Kohët e fundit, nga një kureshtje e sinqertë, hapa disa faqe të qendrave fetare shqiptare në SHBA. Prisja të lexoja një reflektim për moralin në kohë të konsumizmit, një ligjëratë për familjen në epokën e rrjeteve sociale, ndonjë fjalë për krizën e identitetit te të rinjtë në diasporë.
Por jo.
Faqet ishin të mbushura me postera për festa kombëtare, mbrëmje gala, darka me “tetë lloje ushqimesh”, çmime “VIP”, sponsorë floriri, argjendi e bronzi. M’u duk sikur kisha hyrë gabimisht në faqen e një restoranti me rezervime paraprake, jo në një hapësirë që mban mbiemrin “fetare”.
Në fund të fundit, askush s’ka gjë kundër një darke të mirë. Por kur menuja bëhet më e gjatë se mesazhi shpirtëror, diçka ka rrëshqitur.
Anekdota e parë: Tetë lloje mishi dhe një lutje e shkurtër
Në një njoftim lexohej:
“Festë madhështore me tetë lloje mishi, muzikë live, mysafirë specialë.”
Poshtë, me shkronja më të vogla:
“Do të ketë edhe një fjalë rasti.”
Një mik imi bëri shaka:
“Fjala e rastit do të jetë përpara mishit apo pas tij?”
Sepse nëse është para, rrezikon të mos dëgjohet nga aroma e qebapëve. Nëse është pas, askush s’ka energji morale – vetëm tretje.
Kjo nuk është kritikë ndaj ushqimit. Është kritikë ndaj përmbysjes së prioriteteve.
Qendra fetare apo event center?
Shumë prej këtyre institucioneve e quajnë veten “Qendra Kulturore”. E bukur fjala. “Kulturë” nënkupton debat, art, mendim, edukim, bashkëbisedim.
Por çfarë shohim në praktikë?
Shumë pak tryeza për të rinjtë.
Shumë pak diskutime për sfidat e integrimit.
Shumë pak ligjërata për etikën në kohën e teknologjisë.
Në vend të kësaj, një kalendar eventesh që do ta kishte zili edhe një kompani organizimi dasmash.
Demokracia amerikane ofron hapësira të jashtëzakonshme: mundësi organizimi, fonde komunitare, bashkëpunime me shkolla, universitete, bashki. Mund të krijosh forume rinore, klube leximi, programe mentorimi, këshillime për familjet, seminare për bizneset e vogla.
Por ne shpesh e reduktojmë këtë liri në një kalendar banketesh.
Anekdota e dytë: Klubi që zëvendëson kulturën
Në disa raste, “qendrat kulturore” zëvendësohen nga klube ku pihet rakia e shtëpisë deri në dehje dhe ku bixhozi quhet “argëtim tradicional”.
Një i ri më tha me ironi:
“Te klubi mësojmë matematikë – si të llogarisim sa humbëm mbrëmë.”
Në vend që të jenë hapësira ku të rinjtë njihen, diskutojnë, krijojnë projekte, ato bëhen vende ku energjia e komunitetit tretet në tym cigareje dhe gota të zbrazura.
Kjo nuk është çështje morali puritan. Është çështje potenciali të humbur.
Shpirti si dekor ceremonial
Feja dhe kultura nuk janë dekor për festa. Ato janë mekanizma orientimi. Ato duhet të ndihmojnë komunitetin të përballet me realitetin:
– me krizën e familjes,
– me izolimin e të moshuarve,
– me presionin mbi të rinjtë mes dy identiteteve,
– me sfidat e suksesit dhe dështimit në diasporë.
Në vend të kësaj, shpesh kemi podiume me flamuj, foto, sponsorë dhe shumë pak fjalë për përmbajtjen.
Humor i butë, por pyetje serioze
Nëse një qendër fetare ka më shumë postime për “early bird tickets” sesa për mesazhe edukative, atëherë diçka nuk është në ekuilibër.
Nëse “kultura” matet me numrin e tavolinave të shitura, jo me numrin e ideve të shkëmbyera, atëherë jemi duke e ngatërruar suksesin me qarkullimin financiar.
Dhe nëse të rinjtë nuk e gjejnë veten në këto hapësira, ata do ta kërkojnë diku tjetër – në botën virtuale, në izolim, ose në struktura që s’kanë asnjë lidhje me komunitetin.
Një propozim i thjeshtë (pa moralizim)
Le të ketë festa – pse jo? Le të ketë edhe tetë lloje mishi. Por le të ketë edhe tetë ide. Tetë debate. Tetë iniciativa rinore.
Le të ketë një natë për bamirësi, por edhe një ditë për mentorim profesional.
Le të ketë koncert, por edhe forum për etikën dhe përgjegjësinë.
Le të ketë darkë, por edhe dritë.
Sepse demokracia nuk është vetëm liria për të organizuar bankete; është mundësia për të ndërtuar institucione me kuptim.
Fundi i artë
Qendrat fetare dhe kulturore janë thesare të komunitetit – nëse përdoren si ura, jo si salla dasmash.
Në një kohë kur gjithçka mund të blihet me biletë, shpirti nuk ka çmim tavoline.
Dhe ndoshta dita kur do të shohim më shumë diskutime se darka, më shumë ide se menu, do të jetë dita kur “Qendra Kulturore” do ta meritojë sërish emrin e saj.
