KRYEMINISTËR KURTI, A E RESPEKTONI PARIMIN KUSHTETUES TË LAICITETIT?
Sipas njoftimit të Zyrës së Kryeministrit, Albin Kurti priti në takim kryetarin e Bashkësisë Islame të Kosovës, Naim Tërnava, me të cilin diskutoi për “bashkëpunimin e mirë dhe ecurinë e projekteve të përbashkëta”, solidaritetin, humanizmin, vlerat shoqërore e kombëtare, dinamikat politike në rajon e më gjerë, si dhe për aktgjykimin e shkallës së parë të Dhomave të Specializuara në Hagë ndaj ish-krerëve të UÇK-së.
Ky njoftim ngre disa pyetje që kryeministri i Kosovës duhet t’u përgjigjet publikisht.
E para: Për cilat projekte të përbashkëta bëhet fjalë?
Neni 8 i Kushtetutës së Republikës së Kosovës e përcakton vendin tonë si shtet laik dhe neutral në çështjet e besimeve fetare.
Shteti garanton lirinë e besimit, por nuk mund të shndërrohet në instrument të interesave të një institucioni fetar. Çdo bashkëpunim duhet të ketë bazë të qartë ligjore, qëllim publik dhe transparencë të plotë.
Prandaj, kryeministri duhet të sqarojë se cilat janë këto projekte, çfarë përfitojnë qytetarët, si financohen dhe në çfarë baze ligjore realizohen.
Laiciteti nuk nënkupton ndalim absolut të bashkëpunimit me organizatat fetare. Ai kërkon që ky bashkëpunim të mos cenojë neutralitetin e shtetit dhe barazinë ndërmjet qytetarëve e bashkësive fetare.
E dyta: Me çfarë mandati institucional diskuton një drejtues fetar për dinamikat politike në rajon dhe më gjerë me kryeministrin e Kosovës?
Naim Tërnava është drejtues i Bashkësisë Islame të Kosovës. Ai përfaqëson institucionin fetar që drejton, por nuk është përfaqësues i zgjedhur i qytetarëve, lider politik apo institucion shtetëror.
Në një demokraci laike, drejtuesit fetarë kanë të drejtë të shprehin mendimet e tyre për çështje publike, por kjo nuk u jep mandat të veçantë politik dhe as rol institucional në përcaktimin e politikës shtetërore.
Takimet e kryeministrit me drejtuesit fetarë mund të zhvillohen për arsye protokollare, me rastin e festave fetare, ose kur është e nevojshme të trajtohen çështje konkrete që lidhen me lirinë e besimit dhe të drejtat kushtetuese. Kjo është një qasje që do ta ruante më qartë distancën institucionale ndërmjet shtetit dhe fesë.
E treta: Pse po krijohet përshtypja se drejtuesi i BIK-ut ka një rol të veçantë në dialogun politik me kryeministrin?
Prej kohësh, Naim Tërnava është i pranishëm në jetën publike përtej çështjeve thjesht fetare. Ai ka të drejtë të marrë pjesë në debatet publike si çdo qytetar tjetër, por kjo nuk duhet të ngatërrohet me një mandat politik apo shtetëror.
Në Kosovë, drejtuesit e bashkësive fetare përfaqësojnë organizatat e tyre. Në raport me shtetin, ato kanë personalitetin dhe statusin juridik që ua përcakton legjislacioni përkatës. Ato nuk janë institucione të pushtetit publik.
Prandaj, kryeministri duhet të jetë i kujdesshëm që takimet dhe komunikimet e tij të mos krijojnë përshtypjen e privilegjimit të një institucioni fetar apo të njohjes së tij si faktor i posaçëm politik.
E katërta: Çfarë roli ka drejtuesi i BIK-ut në diskutimet për procesin e Hagës ndaj ish-krerëve të UÇK-së?
Mbrojtja e të drejtave të ish-krerëve të UÇK-së dhe respektimi i standardeve të drejtësisë janë çështje me rëndësi kombëtare. Por ato u takojnë institucioneve përgjegjëse, mekanizmave juridikë dhe debatit publik të qytetarëve.
Nuk ka asgjë të keqe që një drejtues fetar të shprehë mendimin e tij për një çështje me interes kombëtar. Por është e arsyeshme të pyetet pse kjo çështje trajtohet në një takim zyrtar me kryeministrin dhe çfarë kuptimi institucional ka ky komunikim.
Kryeministri duhet të përfaqësojë interesin e përgjithshëm të qytetarëve, jo të krijojë qendra të posaçme ndikimi politik rreth institucioneve fetare.
E kuptoj që BIK-u ka interesa institucionale dhe se drejtuesit e tij mund të kërkojnë zgjerimin e rolit të tyre në shoqëri. Por përgjegjësia e kryeministrit është të sigurojë që çdo marrëdhënie me institucionet fetare të zhvillohet brenda kufijve kushtetues.
Kryeministër Kurti, ju jeni kryeministër i Republikës së Kosovës, jo i Bashkësisë Islame dhe as i ndonjë bashkësie tjetër fetare.
Ju përfaqësoni të gjithë qytetarët: besimtarët dhe jofetarët, myslimanët, katolikët, ortodoksët dhe të gjithë ata që kanë bindje të tjera.
Prandaj, detyra juaj është ta mbroni karakterin laik të shtetit, të garantoni barazinë dhe të mos lejoni që asnjë institucion fetar të fitojë një status të posaçëm politik përtej mandatit të vet.
Kosova nuk është pronë e asnjë feje. Institucionet shtetërore nuk janë hapësirë për afirmimin e pushtetit fetar.
Liria fetare duhet të garantohet, por feja nuk duhet të shndërrohet në instrument ndikimi mbi shtetin.
Laiciteti nuk është luftë kundër besimit. Është garancia se shteti u përket të gjithë qytetarëve dhe se asnjë institucion fetar nuk qëndron mbi Kushtetutën.
