Enver Hoxha me ushtarët dhe njerëzit e vet nga Partia e Punës…!
Komunizmi ishte ideologji e kontrollit mbi jetën private; kapitalizmi i Kosovës është ideologji e kontrollit mbi interesin publik
Transformimet ideologjike që e kanë përshkuar shoqërinë kosovare – nga dekadat e represionit komunist, te iluzioni i tranzicionit demokratik dhe deri te kapitalizmi i egërsuar i ditëve të sotme – dëshmojnë një vijueshmëri të një fenomeni të pandryshuar: interesi personal i ngritur mbi parimin, ligjin dhe idealin. Ndryshimi i sistemeve, emrave dhe flamujve nuk e ndërroi strukturën e brendshme të mentalitetit politik; ndryshoi vetëm mjetet me të cilat ai instrumentalizohet.
Në vend që të krijohej kapitalizëm produktiv, u krijua kapitalizëm klientelist, ku politika është banka qendrore, tenderi është valuta, ndërsa militantizmi është kapitali social.
Në vend që të prodhoheshin profesionistë, u prodhuan ideologë të rinj, të cilët flasin më shumë për “kombin” sesa për shtetin, më shumë për identitetin sesa për përgjegjësinë, më shumë për fjalët sesa për veprat.
Pra, vijimësia është e qartë:
– nga komunizmi i rremë
– te patriotizmi i paketuar
– dhe tek kapitalizmi i egër pa moral.
Sistemet ndryshuan vetëm sipërfaqen; logjika e sundimit mbeti e njëjtë.
Në periudhat më të vështira të historisë, elitat politike – atëherë të kufizuara, sot të mbështjella me terminologji moderne të “demokracisë liberale” – gjetën mënyrën për ta manipuluar opinionin publik përmes mobilizimeve ideologjike, që nga retorika e sakrificës kolektive deri te premtimet për “rilindje” kombëtare. Në të dy epokat, ngjashmëria është tronditëse: një segment i vogël, i paformuar mirë profesionalisht, kërkoi ta ngrejë veten mbi të tjerët duke e kuruar paraqitjen e vet si bartës të së vërtetës historike, ndërsa përfitonte materialisht në terrenin e një popullsie të lodhur e të pasigurt.
Ashtu siç ideologjitë totalitare të shekullit XX e legjitimonin pushtetin përmes “kauzës së përbashkët”, sot korrupsioni politik e arsyeton veten me “arsye shtetërore”, “interesa gjeopolitike”, “urgjenca kombëtare” apo “kriza globale”. Këto fjalorë të sofistikuar nuk janë gjë tjetër veçse forma të reja të një mekanizmi të vjetër: supremacia e interesit personal mbi idealin e drejtësisë dhe institucionalizimit të meritokracisë.
Paradigma e sotme politike në Kosovë shpesh maskohet me një kapitalizëm të pakontrolluar, i cili, në mungesë të “rregullatorëve etikë” dhe institucionesh të forta, është shndërruar në një model të ngjashëm me post-socializmin e papërpunuar të viteve ’90 në shtetet e ish-bllokut lindor: përfitim i shpejtë, privatizime të paqarta, nepotizëm, klientelizëm, dhe një elitë që ngrihet mbi pasurinë publike duke e paraqitur veten si produkt i “konkurrencës së lirë”.
Në këtë rreth vicioz, ligji ndërkombëtar, normat e integrimit evropian dhe parimet e shtetit të së drejtës shihen shpesh si pengesa, jo si drejtues moralë. Debati publik – dikur ideologjik, sot i paketuar si diskurs modern perëndimor – vazhdon të manipulohet nga figurat që shfrytëzojnë emocionin kolektiv për të fituar kapital politik, pastaj kapital ekonomik.
Nëse komunizmi prodhoi aparatin që e ngjizte individin në shërbim të “idealit”, kapitalizmi i egërsuar prodhoi elitën që e përdor idealin për të legjitimuar interesin e vet. Për këtë arsye, edhe pse sistemi ka ndryshuar në sipërfaqe, arkitektura e sjelljes politike mbetet e njëjtë: mobilizim i masës, mbështjellje e interesit me retorikë, dhe ngritje e individit mbi strukturën kolektive.
Kosova, përtej mitologjive politike, ka nevojë jo për flamuj të rinj ideologjikë, por për shndërrimin e moralit publik, një rend ku parimet, ligji dhe përgjegjësia të mos jenë dekor narrativ, por mekanizma funksionalë për matjen e vlerës së qeverisjes. Pa këtë transformim të brendshëm, çdo ndryshim do të mbetet iluzor, ndërsa historia do të rishkruhet sërish me të njëjtat kontradikta, të njëjtat zhgënjime dhe të njëjtat figura që e ndërtojnë karrierën mbi rrënojat e besimit qytetar.
