Isuf Bajraktari, Suedi
Ndryshimi i sistemeve politike nuk është gjithmonë ndryshim i mentaliteteve. Ndonjëherë historia largohet nga institucionet, por mbetet në mënyrën si ushtrohet pushteti. Demokracitë e reja shpesh besojnë se historia ka përfunduar me rënien e diktaturës. Por historia nuk largohet kaq lehtë. Ajo mbetet në mentalitete, në mënyrën si ndërtohet pushteti dhe në mënyrën si kuptohet autoriteti. Pikërisht aty ku mendojmë se e kaluara ka vdekur, ajo shpesh fillon të shfaqet përsëri. Ka raste kur një shoqëri mendon se ka hyrë në një epokë të re, por papritur kupton se e kaluara nuk është larguar aq sa mendohej. Regjimet rrëzohen, flamujt ndryshojnë dhe institucionet marrin emra të rinj, por mentalitetet e pushtetit shpesh mbijetojnë shumë më gjatë se sistemet që i kanë krijuar. Në hapësirën shqiptare, përvoja e diktaturës së udhëhequr nga Enver Hoxha nuk ishte vetëm një sistem politik i mbyllur. Ajo ishte një shkollë e tërë mendësie, një mënyrë e organizimit të pushtetit dhe e formimit të besnikërisë politike. Ideologjia nuk synonte vetëm të kontrollonte shtetin; ajo synonte të kontrollonte edhe mënyrën si qytetarët mendonin për pushtetin. Në një realitet të tillë, besnikëria ndaj sistemit shpesh shpërblehej më shumë se mendimi kritik. Individët mësonin të përshtateshin me rrethanat dhe të ndërtonin karrierën brenda strukturave ekzistuese. Kështu formohej një kulturë politike ku konformizmi bëhej strategji mbijetese.
Por historia na mëson se mentalitetet e krijuara në sisteme autoritare nuk zhduken me ndryshimin e një regjimi. Ato transformohen, përshtaten dhe shpesh gjejnë rrugë të reja për të mbijetuar brenda institucioneve të reja. Kosova, si një shtet i ri që ende po ndërton themelet e institucioneve të saj, përballet me këtë sfidë historike. Demokracia nuk ndërtohet vetëm me kushtetuta, ligje apo zgjedhje periodike. Ajo ndërtohet edhe me kulturën politike që përcakton mënyrën si kuptohet pushteti dhe si ushtrohet ai. Kur pushteti fillon të shihet si privilegj dhe jo si përgjegjësi, institucionet rrezikojnë të shndërrohen në struktura formale që mbajnë brenda tyre logjika të vjetra. Pikërisht në këtë moment, fantazmat e së kaluarës fillojnë të shfaqen përsëri në zyrat e demokracisë. Prandaj sfida më e madhe e shoqërive tona nuk është vetëm ndërtimi i institucioneve të reja. Sfida është transformimi i kulturës politike. Sepse vetëm kur ndryshon mënyra si shoqëria e kupton pushtetin, demokracia fillon të jetë reale dhe jo vetëm formale.
