RRËNJA NË BORË, ZJARRI NË GJAK
Përshëndetje Portali DRINI, që ishte dhe mbetet i hapur për mua në çdo kohë— si një derë fjale e lirë, si një breg ku kujtesa, e vërteta dhe dinjiteti gjejnë strehë. Mirënjohje për hapësirën, për besimin dhe për vazhdimësinë, sepse fjala që nuk mbyllet, mbetet dëshmi. — Sak Muji (Kthim në vendlindje – rinia e vjedhur, jeta e ringritur)
Nga: Sak Muji , Rugovë
(Sylë Mujaj)
Në këtë bardhësi që s’ta fal asnjë filtër, kjo luginë ma njeh emrin pa ma thirrë. Bora e trashë si heshtja e viteve, dhe gjurmët—ah, gjurmët!—si rreshta të një ditari që e kam shkruar me këpucë, jo me laps. Këtu linda para 67 vitesh: midis maleve që s’i lëvizin as perandoritë, midis pishave që s’pyesin kush sundon sot, midis një shtëpie që rri si gur në fytin e erës dhe prapë s’e nxjerr zë. Në pamjen e parë, “kamera a sfera” më sheh prej lart— si sy i ftohtë, si kronikë pa zemër, që numëron vetëm minuta e sekonda… por s’mund t’i numërojë rrahjet e mia kur kthehem në këtë vend: këtu, ku edhe bora di me e mbajtë sekretin e mallit.
Në pamjen tjetër, një njeri qëndron në oborr— si pikë e zezë mbi një fletë të bardhë. Edhe koha i vë vulë: 2026-01-23, sikur me thënë: “Ja ku je prapë.” Po unë ia kthej: “Po, jam— por jo i njëjti.”
Sak Muji me gruan tek shtëpia në Dukaivë të Rugovës
Se këtu filloi rinia ime dhe këtu m’u pre si degë e njomë: deri 22 vjeç e pastaj— ma vodhën rininë. M’i mbyllën dritaret me hekur, m’i lidhën ditët me numra, m’i zbehën pranverat me mure. Burgun e Nishit (1981–1990) e kam si gur në kraharor: nëntë vjet që s’i shkrin as dielli i korrikut, nëntë vjet që s’i shlyen as borat e Rugovës.
E pastaj, pas burgut, erdhën hijet që ecin pas shpine: ish-spiunë, udbashë— si hije të lodhura që s’dinë me jetu veç duke ndjekë. Por unë—unë e mësova një gjë: njeriu s’mundet me u kthye në hije, kur e mban një zjarr brenda.
Shtatori 1991: u nisa si plagë që kërkon ajër. Dhe Zvicra… Paradiso–Lugano, emër që tingëllon si premtim, por fillimisht ishte veç një frymëmarrje e re: një copë qetësi ku trupi s’dridhej më prej çelësash burgu. Aty, përtej ëndrrës, më priti nusja ime— si strehë e padukshme, si dritë që s’ka nevojë me u dukë shumë për me ta shpëtu jetën.
Dhjetë vjet pritje— dhjetë vjet si një epokë e vogël dashurie që s’e rrëzon dot asnjë regjim. Dhe pastaj erdhën “zogjtë” tanë— tre rrahje krahësh mbi liqenin e Luganos: Fjollë (1991) – e bardhë si kjo borë, po me ngrohtësi brenda, Vesë (1992) – e imët, e kthjellët, si mëngjes i ri, Bli (1994) – si erë që shtyn anijen përpara.
Sot, në këtë selfie nën qiell të kaltër, fytyra ime mban harta: rrudha si shtigje mali, flokë që i ka zbardhë koha, sy që s’janë dorëzu— se sytë e mi e kanë parë si duket ferri kur ka dryn, dhe si duket parajsa kur ka familje e një tryezë në diell.
E ja, në pamjen ku i ngrisim duart, unë e ajo—dy njerëz që i shpëtuan stuhive, me filxhanë të ngrohtë në mes, me borën përreth si dëshmi, me qeshjen si flamur të vogël që s’e rrëzon askush.
Shih videon:
O vendi im, ti s’je vetëm peizazh— ti je zemra që më rreh edhe kur jam larg.
Dhe po: ma vodhën rininë, po s’më vodhën dot rrënjën.
Më ndoqën, po s’më zunë dot shpirtin.
Më mbyllën, po s’e mbyllën dot këngën që më vlon brenda.
Se unë jam biri yt, me damarë bore e me gjak vullkanik, dhe kthehem gjithmonë— qoftë edhe veç me një shikim— për me të thënë: jam gjallë.
Dhe jeta ime, me gjithë plagë, u bë shtëpi, u bë dashni, u bë familje, u bë tri zogj që fluturojnë prej Luganos e prapë e njohin qiellin e këtij mali.
Epilog
– “Para 45 vitesh… eh” Para 45 vitesh… eh!
Sikur dje, e prapë sikur një jetë tjetër. Këtu, ku bora i mbulon gjurmët, po s’i mbulon dot betimet. Atëherë isha djalë— me krahë të padukshëm, me ëndrra që s’dinin ç’është dryni, me shokë që qeshnin fort se mendonim: “Bota s’na kap!”
E bota… t’paskan kapë disa duar të liga, me ligj në xhep e ligësi në sy, që dinin me burgosë rininë e me e quajtë “rregull”.
Ironi e pistë: ata që s’dinë me e ndërtu jetën, dinë veç me e prishë. Po ja ku jam sot: në të njëjtën tokë, me të njëjtin qiell, me një zemër që ka parë shumë dhe prapë s’e ka humbë dritën.
Më mbeti veç një kujtim—jo veç një: më mbeti një arkë e tërë kujtimesh, për fëmijët, për shokët, për ata që s’janë më, për ata që janë, për ata që u shpërndanë nëpër botë si fara nëpër erë— por që prapë, kur e thërret kjo tokë, e dinë ku e kanë rrënjën. Se ne ishim—dhe jemi— me tokën tonë.
Edhe sot.
Edhe kur na e morën rininë, s’na e morën dot emrin.
Edhe kur na ndoqën hijet, ne prapë ecëm në diell. Edhe kur na lanë plagë, ne i kthyem në këngë, në familje, në “zogj”, në frymë.
E jeta vazhdon… jo si falje— po si fitore e heshtur.
Si një dorë që i ledhaton malet dhe u thotë: “Unë s’u rrëzova.”
Dhe kur një ditë fëmijët t’i pyesin: “Babë, ç’ka mbeti prej asaj kohe?” u thuaj thjesht: Na mbeti toka. Na mbeti emri.
Na mbetëm ne.
Sak Muji
smuji’26
Përshëndetje Portali DRINI,
Që ishte dhe mbetet i hapur për mua në çdo kohë!
Si një derë fjale e lirë, si një breg ku kujtesa, e vërteta dhe dinjiteti gjejnë strehë.
Mirënjohje për hapësirën, për besimin dhe për vazhdimësinë, sepse fjala që nuk mbyllet, mbetet dëshmi.
— Sak Muji
(Kthim në vendlindje – rinia e vjedhur, jeta e ringritur)
Nga: Sak Muji , Rugovë