PRANVERA E VITIT 1981 NUK U ORGANIZUA NGA UDB-JA, POR NGA NDËRGJEGJJA E NJË POPULLI QË KËRKONTE LIRI!
____
Përgjigje publike ndaj debatit të Faton Topallit në TV Dukagjini – DEBAT PLUS, qëndrimeve të Ibrahim Kelmendit dhe komenteve për demonstratat historike të vitit 1981.
Nga Sak Muji – Sylë Mujaj
I burgosur politik 1981–1990, pjesëmarrës dhe bashkorganizator i demonstratave studentore të Marsit 1981.
Pas 45 vjetësh nga Pranvera e Madhe Shqiptare e vitit 1981, po dëgjojmë përsëri debate, interpretime dhe kundërshtime për atë se kush i organizoi demonstratat, kush kishte merita dhe cili ishte roli i organizatave ilegale.
E dëgjova me vëmendje debatin e Faton Topallit në TV Dukagjini dhe lexova reagimin e Ibrahim Kelmendit, së bashku me komentet e shumë pjesëmarrësve dhe bashkëkohësve tanë.
Nuk shkruaj për të marrë meritat e askujt. Shkruaj sepse isha aty!
Isha student. Isha pjesëmarrës dhe bashkorganizator në ngjarjet e Marsit 1981. U arrestova, u përballa me hetuesinë dhe u dënova me 10 vjet burg politik.
Kam kaluar burgjet e Prishtinës, Nishit dhe Pozharevcit. Kam kaluar vite izolimi dhe kam lënë rininë time në kazamatet jugosllave.
Prandaj nuk mund të hesht kur historia jonë rrezikon të shndërrohet në një garë interpretimesh, ku nganjëherë dëshmitarëve të drejtpërdrejtë u jepet më pak rëndësi se atyre që sot flasin nga largësia e 45 viteve.
IBRAHIM KELMENDI, PRANVERA 1981 NUK ISHTE NJË RASTËSI!
Ibrahim Kelmendi shkruan se organizatat klandestine nuk patën asnjë rol në organizimin e protestave të 11 dhe 26 Marsit 1981 dhe se meritat u takojnë atyre që u gjendën rastësisht në vendngjarje.
Ibrahim, me respekt për kontributin tënd dhe për të drejtën tënde të mendimit, unë nuk mund të pajtohem me këtë përgjithësim.
Është një gjë të thuash se demonstratat e 11 Marsit patën elemente spontane dhe krejt tjetër të pretendosh se më 26 Mars nuk kishte organizim.
Sepse unë e di ku isha më 25 Mars!
E di kush ishte me mua!
E di çfarë përgatitëm!
Dhe e di çfarë çmimi paguam!
Më 25 Mars 1981, nga dhoma ime 401 kaluam në dhomën 402 të konvikteve studentore në Prishtinë.
Aty, sipas dëshmisë sime të drejtpërdrejtë, ishim në bërthamën e organizimit:
* Ali Lajçi
* Bajram Kosumi
* Hamdi Hajdini
* Riza Demaj
* Dhe unë, Sylë Mujaj, sot Sak Muji.
Në mbështetjen dhe sigurimin e organizimit kishin rol edhe Ibrahim Nikçi dhe Abdullah Tahiri.
Atë natë nuk ishim mbledhur rastësisht për të pirë kafe!
Po përgatisnim kërkesa, parulla dhe veprime konkrete.
Unë dhe Hamdi Hajdini punuam në shkrimin e parullave, ndërsa shokët e tjerë kishin përgjegjësitë e tyre.
Në ato parulla ishte revolta e një brezi:
KOSOVA REPUBLIKË!
REPUBLIKË – KUSHTETUTË, JA ME HATËR, JA ME LUFTË!
TREPÇA PUNON – BEOGRADI NDËRTON!
TË LIROHEN SHOKËT NGA BURGU!
Kjo nuk është një histori që e shpik sot, 45 vjet më vonë.
Për organizimin e 25–26 Marsit ekziston edhe dokumentacion gjyqësor, të cilit i është referuar historiani Atdhe Hetemi në studimet e tij.
Prandaj duhet të dallojmë saktësisht veprimtarinë e organizatave ilegale, organizimin konkret studentor dhe pjesëmarrjen spontane të masave.
