Nga Isuf Bajraktari
Në romanin e tij madhështor Krim dhe ndëshkim, Fjodor Dostojevski na sjell një nga skenat më prekëse të letërsisë botërore. Ai përshkruan një njeri të dënuar me vdekje, i cili, teksa e çojnë drejt vendit të ekzekutimit, dëshiron që rruga të zgjasë edhe një centimetër më shumë. Ai shpreson deri në çastin e fundit, sikur fati mund të ndërhyjë dhe ta shpëtojë. Edhe një sekondë e vetme e jetës, për të, ka më shumë vlerë sesa asgjëja që e pret përtej.
Dostojevski shkon edhe më larg: ai shkruan se, nëse këtij njeriu do t’i jepej mundësia të jetonte gjithë jetën e tij mbi një majë të ngushtë ku mezi ka vend për një këmbë, mes stuhive dhe rrezikut të përhershëm të rrëzimit, ai prapë do ta pranonte këtë fat. Ky është një imazh i fuqishëm i ekzistencës njerëzore: e brishtë, e rrezikshme, pa rehati, por megjithatë e çmuar.
Ky pasazh nuk është thjesht një përshkrim i frikës nga vdekja. Dostojevski nuk e sheh njeriun si një qenie që thjesht ikën nga e panjohura. Përkundrazi, tek ai jeta ka një shenjtëri që shkon përtej instinktit biologjik. Të qenit gjallë është më shumë se të marrësh frymë – është të kesh shansin të reflektosh, të pendohemi, të duam, të ëndërrojmë. Jeta është arena ku njeriu mund të përballet me vetveten dhe me fajet e tij.
Ky është paradoksi i bukur i natyrës njerëzore: ne kapemi pas jetës edhe kur ajo dhemb, edhe kur humbet shijen, edhe kur është e mbushur me barrë dhe mundim. Sepse të jesh gjallë do të thotë të kesh shpresë – dhe shpresa është fryma e fundit që shuhet.
Në kohët moderne, kur shoqëritë tona përballen me kriza, polarizim dhe cinizëm politik, ky mësim i Dostojevskit bëhet më aktual se kurrë. Nuk mjafton të mbijetojmë. Nuk mjafton të kapemi pas ekzistencës si njeriu mbi majë. Jeta merr kuptim vetëm kur përballemi me veten dhe i japim një qëllim ekzistencës sonë – qoftë si individë, qoftë si shoqëri.
Mësimi i Dostojevskit është i thjeshtë, por i fuqishëm: më mirë një vuajtje e gjallë sesa një qetësi e pajetë – por kjo vuajtje duhet të ketë kuptim. Jeta nuk është e vlefshme vetëm për t’u ruajtur, por për t’u jetuar me dinjitet dhe përgjegjësi.
Nga letërsia te jeta politike
Në pjesën tjetër të kësaj analize, do të shqyrtojmë se si ky mësim lidhet me jetën politike në Kosovë pas 9 shkurtit – dhe pse nuk mjafton që pushteti të mbijetojë. Ai duhet të ketë vizion, moral dhe aftësi për të shërbyer, përndryshe mbetet thjesht një luftë instinktesh, pa shpresë dhe pa shëlbim.
Është koha qe ta braktisim letërsinë ruse!
Artë e nderuar, artin, kulturen e letersine e asnje populli, shteti e kontinenti, nuk duhet ta braktisim.
Ndoshta poltika ka ndikuar negativisht edhe ajo e Rusise cariste e me vone e ish BRSS-se por letersia ruse eshte shume e pasur dhe duhet ta njohin edhe gjeneratat e reja.
Besoj se e ke njohur prof Hasan Mekulin.
Ai, mendoj une ka pasur shume te drejte edhe per Letersine jugosllave e ruse qe kane qene ne program.
Nuk e di tash si eshte por kur ligjeronte profesori i madh H. Mekuli, ishte kenaqesi ta degjoje.
Edhe ne UT ishte aferisht njejte, kur eshte fjala te Letersia e perbotshme por te ajo ballkanase, nuk jam i sigurte.
Faleminderit!
https://plavaeguciasot.com/prof-hasan-mekuli-prof-gjenial-i-letersise-boterore-ne-universitetin-e-prishtines/amp/
Gati harrova, edhe ne Universitetin e Tiranes, profesor Muzafer Xhaxhiu ishte nder me te njohurit.
Pata rast ta takoja ne Tirane, kur isha student dhe mi dhuroi disa libra te Historise se letersise, nga letersia klasike latine dhe nje studim per I. Kadarene, per librat per femije
Ishte i jashtezakonshem, ndoshta i afrohej prof Hasan Mekulit.
