Agim Vuniqi, Vashington
____
Politikanët e Kosovës herë pas here flasin për Asociacionin sikur ai të jetë prova e fundit e shtetësisë. Por prova e vërtetë është më e thjeshtë dhe më e ashpër: a i mbron shteti pronat dhe a i zbaton vendimet e veta?
Sa më shumë zgjatet kaosi, aq më shumë rritet probabiliteti që çështjet pronësore të kthehen në problem reputacional e financiar ndërkombëtar, sapo Kosova të hyjë në KE ose sapo palët të gjejnë kanale të tjera jashtë sistemit vendor.
Privatizimi i dëmshëm, shpronësimet e mjegullta dhe uzurpimet e pasluftës nuk janë thjesht “gabime tranzicioni”. Janë plagë institucionale që, nëse nuk mbyllen me drejtësi, kthehen në standard të ri: ligji i letrës për të dobëtit, ligji i terrenit për të fortët.
Nuk ka shtet funksional ku vendimi gjyqësor të jetë dekor, ndërsa përmbarimi të jetë lotari. Nuk ka rend urbanistik ku plani rregullues vlen për disa, ndërsa “dora e lirë” për të tjerët. Nuk ka ekonomi të shëndoshë ku fabrika të tëra zhduken nga pronësia shoqërore në një mjegull procedurash, e punëtori të mbetet dëshmitar pa zë.
Këtu qëndron rreziku: sot këto janë “çështje të brendshme”; nesër – në momentin kur Kosova kërkon anëtarësim në Këshillin e Evropës – këto bëhen dosje që matin pjekurinë e shtetit. Evropa nuk pyet sa fort e mbron sovranitetin me fjalë; pyet sa drejt e zbaton ligjin në praktikë.
Dhe pikërisht këtu Asociacioni bëhet problem dytësor. Sepse çdo autonomi, çdo strukturë shtesë, çdo “kompetencë e deleguar” mbi një terren pronësor të paqëndrueshëm, prodhon konfuzion juridik. Kur përgjegjësia shpërndahet, drejtësia humb adresë.
Nëse Kosova dëshiron të mbijetojë si shtet, duhet ta kuptojë një rregull të thjeshtë: sovraniteti fillon te kadastër, jo te deklarata. Fillon te përmbarimi, jo te konferenca. Fillon te përgjegjësia personale e zyrtarit që firmos, jo te fjalimi i politikanit.
Ndryshe, “bomba e kurdisur” e privatizimit dhe pronës do të shpërthejë jo si debat i brendshëm, por si presion i jashtëm – financiar, reputacional dhe politik. Dhe atëherë, kostoja nuk do të jetë vetëm për një qytetar; do të jetë për vetë shtetin.
