Nga: Kaltrina Hoti, Hot, Plavë
___
___
Ky territor u shkëput nga sistemi dhe u la pa zhvillim. Nuk pati përditësime, as planifikim afatgjatë dheas investime kuptimplota.
Gjatë këtij procesi, mes pakicës shqiptare u promovua një identitet i ri — një identitet i quajtur boshnjak.
Ky identitet nuk ka lidhje historike, kulturore apo etnike me boshnjakët. Ai nuk lindi si vazhdim i trashëgimisë, por si një ndërtim politik dhe administrativ, i krijuar përmes presionit afatgjatë, neglizhencës dhe riklasifikimit. Me kalimin e kohës, ky proces dobësoi vazhdimësinë kulturore shqiptare dhe krijoi konfuzion rreth përkatësisë dhe identitetit në Plavë.
Ajo që pasoi ishte graduale, por e qëllimshme. Pakica shqiptare humbi ngadalë dukshmërinë, mbështetjen dhe përfaqësimin. Sot, disa njerëz që quhen boshnjakë e shprehin këtë konfuzion duke thënë: “Nuk ndihem shqiptar.” Ata e trajtojnë kulturën dhe identitetin si diçka për të cilën mund të negociohet. Këta njerëz kanë frikë të thellohen në histori ose ta përdorin historinë për t’u zhvilluar, sepse e dinë se, nëse e bëjnë këtë, do të duhet të përballen me veten.
Të gjitha partitë politike, pavarësisht përkatësisë kombëtare në Mal të Zi, i kthyen këto territore në një zonë neutrale, të përdorur vetëm për nevoja politike.
Por jo gjithçka shkoi sipas planit të tyre.
Një përqindje e vogël e pakicës shqiptare nuk hoqi dorë kurrë. Ata ekzistuan në heshtje. U përshtatën me sistemin për të mbijetuar. Sot, në sytë e partive politike shqiptare nga territore të ndryshme të Malit të Zi, këta njerëz shihen padrejtësisht si individë që kanë zgjedhur të harrojnë identitetin e tyre.
Çdo ligj që ishte menduar të siguronte barazi dhe një jetë të denjë për pakicën shqiptare në këtë territor, nuk u zbatua kurrë realisht. Këto ligje të pazbatuara u përdorën vetëm si premtime — si mjete për të mbledhur vota, kur partive politike u nevojiteshin pak numra për të fituar.
Sot shohim parti politike shqiptare nga territore të ndryshme që përpiqen të hyjnë në lagjet tona, duke thënë se nuk mund të punojnë me këta njerëz dhe duke i quajtur të humbur.
Unë pyes: ku ishin këto parti kur këta njerëz po humbnin?
Si punohet sot me njerëz që për shumë vite kanë qenë të mbyllur në një kafaz?
Me njerëz që kanë mësuar të kenë frikë nga vetja.
Me njerëz që e dinë se, nëse shprehin atë që janë vërtet, jeta e tyre tashmë e vështirë mund të bëhet edhe më e rëndë.
Këtyre njerëzve duhet t’u afrohet me kujdes, me ndjeshmëri dhe me garanci se nuk do të bëhen më viktima të lojërave politike.
Duhet t’u ofrohen elementet bazë të jetës që ende u mungojnë.
Brezi i ri ka nevojë për siguri dhe ngrohtësi — për një hapësirë të sigurt ku t’u thuhet: është në rregull të fillosh një faqe të re.
Ata duhet të ndalojnë të manipulohen nga ata që tashmë e kanë humbur veten brenda një kulture që në të vërtetë nuk ekziston.
Ka ardhur koha për përgjegjësi për dëmin e shkaktuar ndaj këtyre njerëzve — shpirtëror, emocional dhe njerëzor. Qeveria duhet të ndalojë diskriminimin ndaj pakicave në këtë territor. Partitë politike shqiptare duhet të ndalojnë së vepruari për interesa personale dhe të fillojnë të veprojnë në interes të këtyre njerëzve të humbur.
Një gjë është e sigurt: ata që arritën ta shpëtojnë veten nga ky ndikim, mbeten të fortë. Ata mbartin hijet e së kaluarës, dhe historia ka treguar se këto hije mund të kthehen në mënyra që i befasojnë të gjithë.
Drejtësia gjithmonë fiton.
Ndonjëherë vjen vonë — por kurrë nuk është tepër vonë.
Artistja Kaltrina Hoti, në simpoziumin për Lahuten të mbajtur sivjet në Hot të Plavës
___
What follows is known.
It has been lived, witnessed, and repeated.
The question is not what happened, but why silence remains and why truth is replaced by comfort.
___
Plav-Hot
___
The territory was separated from the system and left without development. There were no updates, no long-term planning, and no meaningful investment.
During this process, a new identity was promoted among the Albanian minority—an identity referred to as Bosnian. This identity has no historical, cultural, or ethnic connection to Bosnians.
It emerged not as a continuation of heritage, but as a political and administrative construction created through long-term pressure, neglect, and reclassification. Over time, this process weakened Albanian cultural continuity and created confusion around belonging and identity in Plav.
What followed was gradual, but deliberate. The Albanian minority slowly lost visibility, support, and representation. Today, some people who are called Bosniaks show this confusion by saying, “I don’t feel Albanian.”
They treat culture and identity as something that can be bargained with. These people are afraid to go deeper into history or to use history to develop themselves, because they know that if they do, they will have to face themselves.
All political parties of every nationality in Montenegro turned these territories into a neutral zone used only for political needs.
Not everything went according to their plan.