Asnjëra nuk duhet ta fshijë tjetrën.
21 STUDENTË – 223 VJET BURG!
Ky është një kapitull që nuk mund të anashkalohet në asnjë debat serioz për vitin 1981.
Për demonstratat e 11 dhe 26 Marsit, 21 studentë u dënuan nga gjykatat jugosllave me gjithsej 223 vjet burgim.
Dënimet individuale shkonin nga 6 deri në 15 vjet burg.
Unë, Sylë Mujaj, isha njëri prej atyre 21 studentëve.
U dënova me 10 vjet burg.
Ndër shokët e mi të dënuar ishin Ali Lajçi, Riza Demaj, Bajram Kosumi, Hamdi Hajdini dhe shumë të tjerë.
Prandaj pyes:
Kush i përgatiti parullat?
Kush i formuloi kërkesat?
Kush i mbajti ato para studentëve?
Kush u përball me policinë?
Dhe përse u dënuam me vite të tëra burg, nëse gjithçka kishte qenë vetëm një grumbullim i rastësishëm njerëzish?
Një demonstratë mund të nisë spontanisht, por kjo nuk do të thotë se nuk ka pasur organizatorë, përgatitje dhe veprimtari të mëparshme.
Ky dallim është themelor për historinë.
KUR NE ISHIM NË DUART E POLICISË, MË 1 DHE 2 PRILL SHPËRTHEU KOSOVA!
Këtu qëndron një tjetër e vërtetë e madhe.
Pas demonstratës së 26 Marsit, një pjesë prej nesh u arrestua.
Ne po përballeshim me hetuesinë, dhunën dhe pasigurinë për fatin tonë.
Por Pranvera Shqiptare nuk u ndal me arrestimin tonë.
Përkundrazi!
Më 1 dhe 2 Prill 1981, Prishtina dhe Kosova shpërthyen në demonstrata gjithëpopullore.
Studentët nuk ishin më vetëm!
Me ta u bashkuan punëtorët, nxënësit, intelektualët dhe qytetarët.
Ajo që nisi si revoltë studentore u shndërrua në një lëvizje madhështore për të drejtat kombëtare.
Dhe pikërisht ky fakt është një përgjigje ndaj çdo përpjekjeje për ta përvetësuar Pranverën e vitit 1981.
As ne, 21 studentët e dënuar, nuk mund të pretendojmë se e organizuam të vetëm të gjithë atë që ndodhi në Kosovë.
Por as askush tjetër nuk ka të drejtë ta mohojë organizimin tonë të dokumentuar.
Ne ishim një pjesë e organizimit dhe e sakrificës. Populli shqiptar u bë forca e madhe e asaj Pranvere!
A ISHIN DEMONSTRATAT VEPËR E UDB-SË?
Në debatet dhe komentet publike është shfaqur edhe pretendimi se demonstratat mund të kenë qenë të organizuara nga shërbimet sekrete jugosllave.
Unë këtë pretendim nuk e pranoj si të vërtetë historike pa prova konkrete.
Nuk e përjashtoj që UDB-ja të ketë pasur informatorë, njerëz të infiltruar apo përpjekje për ta kontrolluar dhe përçarë lëvizjen.
Por kjo nuk provon se UDB-ja i organizoi demonstratat!
Nëse dikush e mbron këtë tezë, le të sjellë dosjet, urdhrat dhe dokumentet përkatëse.
Sepse pyetjet tona mbeten:
Pse na arrestuan?
Pse na torturuan?
Pse na dënuan me vite të tëra burg?
Pse u vranë demonstrues shqiptarë?
Pse u goditën familjet tona?
Nuk mund të shndërrohet një dyshim për infiltrimin e shërbimeve sekrete në mohim të një lëvizjeje të tërë kombëtare.
Ky do të ishte një padrejtësi e re ndaj brezit tonë.
PËRGJIGJE EDHE PËR KOMENTUESIT
E lexova me vëmendje komentin e Hasan Dulajt, i cili thekson ndikimin e veprimtarisë ilegale në formimin e brezit të demonstratave.
Ka një të vërtetë të rëndësishme këtu: ndërgjegjja kombëtare nuk u krijua brenda një nate.
Ajo ishte kultivuar ndër vite, nga familjet atdhetare, mësuesit, të burgosurit politikë, organizatat ilegale dhe përpjekjet e shumë brezave.
