Agim Vuniqi, Vashington
____
Në hapësirën intelektuale shqiptare dhe në diasporën akademike në SHBA, emri i Prof. Dr. Mehdi Hysenit zë një vend të veçantë. Ai përfaqëson një tipologji të rrallë studiuesi: i rrënjosur në traditën kombëtare, por i artikuluar me standardet më të larta të diskursit anglo-sakson të marrëdhënieve ndërkombëtare. Shkrimet e tij në anglisht, duke filluar nga platforma prestigjioze si American Diplomacy, e deri te analiza të thelluara në shqip për opinionin publik shqiptar, dëshmojnë një koherencë metodologjike dhe një vizion strategjik që rrallë haset.
Një mendje strategjike mes dy botëve
Prof. Hyseni ka arritur të ndërtojë një urë të fortë mes diskursit akademik amerikan dhe debatit politik shqiptar. Në “American Diplomacy” ai trajton çështje të sigurisë ndërkombëtare, të drejtës ndërkombëtare dhe arkitekturës së paqes me një gjuhë të saktë konceptuale, duke përdorur referenca teorike nga realizmi klasik, institucionalizmi liberal dhe qasjet bashkëkohore të sigurisë kolektive.
Në shkrimet e tij në shqip, ai ruan të njëjtin rigorozitet, por i përkthen konceptet komplekse në gjuhë të kuptueshme për publikun shqiptar. Kjo aftësi për të qenë njëkohësisht studiues i nivelit të lartë dhe komunikues publik e bën figurë të veçantë në diasporë.
Njohës i thellë i marrëdhënieve ndërkombëtare
Profili i tij dallohet për disa elemente kyçe:
• Analizë strukturore e sistemit ndërkombëtar – ai e lexon rendin global jo si seri ngjarjesh episodike, por si ndërveprim i fuqive të mëdha, interesave strategjike dhe normave juridike.
• Qasje normative ndaj çështjes shqiptare – në trajtimin e Kosovës dhe të drejtës për vetëvendosje, ai kombinon argumentin juridik me atë historik, duke e vendosur çështjen shqiptare në kontekst të së drejtës ndërkombëtare publike.
• Kornizim amerikan i politikës së jashtme – si njohës i mirë i politikës së jashtme amerikane, ai analizon rolin e SHBA-së jo vetëm si superfuqi, por si arkitekt i rendit liberal ndërkombëtar.
Zëri i diasporës me kredenciale akademike
Në SHBA, ku konkurenca akademike është e ashpër dhe standardet janë të larta, prania e një studiuesi shqipfolës që publikon dhe debaton në gjuhën angleze me kredibilitet është e jashtëzakonshme. Prof. Hyseni përfaqëson një model të intelektualit që nuk mbetet brenda komunitetit etnik, por depërton në diskursin më të gjerë amerikan.
Ai është ndër të paktët – në mos i vetmi – studiues shqiptar që ka arritur të artikulojë në mënyrë sistematike çështjet shqiptare në platforma ndërkombëtare me terminologji dhe argumentacion të standardit perëndimor. Ky fakt e bën jo vetëm përfaqësues të dijes shqiptare, por ambasador intelektual të saj.
Rëndësia për hapësirën shqiptare
Për një komb të vogël, por me sfida të mëdha gjeopolitike, prania e studiuesve të tillë është thelbësore. Ata:
• formësojnë narrativën ndërkombëtare mbi Kosovën dhe rajonin;
• kundërshtojnë me argument shkencor deformimet historike;
• ofrojnë platformë për dialog ndërkulturor dhe ndërakademik.
Në një kohë kur debati publik shpesh dominohet nga retorika e shpejtë dhe opinioni i pakualifikuar, figura e Prof. Dr. Mehdi Hysenit përfaqëson qasjen e kundërt: analizë e thellë, referencë teorike dhe përgjegjësi akademike.
Prof. Dr. Mehdi Hyseni është shembull i studiuesit që i shërben njëkohësisht akademisë dhe çështjes kombëtare, pa e sakrifikuar objektivitetin shkencor. Duke filluar nga “American Diplomacy” e deri te analizat e tij në shqip, ai ka ndërtuar një profil të qëndrueshëm si njohës i shkëlqyer i marrëdhënieve ndërkombëtare.
Në një epokë të turbulencave globale, zërat e tillë janë jo vetëm të çmuar – por të domosdoshëm.
