Nga: Agim Kuqi
____
Kjo fotografi e vitit 1902 nga fshati Bugariq (sot Srbovac, Zveçan) nuk është thjesht një imazh i vjetër, por një dëshmi e gjallë e historisë së ndërlikuar të Ballkanit.
Në foto shihet familja e Bogdan Radenkoviqit, një prej themeluesve të organizatës famëkeqe serbe “Dora e Zezë” (Crna Ruka). Por, shikoni me kujdes veshjen e tyre:
• Plisi i bardhë në kokë.
• Tirqit me gajtanë (veshja tradicionale shqiptare).
• Qëndrimi dhe estetika e pastër e Rrafshit të Dukagjinit.
Pse një “serb i madh” do të fotografohej me rroba shqiptare?
Përgjigjja fshihet te procesi i asimilimit. Shumë familje në zonën e Rashkës dhe Sanxhakut ishin me origjinë të pastër shqiptare (shpesh nga fiset Kelmend, Shala apo Krasniqi).
Përmes kishës ortodokse dhe edukimit politik, ata u shndërruan në eksponentë të serbizmit, por kujtesa e trupit dhe tradita nuk u shlye dot menjëherë. Në vitin 1902, kjo familje “serbe” ende vishej si shqiptare, sepse ajo ishte rroba e tyre trashëgimore, jo një maskaradë.
Identiteti politik vs. Origjina etnike:
Ky imazh vërteton se asimilimi shpesh nis nga gjuha dhe feja, ndërsa veshja mbetet shenja e fundit që dorëzohet.
A janë këta shqiptarë të asimiluar? Gjithçka në këtë foto bërtet “PO”. Plisi nuk është thjesht kapelë, është deklaratë etnike që as propaganda e kohës nuk e fshehu dot.
Fotografia tregon:
1. Radenko, kryefamiljari
2. Zdravko
3. Zagorka-Zaga
4. Bogdan, shkrimtar i Statutit
shoqata sekrete Bashkimi ose
vdekja e njohur gjerësisht si “Dora e Zezë”
5. Damljan
6. Pauni
7. Filimoni, shërbëtor në këtë familje
8. Mara
9. Stanimirka