E lexova edhe dëshminë e Enver Spahiut për pjesëmarrjen e nxënësve të Therandës në demonstratat e Prizrenit dhe për pasojat që përjetuan.
Po ashtu, dëshmia e Shpend Lushit për organizimin e demonstratave në Lipjan më 2 Prill na kujton se revolta kishte marrë shtrirje shumë më të gjerë sesa një grup studentësh në Prishtinë.
Të gjitha këto dëshmi duhen ruajtur dhe krahasuar.
Sa u përket polemikave për enverizmin, marksizëm-leninizmin, titizmin dhe ideologjitë e kohës, duhet të bëjmë dallimin mes bindjeve ideologjike dhe synimeve kombëtare.
Ne mund t’i kritikojmë sot ideologjitë e asaj kohe.
Mund të mos pajtohemi me çdo program politik të organizatave ilegale.
Por nuk mund ta fshijmë faktin se shumë shqiptarë u organizuan, u përndoqën dhe u burgosën për kërkesën e Republikës së Kosovës dhe për të drejtat e popullit të tyre.
FATON TOPALLI, HISTORIA KËRKON TË GJITHË DËSHMITARËT!
Faton Topalli ka të drejtë ta paraqesë përvojën dhe interpretimin e vet për ngjarjet e vitit 1981.
Por as përvoja e tij, as e imja, as e Ibrahim Kelmendit nuk mund ta zëvendësojë tërësinë e dokumenteve dhe dëshmive historike.
Prandaj kërkoj që në emisionin DEBAT PLUS të dëgjohen edhe ata që ishin në qendër të organizimit studentor.
Ata që e përgatitën demonstratën e 26 Marsit.
Ata që u arrestuan.
Ata që u dënuan.
Ata që i kaluan vitet e rinisë në burgjet jugosllave.
Kam respekt për çdo dëshmitar që flet me përgjegjësi, por nuk mund të pranoj që historia e Pranverës 1981 të reduktohet në një version të vetëm.
Edhe sot jam i gatshëm të dal në debat publik me Faton Topallin, Ibrahim Kelmendin, Veton Surroin, Azem Vllasin dhe këdo tjetër që dëshiron të flasë seriozisht për këtë periudhë.
Jo për hakmarrje!
Jo për fyerje!
Jo për lavdi personale!
Por për të vërtetën historike.
Le t’i hapim aktakuzat dhe aktgjykimet!
Le t’i shqyrtojmë procesverbalet!
Le t’i dëgjojmë bashkëveprimtarët!
Dhe le t’ua lëmë brezave një histori që mbështetet në fakte, jo në përçarje apo interesa të ditës.
KONKLUZIONI IM PAS 45 VJETËSH
Pranvera e Madhe e vitit 1981 ishte rezultat i një ndërgjegjeje kombëtare të ndërtuar ndër breza.
11 Marsi pati revoltën dhe nismëtarët e vet studentorë.
25 dhe 26 Marsi patën përgatitje, organizatorë konkretë, kërkesa të formuluara dhe veprime të bashkërenduara.
1 dhe 2 Prilli e shndërruan atë revoltë në një lëvizje gjithëpopullore.
Organizatat ilegale kishin historinë dhe kontributin e tyre, por asnjë organizatë nuk mund ta shpallë veten pronare të gjithë Pranverës 1981.
Kjo është e vërteta që duhet studiuar në tërësinë e saj.
Dhe kam një mesazh për të gjithë ata që edhe sot, pas 45 vjetësh, flasin për atë kohë nga komoditeti i studiove televizive:
Ne nuk e njohëm vitin 1981 nga televizori.
Ne e jetuam!
Ne nuk e lexuam burgun në libra.
Ne e përjetuam!
Ne nuk i mësuam emrat e hetuesve nga rrëfimet e të tjerëve.
Ne u përballëm me ta!
Unë nuk kërkoj që fjala ime të pranohet pa u shqyrtuar.
Kërkoj që ajo të mos fshihet dhe të mos zhvlerësohet.
Sepse historia e Kosovës nuk mund të shkruhet duke harruar studentët që u dënuan, familjet që vuajtën dhe dëshmorët që ranë.
Nga Pranvera e vitit 1981, nëpër rezistencën e viteve që pasuan, deri te lufta çlirimtare e UÇK-së dhe Pavarësia e Kosovës, ideali i lirisë vazhdoi të jetojë.
