Agim Vuniqi, Vashington
___
Kur dija përjashtohet dhe mediokriteti institucionalizohet
___
Kosova po përjeton një nga rëniet më të rënda të arsimit që nga paslufta. Analfabetizmi funksional po bëhet normë shoqërore, universitetet po prodhojnë diploma pa dije, ndërsa brezat e rinj po largohen nga vendi. Në këtë realitet alarmant, institucionet që do të duhej të ishin shtylla e fundit e dijes dhe mendimit kritik po shndërrohen në strehë të rehatshme për politikën e dështuar.
Në vendet ku akademia ka kuptim, akademiku nuk është funksionar dhe as pensionist i privilegjuar. Ai nuk paguhet për titullin, por vlerësohet për kontributin. Në SHBA dhe në akademitë serioze evropiane, anëtarësimi është kurorë e një karriere shkencore, jo kontratë financiare e përjetshme. Akademia jeton nga autoriteti i dijes, jo nga buxheti.
Në Kosovë, ky parim është përmbysur. Titulli akademik është shndërruar në status të garantuar dhe pagë mujore, shpesh pa asnjë lidhje me prodhim real shkencor apo ndikim shoqëror. Akademia po rrezikon të bëhet azil politik, ku figura të konsumuara nga partitë gjejnë rehabilitim moral dhe rehati ekonomike, pa dhënë asnjë kontribut të vlefshëm për arsimin, shkencën apo shoqërinë.
Kjo nuk është elitë akademike. Kjo është elitë e rreme, e prodhuar nga pushteti dhe e financuar nga qytetarët. Një elitë që hesht përballë kolapsit arsimor, që nuk prodhon ide reformuese, që nuk sfidon politikat publike, por mjaftohet me tituj, zyra dhe privilegje.
Ndërkohë, arsimi shembet. Programet janë të vjetruara, mësimdhënia është formale, dija po banalizohet. Akademia, në vend që të jetë motor reformash, është shndërruar në klub pensionistësh të graduar, i shkëputur nga realiteti brutal i shoqërisë.
Le ta themi hapur: një akademi që nuk flet kur arsimi bie, është bashkëfajtore. Një akademik që nuk kontribuon, por vetëm konsumon buxhet, nuk është autoritet intelektual, por i priviligjuar institucional. Heshtja e blerë me paga mujore është forma më e rrezikshme e korrupsionit simbolik.
Kosova nuk ka nevojë për akademi që ruajnë status quo-në. Ka nevojë për elitë intelektuale reale, të pavarur nga politika, të verifikuar ndërkombëtarisht, që flasin, kritikojnë dhe propozojnë. Akademikë që nuk vijnë nga karrikat partiake, por nga dija dhe puna shkencore.
Sepse një shoqëri pa akademi të vërtetë është e dënuar të udhëhiqet nga mediokriteti.
Dhe një akademi që shërben si azil politik nuk është institucion i dijes, por simptomë e dështimit shtetëror.
Mentaliteti sundues në Kosovë/Dardani nuk asht si mentaliteti perparimtar Prendimor, por asht nji mentalitet i trashigumë nga sunduesi aziatik 400 vjeçar turk-osman dhe nga sunduesi sllav 100 vjeçar serb.
Don kohë me ndrru mentalitet. Vetem shqiptart, të cilet kan ardhë ketu ne Prendim, kan fillu të ndjekin rrugen e perparimit.