Agim Vuniqi, Vashington
______
Në prag të zgjedhjes së presidentit të ri të Kosovës, skena politike po përballet me një paradoks që nuk mund të kalojë pa u vënë re nga opinioni publik. Opozita e sotme – e cila deri dje ishte në pushtet – sillet sikur procesi i ndërtimit të institucioneve është një barrë ekskluzive e shumicës parlamentare, duke harruar se në të kaluarën ajo vetë nuk hezitonte të kërkonte kompromis edhe në rrethana shumë më të ndërlikuara politike.
Historia e afërt politike e Kosovës është e mbushur me shembuj të tillë. Në disa raste kyçe të krijimit të institucioneve – përfshirë zgjedhjen e presidentit dhe formimin e qeverive – janë bërë marrëveshje politike që kanë kaluar përtej rivalitetit partiak. Madje, në periudha të caktuara, partitë që sot janë në opozitë kanë pranuar të hyjnë në formula qeverisëse të ndërmjetësuara edhe nga faktorë të jashtëm, përfshirë ndikimin e Listës Serbe, e cila dihet se politikisht është e lidhur me Beogradin dhe me presidentin serb Aleksandar Vuçiq.
Në praktikë kjo nënkuptonte situata paradoksale ku vendimet për ndërtimin e institucioneve të Kosovës shpesh prisnin sinjale politike nga jashtë, ndërsa përfaqësuesit politikë në Prishtinë negocionin me orë të tëra për të arritur një kompromis që do ta bënte të mundur konstituimin e institucioneve. Këto episode janë të dokumentuara në kronikat politike të viteve të fundit dhe përbëjnë një kapitull të debatueshëm të demokracisë kosovare.
Sot, kur vendi ndodhet përsëri përpara një momenti të rëndësishëm institucional – zgjedhjes së presidentit – pritet që partitë politike të tregojnë të paktën të njëjtin nivel përgjegjësie institucionale. Kushtetuta e Kosovës është e qartë: presidenti zgjidhet nga Kuvendi dhe në raundet e para kërkohet shumicë e cilësuar, ndërsa në raundin e tretë mjafton shumica e deputetëve të pranishëm. Ky mekanizëm është ndërtuar pikërisht për të siguruar që institucionet të mos mbeten peng i bllokadave politike.
Demokracitë parlamentare në botë funksionojnë mbi një parim të thjeshtë: shumica e deputetëve ka përgjegjësinë të ndërtojë institucionet. Opozita mund të japë kontribut nëse dëshiron, mund të propozojë kandidatë alternativë, ose mund të refuzojë të marrë pjesë në proces – por nuk mund të pretendojë se legjitimiteti institucional duhet të mbetet pezull për shkak të kalkulimeve politike.
Në këtë kontekst, paradoksi i sotëm bëhet edhe më i dukshëm. Ata që dikur kërkonin kompromis për të siguruar votat e nevojshme për formimin e institucioneve, sot hezitojnë edhe të artikulojnë një kandidat të tyre për postin e presidentit. Një sjellje e tillë nuk kontribuon në forcimin e demokracisë parlamentare, përkundrazi e varfëron debatin politik dhe e redukton atë në një lojë bllokadash taktike.
Kosova, si një demokraci e re që ende konsolidon institucionet e saj, ka nevojë për një kulturë politike më të përgjegjshme. Zgjedhja e presidentit nuk është vetëm një procedurë kushtetuese; është një moment që teston pjekurinë e klasës politike dhe respektin e saj për institucionet e shtetit.
Në fund të fundit, demokracia nuk funksionon mbi logjikën e sabotimit të institucioneve, por mbi parimin e konkurrencës politike brenda rregullave të sistemit. Nëse shumica parlamentare arrin të sigurojë votat për presidentin, ajo vetëm po ushtron të drejtën që ia jep Kushtetuta. Nëse opozita nuk pajtohet me këtë zgjedhje, përgjigjja e saj duhet të jetë politike dhe programore – jo bllokuese.
Sepse një shtet nuk mund të ndërtohet mbi paradokse politike, por mbi institucione funksionale dhe mbi respektimin e rregullave demokratike që vetë politika i ka miratuar.
