Laramanët – Kripto-Kristianët në Maqedoninë e Veriut
___
Laramanët ishin kripto-kristianë – persona që, nën sundimin osman, deklaroheshin si myslimanë në publik, ndërsa ruanin fshehurazi besimin e krishterë. Ky fenomen u përhap kryesisht gjatë periudhës së Perandorisë Osmane, kur shumë individë dhe familje përballeshin me presion të drejtpërdrejtë apo të tërthortë për të kaluar në islam, si rrugë për të shmangur taksat shtesë ndaj të krishterëve (si xhizja), për të ruajtur pasurinë apo për të fituar privilegje shoqërore.Në territorin e Maqedonisë së Veriut (sidomos në rajonet me shumicë shqiptare si Tetova, Kërçova, Dibra, Struga dhe Gostivari), ishin një pjesë e fshehur, por e qëndrueshme e shoqërisë.
Ata ruanin elementë të krishterimit përmes praktikave të tilla si:
Festimi fshehurazi i Krishtlindjeve dhe Pashkëve
Pagëzimi i fëmijëve në rreth të ngushtë familjar
Mbajtja e ikonave në shtëpi, shpesh të mbuluara ose të fshehura
Respektimi i disa zakoneve të krishtera gjatë jetës familjare, martesave ose vdekjeve
Ndërkohë, në jetën publike, ata ndiqnin praktikat islame – shpesh vetëm në mënyrë sipërfaqësore – për të ruajtur sigurinë, statusin ekonomik dhe marrëdhëniet me autoritetet osmane.
Ky fenomen nuk ishte unik për Maqedoninë, por njihej edhe në pjesë të tjera të Ballkanit, si në disa krahina të Shqipërisë së Veriut, Kosovës dhe Malit të Zi.
Laramanët përfaqësojnë një formë rezistence të heshtur, një identitet të dyfishtë që përpiqej të ruante rrënjët fetare dhe kulturore nën një regjim që favorizonte islamizimin.
***
Sa dhimbje dhe kujtime, mbart kjo fotografi.
Disa ditë pas përmbytjes, të vitit 1916, kjo pamje paraqet një nga mahallet pranë Kishës Katolike në Shkup. Fëmijët që shfaqen në foto, me shumë gjasë, i përkasin familjeve katolike shqiptare që jetonin në ato shtëpi të vjetra përreth. Heshtja e rrugës dhe fytyrat e tyre reflektojnë gjurmët e një kohe të vështirë për qytetin.