Dhe, për mua, kjo është dëshmia më e madhe se sakrifica jonë nuk ishte e kotë.
Jugosllavia u shpërbë!
Kosova u bë Republikë e pavarur!
Por kujtesa për çmimin e lirisë nuk duhet të shuhet kurrë!
Lavdi dëshmorëve të Pranverës Shqiptare 1981!
Nderim të përjetshëm studentëve dhe të burgosurve politikë!
Lavdi dëshmorëve të kombit dhe luftës çlirimtare të UÇK-së!
RROFTË REPUBLIKA E KOSOVËS!
RROFTË KOMBI SHQIPTAR! 
Me respekt për të vërtetën dhe për bashkëvuajtësit e mi,
EPILOG
THIRRJE PUBLIKE PËR BALLAFAQIM HISTORIK: TË DALIM PARA POPULLIT ME DËSHMI, DOKUMENTE DHE FAKTE!
Nga Sak Muji – Sylë Mujaj
Pas 45 vjetësh nga Pranvera e Madhe Studentore Shqiptare e vitit 1981, mendoj se ka ardhur koha që për këtë kapitull vendimtar të historisë sonë kombëtare të organizohet një DEBAT PUBLIK, I HAPUR, SERIOZ DHE I DOKUMENTUAR, ku të dëgjohen para së gjithash ata që i përjetuan ngjarjet dhe paguan çmimin e rezistencës.
U DREJTOHEM PUBLIKISHT TV DUKAGJINIT, EMISIONIT DEBAT PLUS DHE TË GJITHA MEDIAVE SHQIPTARE:
Mos e lini historinë e vitit 1981 vetëm në duart e interpretimeve televizive!
Ftojini organizatorët e demonstratave!
Ftojini studentët e burgosur politikë!
Ftojini ata që u dënuan nga gjykatat jugosllave!
Ftojini familjarët e të përndjekurve dhe dëshmitarët e drejtpërdrejtë!
Dëgjojini ata që përjetuan hetuesitë, torturat, izolimet dhe burgjet e regjimit serbo-jugosllav, si dhe përndjekjen nga strukturat vendore që i shërbenin atij regjimi!
Pa dyshim, le të marrin pjesë edhe historianët, publicistët, ish-funksionarët dhe të gjithë ata që kanë interpretime të ndryshme.
Por askush të mos e zëvendësojë dëshminë me hamendësime dhe dokumentin me propagandë!
FTONI EDHE NE, QË ISHIM NË QENDËR TË NGJARJEVE!
Unë, Sak Muji – Sylë Mujaj, si pjesëmarrës dhe bashkorganizator i demonstratave të Marsit 1981, si njëri nga grupi i 21 studentëve të dënuar me gjithsej 223 vjet burgim, deklaroj publikisht:
JAM I GATSHËM TË MARR PJESË NË NJË DEBAT TË HAPUR, PËRBALLË KAMERAVE, ME DOKUMENTE DHE ME DËSHMI!
Ftoj publikisht Faton Topallin, Ibrahim Kelmendin, Veton Surroin, Azem Vllasin dhe çdo personalitet tjetër që ka folur ose dëshiron të flasë për demonstratat e vitit 1981.
Ftoj gjithashtu bashkëveprimtarët e mi, Ali Lajçin, Riza Demajn, Bajram Kosumin, Hamdi Hajdinin dhe të gjithë dëshmitarët e asaj kohe që kanë mundësi të marrin pjesë.
Le të ulemi përballë njëri-tjetrit, me respekt dhe pa fyerje.
Le t’i hapim dokumentet!
Le t’i krahasojmë dëshmitë!
Le t’i shqyrtojmë aktakuzat dhe aktgjykimet!
Le të flasim para popullit shqiptar, jo për të fituar një përplasje televizive, por për të ndriçuar të vërtetën.
GJASHTË PYETJE QË MERITOJNË PËRGJIGJE PUBLIKE
1. Kush i organizoi dhe kush mori pjesë në demonstratat e 11 Marsit 1981?
2. Çfarë organizimi konkret u bë më 25 Mars në konviktet studentore të Prishtinës dhe kush ishin organizatorët e demonstratës së 26 Marsit?
