Sak Muji, Rugovë
(Sylë Mujaj)
PËRMBUSHJE /
THIRRJE PUBLIKE: “EMRAT, JO PARULLAT” (1981–1990)
Nëse e vërteta për Pranverën Studentore 1981 dhe vitet pas saj do të mbetet vetëm “narrativë”, atëherë po—do vazhdojmë të jetojmë me një gënjeshtër të rregulluar. Sepse këtu fshihet thelbi: ne u dënuam me emra e nënshkrime, ndërsa sot kërkohet të flasim “pa emra”, “pa përgjegjësi” dhe “pa adresë”.
Ne, ish-të burgosurit politikë të asaj kohe, nuk u dënuam nga “era”.
Na dënuan:
• Gjykatës që nënshkruan aktgjykimet.
• Prokurorë që ngritën aktakuzat.
• Hetues e inspektorë që ndërtuan “rrëfime” dhe dosje.
• Sekretarë e funksionarë të LKJ-së / komiteteve që urdhëruan vijën e goditjes: përjashtime, ndjekje, izolim, presion mbi familjet.
• Struktura të sigurimit që e bënë terrorin “procedurë”. Dhe poshtërimi nuk mbaroi në burg. Kur dolëm, na pritën me etiketa: “enveristë”, “armiq”, “plehu i Kosovës”, “bira e minit…”.
Dhe ndërkohë—ironia tragjike—ata që nënshkruan dënimet, para se ne të dilnim nga burgjet rreth 1990, vrapuan të hipnin në postet politike, pastaj u shfaqën të “demokratizuar”, të parfumuar me fjalë të reja, por me të njëjtat duar.
Këtu është padrejtësia e dyfishtë: Ne mbetëm “të dënuar” edhe pas dënimit.
Ata u bënë “udhëheqës” edhe pas krimit institucional. Prandaj, kërkesa jonë është e thjeshtë dhe e drejtë:
1) Të publikohet LISTA ZYRTARE (1981–1990)
Kërkojmë që institucionet përkatëse të Kosovës (dhe arkivat relevante) të nxjerrin publikisht, për periudhën 1981–1990:
• Emrat e gjykatësve (trupi gjykues) dhe aktgjykimet përkatëse (numër, datë).
• Emrat e prokurorëve dhe aktakuzat përkatëse (numër, datë).
• Emrat e hetuesve/inspektorëve dhe procesverbalet kyçe.
• Emrat e funksionarëve të LKJ-së / komiteteve të lidhur me vendimet represive (përjashtime, masa, ndjekje).
• Emrat e bashkëpunëtorëve lokalë kur ekzistojnë dokumente. Jo për hakmarrje. Për të drejtën e shoqërisë me ditë të vërtetën.
2) Të mos na kërkohet heshtje, kur ata kanë bërë karrierë Sot na thuhet: “mos i përmendni emrat”. Mirë, po ata emrat tanë pse u shkruan në aktgjykime? Ne s’u mbrojtëm dot. Ata u promovuan. Ne u thirrëm “enveristë”. Ata u quajtën “reformatorë”. Ne u dënuam publikisht. Ata u “demokratizuan” pa u pyetur askush.
3) Verifikim institucional për ata që morën poste pas
1990 Kërkojmë verifikim të rolit të secilit person që ka mbajtur funksione publike pas 1990 dhe ka qenë pjesë e mekanizmave të dënimit 1981–1990. Sepse shteti nuk ndërtohet mbi amnezi të organizuar. Shteti ndërtohet mbi përgjegjësi. Përmbyllje Krejt realiteti fshihet këtu: Ne nuk kërkojmë legjenda. Kërkojmë dokumente. Ne nuk kërkojmë fjalime. Kërkojmë nënshkrime. Ne nuk kërkojmë “seriale”. Kërkojmë arkiva të hapura.
Dhe po: të dalin të gjithë emrat zyrtarë 1981–1990—derisa ne u dënuam e u shkatërruam, e ata ngritën karrierë.
Vijon
- Autori ka qenë ndër udhëheqësit e demonstratave studentore të vitit 1981 .
Te pergezoj per keto kujtime qe po i qet ne leter.
Kam nje vrejtje:
Ne fund te shkrimit thini ” Dhe po: të dalin të gjithë emrat zyrtarë 1981–1990—derisa ne u dënuam e u shkatërruam, e ata ngritën karrierë.
Vijon
Krejt ne rregull, por pse dhe kush e ka shkrua ”Autori ka qenë ndër udhëheqësit e kryengritjes studentore të vitit 1981?
Ato nuk kane qene kryengritje por demonstrata.
Faleminderit.