Është e papranueshme që shqiptarët, në shekullin XXI, të vazhdojnë të ushqehen shpirtërisht me letërsinë ruse, një letërsi që jo vetëm i përket një bote të largët, por edhe mbart ide të errëta, të huaja për qytetërimin që duam të ndërtojmë. Për shumë kohë, përmes imponimit ideologjik të komunizmit, u kultivua te ne një adhurim i tepruar ndaj autorëve rusë. Ky adhurim, në fakt, ishte një formë varësie kulturore që duhej të kishte marrë fund njëherë e përgjithmonë.
Letërsia ruse, pavarësisht disa emrave të mëdhenj, mbetet e mbyllur në fatalizëm, në glorifikimin e vuajtjes dhe në një botëkuptim të prapambetur. Ajo nuk na ndihmon të ngrihemi, por na mëson të pranojmë mjerimin si fat. Kjo frymë është e dëmshme për një popull që ka kaluar trauma historike dhe që sot ka nevojë për emancipim, optimizëm dhe horizont të hapur.
Në vend të saj, shqiptarët duhet t’i kthehen letërsisë evropiane – letërsisë së mendimit të lirë, të vlerave demokratike, të shpirtit kritik dhe të krijimtarisë që frymëzon progres. Nga Shakespeare-i te Goethe-ja, nga Hugo te Kafka, nga Camus te Mann, Europa ofron një univers shumëfish më të pasur, më të gjallë dhe më emancipues. Këta janë autorët që duhet të mbushin bibliotekat tona, që duhet të formojnë mendjet e brezave të rinj.
Asht e pamohushme qe populli rus ka nxjerre koka te mdhaja ne te gjitha fushat, tue i dhane botes nji kontribut shume te madh, qofte ne te gjitha fushat e Shkences, qofte ne te gjitha llojet e Arteve dhe te Letersise. Kete nuk e tham un, por kjo vertetohet edhe me numrin e madh te nobelistave rus, sovjetik dhe mbas sovjetik. Per kete mjafton te kerkohet ne internet dhe te dalin te gjitha.
Pse perfshihet ketu edhe periudha sovjetike?
Se pari marrim disidentat e mdhaj ruso-sovjetik shkrimtar dhe fizikanta, te cilet i kan dale haptas diktatures komuniste dhe per kete kan psu edhe internime ne Siberi tu vu ne rrezik edhe jeten e vet, gja qe ne Shqipni nuk ka ndodhe asnji here, me gjithese ndonji shkrimtar komunist, ka pretendu disa here cmimin Nobel.
Nga eksperienca personale:
Kam lexu kryevepra te shkrimtarve te mdhaj rus tue fillu nga Pushkini, Lermontovi, Cehovi, Tolstoi, Gogol, Dostojevski (qe ne periudhen e komunizmit tek ne ishte i ndalum), Maksim Gorki, Shollovi, Majkakovski dhe shume te tjere. Disisdentin e famshem Pasternak (nobelist) ruso/sovjetik nuk kam pase rast ta lexoj. Por kam pa filma te verpave te tij.
Cka kam lexu un ne frushen e shkences dhe te teknikes mund te fillojm me kimistin Mendelejev (Tabela e Mendelejevit), e cila asht baza e klasifikimit te Eelemenave ne kimi.
Edhe me shkenctart e tjera nobelista te fizikes kimiste etj etj. Un kam lexu libra shkecor te mrekullueshem rus/sovjetik si Fisher etj, qe jane perkethy ne gjuhen franceze. Me te lane pa mend.
Popull rus asht nji popull europian dhe ka pase marre-dhanje edhe kulturale me pjesen tjeter te europes. Natyrisht cdo popull ka karakteristikat e veta.
Prandej na nuk duhet te japim gjykime APRIORI tue u nise nga politika.
Edhe sot ne Rusi ka disidenta, te cilet kan kundershtu politiken e sotme ruse, kan pesu helmime me reze radio aktive, me dhunime fizike, me burgosje ne Siberi ku i kan vra ne menyre shtazore. Shembull tikpik asht disidenti rus Aleksej Navalnyj dhe mjaft te tjere.
Ndersa sot ne Shqipni NUK KA NJERZ qe ti dalin haptas kundra diktatorit te ri ishkomunist. Pse? Sepse mentaliteti i jone asht mentaliteti i nenshtrimit orjental te rranjosun ne shpirtin tone gjate pese shekujve te pushtimit aziatik, i cili e shbani identitetin e shqiptarit dhe e shkeputi per pese shekuj nga kultura europiane, sic ka thahen i persekutumi nga komunizmi, i ndjeri Profesor Sami Repishti.
Kjo shkeputje nga kultura europiane asht FATKEQESIA MA E MADHE E JONA.