3. Kush i formuloi kërkesat dhe parullat politike, përfshirë thirrjen historike KOSOVA REPUBLIKË?
4. Kush u arrestua, kush u dënua dhe çfarë dëshmojnë dosjet gjyqësore për grupin e 21 studentëve të dënuar?
5. Si u zhvilluan demonstratat gjithëpopullore të 1 dhe 2 Prillit, kur një pjesë prej nesh tashmë ndodhej në duart e organeve të sigurimit jugosllav?
6. A ekzistojnë prova konkrete për pretendimet se demonstratat u organizuan nga UDB-ja, apo po ngatërrohet mundësia e infiltrimit të saj me organizimin e mirëfilltë të rezistencës studentore?
Këto pyetje nuk janë provokim personal.
Janë pyetje që ua kemi borxh historisë, të burgosurve politikë, dëshmorëve dhe brezave të ardhshëm.
DEBAT PO, POR JO GJYQ TELEVIZIV NDAJ HISTORISË SONË!
Kërkoj që ky debat të zhvillohet me kohë të barabartë për pjesëmarrësit, me një moderator të paanshëm, me dokumente të paraqitura publikisht dhe me mundësi që dëshmitarët t’u përgjigjen pyetjeve pa ndërprerje të padrejta.
Debati të regjistrohet dhe të mbetet i qasshëm për publikun, historianët dhe studiuesit e ardhshëm.
Sepse historia kombëtare nuk duhet të mbetet peng i disa minutave televizive.
Unë nuk kërkoj të më besohet vetëm pse kam vuajtur në burgje. Kërkoj të më dëgjojnë, të më pyesin dhe t’i ballafaqojnë dëshmitë e mia me dokumentet!
Kam të drejtë të kërkoj këtë ballafaqim.
Jo vetëm për veten time.
Por për shokët e burgut.
Për ata që nuk jetojnë më.
Për familjet që vuajtën.
Për dëshmorët.
Dhe për të gjithë ata që nuk patën mundësi ta tregojnë të vërtetën e tyre.
KJO ËSHTË FTESA IME PUBLIKE!
TV DUKAGJINI – DEBAT PLUS: HAPENI STUDIO NË MËNYRË TË BARABARTË EDHE PËR ATA QË HISTORINË E VITIT 1981 NUK E NJOHIN NGA RRËFIMET, POR NGA PËRJETIMET, HETUESITË DHE BURGJET!
Le të ballafaqohemi me argumente.
Le të respektojmë mendimet e ndryshme.
Le të mos ia marrim askujt meritën dhe le të mos ia mohojmë askujt sakrificën.
Sepse historia e Pranverës 1981 nuk është pronë e askujt. Është pasuri historike e popullit shqiptar!
Ne nuk dolëm në rrugë për nostalgjinë jugosllave.
Ne kërkuam Republikën, lirinë dhe dinjitetin kombëtar.
NE NUK KËRKOJMË LAVDI PERSONALE!
KËRKOJMË QË E VËRTETA TË MOS MBETET PAS GARDHIT TË INTERPRETIMEVE POLITIKE!
Dhe në fund, një mesazh për të gjithë:
TË FLASIM BALLË PËR BALLË, JO PAS SHPINËS SË HISTORISË!
TË FLASIM ME FAKTE, JO ME THASHETHEME!
TË FLASIM ME NDËRGJEGJE KOMBËTARE, JO ME NOSTALGJI PËR PUSHTETIN QË NA BURGOSI!
Për të vërtetën historike, për respektin ndaj sakrificës dhe për brezat që vijnë, unë jam i gatshëm!
LAVDI PRANVERËS SË MADHE STUDENTORE SHQIPTARE TË VITIT 1981!
LAVDI DËSHMORËVE TË KOMBIT!
NDERIM I PËRJETSHËM TË BURGOSURVE POLITIKË!
Me respekt dhe përgjegjësi historike,
Sak Muji – Sylë Mujaj
I burgosur politik 1981–1990
I dënuar me 10 vjet burg politik
Pjesëmarrës dhe bashkorganizator i demonstratave të Marsit 1981
Rugovë – Kosovë
20 tetor 2026
Të lumtë pena , O Sak Muji!
Ke mbetur po ai shpirti luftarak, në shërbim të Madhores – luftëtar i devotshëm për të vërteten!