A small percentage of the Albanian minority never gave up. They existed in silence. They adapted to the system to survive. Today, in the eyes of Albanian political parties in different territories of Montenegro, these people are unfairly seen as individuals who chose to forget their identity.
Every law that was meant to secure equality and a decent life for the Albanian minority in this territory was never truly applied. These unapplied laws were used only as promises tools to collect votes when political parties needed a small number to win.
Now we see Albanian political parties from different territories trying to enter our neighborhoods, saying they cannot work with these people and calling them lost.
I ask: where were these parties when these people were being lost?
How do you work today with people who were locked in a cage for many years? People who learned to fear themselves. People who know that if they express who they truly are, their already difficult lives may become even harder.
These people need to be approached gently, with care, and with guarantees that they will not become victims of political games again.
They need to be offered the basic elements of life that they are still missing.
The new generation needs security and warmth a safe space where they can be told: it is okay to start a new page.
They must stop being manipulated by those who have already lost themselves inside a culture that does not truly exist.
The time has come for accountability for the damage done to these people spiritually, emotionally, and as human beings.
The government must stop discriminating against minorities in this territory.
Albanian political parties must stop acting in their own personal interests and start acting in the interest of these lost people.
One thing is certain: those who managed to save themselves from this influence remain strong. They carry the shadows of the past, and history has shown that these shadows can return in ways that surprise everyone.
Justice always wins.
Sometimes it comes late……but it is never too late.
Foto nga qyteti i Plavës …
___
Norsk / Norvegjisht
___
Hva som følger er kjent.
Det har blitt levd, bevitnet og gjentatt.
Spørsmålet er ikke hva som skjedde, men hvorfor stillhet består og hvorfor sannheten erstattes av trøst.
___
Plav-Hot, Montenegro
___
Området ble adskilt fra systemet og etterlatt uten utvikling. Det ble ingen oppdateringer, ingen langsiktig planlegging og ingen meningsfull investering.
I løpet av denne prosessen ble en ny identitet fremmet blant den albanske minoriteten – en identitet referert til som bosnisk. Denne identiteten har ingen historisk, kulturell eller etnisk tilknytning til bosniere.
Det fremsto ikke som en fortsettelse av arven, men som en politisk og administrativ konstruksjon skapt gjennom langsiktig press, omsorgssvikt og omklassifisering. Over tid svekket denne prosessen albansk kulturelle kontinuitet og skapte forvirring rundt tilhørighet og identitet i Plav.
Det som fulgte var gradvis, men bevisst. Den albanske minoriteten mistet sakte synlighet, støtte og representasjon. I dag viser noen mennesker som kalles bosniakker denne forvirringen ved å si: “Jeg føler meg ikke albansk. «
De behandler kultur og identitet som noe man kan forhandle med. Disse menneskene er redde for å gå dypere inn i historien eller bruke historien til å utvikle seg selv, for de vet at hvis de gjør det, må de møte seg selv.
Alle politiske partier av enhver nasjonalitet i Montenegro gjorde disse områdene til en nøytral sone som kun brukes til politiske behov.
Ikke alt gikk etter planen deres.
En liten prosentandel av den albanske minoriteten ga aldri opp. De eksisterte i stillhet. De tilpasset seg systemet for å overleve. I dag, i øynene til albanske politiske partier i ulike områder i Montenegro, blir disse menneskene urettferdig sett på som individer som valgte å glemme sin identitet.
Enhver lov som var ment å sikre likhet og et anstendig liv for den albanske minoriteten i dette territoriet ble aldri virkelig brukt. Disse lovene ble kun brukt som løfteverktøy for å samle stemmer når politiske partier trengte et lite antall for å vinne.
Nå ser vi albanske politiske partier fra forskjellige områder som prøver å komme seg inn i våre nabolag, sier at de ikke kan jobbe med disse menneskene og kaller dem fortapt.
Jeg spør: hvor var disse partiene da disse menneskene gikk seg vill?
Hvordan jobber man i dag med folk som har vært innestengt i et bur i mange år? Folk som lærte å frykte seg selv. Folk som vet at dersom de uttrykker hvem de virkelig er, kan deres allerede vanskelige liv bli enda vanskeligere.
Disse menneskene må kontaktes forsiktig, med omsorg, og med garantier for at de ikke blir ofre for politisk spill igjen.
De må tilbys de grunnleggende elementene i livet som de fortsatt mangler.
Den nye generasjonen trenger trygghet og varme et trygt rom hvor de kan bli fortalt: det er greit å starte en ny side.
De må slutte å bli manipulert av de som allerede har mistet seg selv inne i en kultur som ikke virkelig eksisterer.
Tiden er inne for ansvarlighet for skaden påføres disse menneskene spirituelt, emosjonelt og som mennesker.
Regjeringen må slutte å diskriminere minoriteter i dette territoriet.
Albanske politiske partier må slutte å handle i egne personlige interesser og begynne å handle i disse tapte folks interesse.
En ting er sikkert: De som klarte å redde seg selv fra denne innflytelsen forblir sterke. De bærer på fortidens skygger, og historien har vist at disse skyggene kan komme tilbake på måter som overrasker alle.
Rettferdighet vinner alltid.
Noen ganger kommer det sent…… men det er aldri for sent.
Kaltrina Hoti, artiste nga Hoti i Plavës dhe aktiviste e shoqërisë civile në qytetin e Plavës
Ju peruroj per Punën qe k
eni ndrmarrë si Amina Nuraj
Por mendo jse do te ishte më e vlefshme te mos e cekni shqipetar t si pakic ,por Autoktonë
Ndersa pakicë mundet me qen çdo kushë, por edhe Jo Autoktonë .me rrespektë uGj