pike e madhe, pushojm 5 min
Disa profesorë dhe akademikë janë shfaqur hapur kundër gjykatës, duke e cilësuar atë të padrejtë, selektive apo të motivuar politikisht. Megjithatë, përtej kritikës juridike – e cila është e drejtë në çdo shoqëri demokratike – lind nevoja për të analizuar dimensionin ideologjik dhe historik të këtyre qëndrimeve.
Ideologjia e trashëguar, Shqipëria dhe raporti me Kosovën-Një pjesë e elitës akademike dhe politike shqiptare bart trashëgimi mendore të formuar gjatë periudhës së regjimit të Enver Hoxha dhe vazhduar në disa segmente politike pas viteve ’90. Në këtë kuadër, perceptohet se Shqipëria shpesh ka qenë burim i ndikimeve dhe presioneve politike që nuk kanë qenë në harmoni me krijimin dhe konsolidimin e një shteti të pavarur dhe funksional të Kosovës.
Gazetaria, transmetuesit dhe një pjesë e mediave, si dhe disa përfaqësues të elitës politike dhe akademike, shpesh shprehin qëndrime që dobësojnë perceptimin dhe imazhin e Kosovës, edhe kur ato shprehen nën petkun e parullave nacionaliste ose patriotike. Në praktikë, ky fenomen tregon se shprehjet publike mund të jenë të maskuara, ndërsa ndikimi real vepron në dëm të shtetit dhe popullit të Kosovës.
Kritikët e sotëm të Gjykatës së Hagës që kanë lidhje me këto rrjete ose institucione mund të reflektojnë pjesërisht këto influenca historike dhe politike. Shpesh, qëndrimet kundër proceseve shtetformuese të Kosovës interpretohen si vazhdim i një mentaliteti qendrorist, ku Kosova shihet jo si subjekt i plotë politik, por si periferi e rrefimeve dhe shprehjeve ideologjike që vijnë nga Tirana.
Gjykata nuk është gjykim i UÇK-së e as kunder shtetesise se Kosoves, perkundrazi-Është thelbësore të theksohet se Gjykata Speciale për Kosovën nuk është krijuar për të gjykuar Ushtria Çlirimtare e Kosovës si organizatë apo vullnetin e popullit për liri. Ajo trajton përgjegjësi individuale për pretendime konkrete.
Barazimi i gjykimit të individëve me gjykimin e luftës çlirimtare është një zhvendosje konceptuale që krijon konfuzion publik. Lufta për liri është kapitull historik që nuk varet nga proceset individuale penale; nëse disa individë akuzohen për veprime specifike, kjo nuk delegjitimon aspiratën kolektive për liri dhe shtetësi.
Rreziku i ligjërimeve përjashtuese te mbeshtjella me parulla patriotike. Në ligjërimet publike është evident se disa intelektualë, nën petkun e kritikës akademike, mund të kontribuojnë në dobësimin e imazhit të shtetit të Kosovës në sytë e partnerëve ndërkombëtarë, përfshirë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe vendet e Evropës Perëndimore.
Megjithatë, një kritikë serioze duhet të dallojë mes: qëndrimeve ideologjike të trashëguara,, interesave politike të ngushta, të drejtës legjitime për mendim ndryshe.
Etiketimi i çdo kundërshtari si “armik i shtetit” dobëson argumentin. Ajo që e forcon është analiza: a kontribuon një qëndrim i caktuar në konsolidimin e shtetit të së drejtës, apo në relativizimin e tij?
Elita pasluftës dhe ndërthurja e interesave
Një tjetër dimension është raporti mes elitës politike të dalë pas luftës dhe pjesës së elitës akademike. Në disa raste ekziston ndërvarësi interesash – simbolike, politike apo materiale – që ndikojnë në ligjërimet publike. Akademiku i bere akademik nga grupet politike, Enveristo – Mugoshjane, dhe akademiku i vërtet që humb pavarësinë kritike për shkak të afërsisë me pushtetin komprometon rolin e tij si ndërgjegje e shoqërisë.
Kjo nuk do të thotë se të gjithë kritikët e gjykatës kanë motivacion politik të fshehtë; por kur analiza shkencore shndërrohet në mësime apo zëdhënie për interesa të ngushta ose grupe pasluftës, integriteti akademik vihet në diskutim.
Gjeja me kryesore jane; shtetësia dhe sundimi i ligjit. Shtetësia e Kosovës forcohet jo duke refuzuar proceset gjyqësore ndërkombëtare, por duke treguar pjekuri institucionale dhe respekt për ligjin. Një shtet që synon integrim euroatlantik duhet të demonstrojë se: drejtësia nuk selektohet sipas biografisë politike, askush nuk është mbi ligjin, lufta çlirimtare nuk përdoret si imunitet moral absolut. Mbrojtja më e fortë e dinjitetit të Kosovës nuk është mohimi i gjykatës, por insistimi që procesi të jetë i drejtë, transparent dhe i bazuar në prova. Kriminelet dhe të akuzuarit duhet të gjykohen, dhe nëse janë të pafajshëm, të lirohen; nëse janë fajtorë, të ndëshkohen pavarësisht statusit apo ndikimit politik.
Dhe në fund, fjalimet mbi Gjykatën e Hagës nuk duhet të shndërrohet në betejë etiketash ideologjike, por të mbetet në rrafshin e argumentit dhe analizës kritike. Intelektuali duhet të ketë qartësi konceptuale: të dallojë individin nga kolektivi, të mbrojë shtetin e së drejtës, edhe kur është i vështirë, të ruajë pavarësinë nga politika dhe influencat e grupeve që veprojnë kundër interesave shtetërore të Kosovës, përfshirë ndikimet historike dhe ideologjike nga Shqipëria.
Pjekuria e një kombi matet jo me mungesën e gjykimeve, por me mënyrën se si ai i përballon ato – me dinjitet, me argument dhe me besim në drejtësi. Filozofë si Hegeli dhe John Locke ofrojnë udhëzime të vlefshme për marrëdhënien midis individit dhe shtetit: individi nuk është mbi ligjin, dhe ligji është themeli i shtetësisë së qëndrueshme.
