Tërmeti shkatërrues që goditi Shkupin më 26 korrik 1963 nuk ishte vetëm një fatkeqësi natyrore për banorët e qytetit. Për shqiptarët katolikë, ai përfaqësoi një tragjedi të dyfishtë: humbjen fizike të jetëve, shtëpive dhe pronave, por edhe një goditje të rëndë ndaj identitetit të tyre historik dhe shpirtëror.
Shqiptarët katolikë përbënin një pjesë të dalluar të qytetit të Shkupit, të vendosur prej brezash në lagje afër qendrës. Aty, pranë jetës urbane dhe kulturore të qytetit, ata ruanin gjuhën, zakonet dhe fenë e tyre, me krenari dhe përkushtim. Katedralja “Zemra e Shenjtë e Jezusit”, e ndërtuar në fillim të shekullit XX, ishte jo vetëm vendi kryesor i adhurimit, por edhe një simbol identitar i gjallë i këtij komuniteti.
Me rrënimin e kësaj katedraleje nga tërmeti, shqiptarët katolikë humbën qendrën e jetës së tyre shpirtërore. Ajo që pasoi ishte edhe më e dhimbshme: nën pretekstin e rindërtimit të Shkupit dhe planeve moderne urbane, shumë familje katolike shqiptare u zhvendosën me forcë nga shtëpitë e tyre tradicionale në zona periferike, larg vendbanimeve shekullore ku kishin jetuar të parët e tyre.
Në vend të rindërtimit të lagjeve dhe objekteve të trashëgimisë së tyre, shumë prej tyre u fshinë nga faqja e dheut. Kultura, arkitektura dhe historia e shqiptarëve katolikë u lanë jashtë projekteve të reja urbane. Identiteti i tyre u trajtua si pengesë për vizionin e “qytetit të ri” që po formësohej.
Tragjedia për shqiptarët katolikë të Shkupit nuk përfundoi me dridhjen e tokës. Ajo vazhdoi me një shlyerje të heshtur dhe të qëllimshme të pranisë së tyre në zemrën e qytetit. Në vend të solidaritetit, ata përjetuan përjashtim. Në vend të kujdesit për trashëgiminë, përjetuan harresë të imponuar.
Sot, shumë pak nga ajo që përfaqësonte dikur jetën dhe kulturën e shqiptarëve katolikë në Shkup ka mbetur. Por kujtesa kolektive e ruan atë plagë të hapur, si dëshmi e një historie që ende kërkon të thuhet me zë të plotë.