Vijon
Ne Fjalorin e madh te gjuhes shqipe”, 2026, fjala demonstratë shpjegohet si ”manifestim per te shprehur haptas nje kerkese poltike, ekonomoke a shoqerore a per te kundershtuar …”
Fjala kryengritje, shpjegohet si ”ngritje krye ne menyre masive kunder nje regjimi etj. duke perdorur edhe dhune….”
Demonstratat studentore kane qene te qeta. Demonstruesit nuk kane perdor dhune ndaj pushtetit por i kan paraqit kerkesat si ajo ”Kosova republike” etj.
Përgjigje për profesor Sinan Kastrati
Me respekt, profesor Sinan Kastrati,
Po e sqaroj edhe njëherë, jo për polemikë, por për të dëshmuar të vërtetën time jetësore dhe historike. Unë jam njëri nga organizatorët kryesorë të atij vullkani studentor të Marsit 1981, i cili u shndërrua në një lëvizje të gjerë popullore dhe u pasua nga përndjekje, burgje dhe represion të egër, deri në prag të çlirimit.
Fatkeqësisht, ajo kryesore u ngulfat jo vetëm nga pushtuesi, por edhe nga ish-spiunë, inspektorë, prokurorë, gjykatës dhe “pobratimë”, sepse asnjëherë nuk pati lustrim, as drejtësi të vërtetë, as ligj funksional.
Për arsye sigurie dhe mbijetese, u detyrova ta ndërroj emrin: nga Sylë Mujaj në Sam Muji, sepse përndjekja nuk përfundoi as pas daljes nga burgu. U dënova më 26 mars 1981 dhe qëndrova gati 10 vjet në burg, deri më 15 prill 1990, kryesisht në burgun famëkeq të Nishit.
Menjëherë pas daljes nga burgu, rreth datave 18–19 prill 1990, shkova për letërnjoftim dhe pasaportë, pa pasur asnjë dokument. Në vend të përshëndetjes për faktin që dola gjallë nga burgu, u përballa me dhunë fizike në zyrë. U godita rëndë, u gjakosa dhe jeta ime atë ditë ishte realisht në rrezik. Pas kësaj, u kërcënova drejtpërdrejt me fjalët: “ose unë, ose ti”.
Kjo nuk ishte e fundit. Shtëpia ime u rrethua për të më marrë me dhunë në ushtrinë e ish-Jugosllavisë, në kohën e luftës kundër Kroacisë. Kjo ndodhi pas Verrave të Llukës, kur populli shqiptar po falej e po pajtohej, ndërsa struktura të vjetra vepronin për të na larguar nga Kosova dhe për të shuar rezistencën shqiptare.
E them me dhimbje, por edhe me përgjegjësi: pa lustrim dhe pa ballafaqim të sinqertë me të kaluarën, shumë nga ata që na persekutuan u shfaqën më vonë si “veteranë”, “zyrtarë” apo “inspektorë”, duke ndërruar vetëm petkun, jo mendësinë.
Prandaj, pajtohem plotësisht me ju: ngjarjet e vitit 1981 ishin demonstrata paqësore, jo kryengritje. Kryengritja e vërtetë ishte dhuna e shtetit kundër studentëve dhe popullit, dhe kjo e vërtetë duhet të thuhet qartë — me emra, me data dhe me fakte.
Me respekt të thellë për ju dhe për të vërtetën historike që mbroni.
Emra të përmendur publikisht
Sinan Kastrati – profesor, studiues dhe dëshmitar i kohës, i cili ka sqaruar saktë dallimin mes demonstratave dhe kryengritjes së vitit 1981.
Mehmet Loci – i njohur publikisht në Pejë dhe më gjerë si pjesë e aparatit administrativ të kohës së ish-Jugosllavisë; i përmendur në shumë rrëfime të ish-të burgosurve politikë.
Hashim Thaçi – figurë qendrore politike e periudhës së pasluftës, me rol të njohur publik në institucionet e pasçlirimit.
Kadri Veseli – figurë politike e pasluftës, e njohur gjerësisht në jetën institucionale të Kosovës.
Isa Mustafa – akademik dhe politikan, me rol të njohur publik në periudhën e pasluftës.
Ramush Haradinaj – figurë publike dhe politike, me rol të njohur në periudhën e luftës dhe pas saj.
Sqarim i domosdoshëm
Këta emra janë të njohur publikisht nga i gjithë opinioni kosovar dhe janë përmendur në media, libra, dëshmi dhe debate publike ndër vite. Përmendja e tyre këtu ka karakter dëshmues dhe historik, si pjesë e një rrëfimi personal që lidhet me mungesën e lustrimit dhe ballafaqimit me të kaluarën, jo si akt gjykimi juridik.