Nga: Kolonel Dilaver Goxhaj, Tiranë
Avni Rustemi lindi në Libohovë më 22 Shtator 1885. Gjat tërë jetës së tij Avniu u shqua si patriot dhe revolucionar; në qershor më 1920, disa ditë pasi filloi Lufta e Vlorës, vrau në Paris Esat Pashë Toptanin, i cili përbënte një rrezik të dorës së parë për interest e Shqipërisë.
Më 20 prill 1924 kur akrepat shënonin 15:55, Isuf Reçi, pa i thënë asnjë fjalë Avni Rustemit, nxori pistoletën nga brezi, ia drejtoi dhe dy krisma të thata e lëkundën Avni Rustemin. Duke u mbajtur në objekte aty pranë, Avniu arriti të nxirrte nga brezi pistoletën e vet dhe të qëllojë katër herë drejt tij, por asnjë plumb nuk e preku atentatorin. Rrëmuja, klithmat dhe urdhri pa objekt i dëshmitarëve “kapeni vrasësin” ishte skena e dytë e ngjarjes. Një pellg gjaku përreth trupit të plagosur dhe zhdukja e atentatorit përbënin skenën e tretë, e cila pati si epilog vdekjen pas dy ditësh të tij, më 22 prill 1924.
Avni Rrustemi (Portret)
O AVNI RUSTEM MARINA
(Libohovë)
Telegrafët ven’ e vinë
Pjesin për Avni Rustemnë:
“Vrau Esat Pashë Zadenë.”
O Avi Rustem Marina,
Shkove burra, shkove trima,
Në Paris ç’e bërë prima:
Qëllove si vetëtima!
Që më gjasht’ e gjer më tetë,
Në këmbë e bëre nobenë,
Të mbaroje marifenë!
Marifenë ç’e mbarove,
Esat Pashën ç’e qëllove.
U ngrenë policët e ranë:
“Kush e qëlloi Pashanë?”
“Un’ e vrava qerratanë,
Se punonte propagandë
Me Serbin’ e me Junanë.”
“Avni vatan’ e nderove,
Shqipërinë e gëzove!”
AVNI Rustemn na e vranë
(Dukat – Vlorë)
Kjo Vlora këtë herë,
Bir’ i nënës , o Avni!
Të madh e vuri veremnë,
Që kur vranë deputenë,
Trimn’ e madh, Avni Rustemnë.
“Në hotel, te haje bukë,
Të mori plumbi në kukë”
Zogu me ca tradhëtarë
Avni Rustemn na e vranë.
S’do t’ja lëm’ hakën pa marrë!
Avniu e tha një fjalë:
“Vlorë të ma bëni varrë,
Bashkë me Smail Qemalë,
Të kem përkundrejt Sazanë,
Karaborun’ e limanë!”
NJË DJALË NGA LIBOHOVA
(Gjirokastër)
Një djalë nga Libohova,
djalë e deli djalë,
i mbaruari nga shkolla,
mbushi xhepat me të holla,
dhe u nis për Ingliterë,
rrovoleergjëndë e plumbaverdhë.
Më të prapë e hodhi de(t)në,
për Paris mori dervenë.
Në Paris vate qëndroi.
Esat Pashën e kërkoi.
Seç e gjeti Esat bejnë,
në hotel tek pij kafenë;
një letër ia dorëzoi;
Esat Pasha s’e peshoi,
letrën e shkretë vështroi.
– O Pasha, more Pasha,
s’ka gjë brënda letëra,
për tradhëtarë plumb aka,
po t’I dërgon nëneja,
shqipe hallemadheja.
– Aferim ! Avni, o djalë,
ç’e ngordhe Esat lugatnë.
Dual policët e thanë:
– Kush e vrau Esat Pashanë?
– Unë e vrava qerratanë,
se punoi prapagandë,
me Serbi e me Junanë,
me thes e mori paranë,
që të na shesë vatanë.
LULE, O AVNI RUSTEMI
( Tepelenë)
Mos pandeh se u harrove,
Lule o Avni Rustemi,
Në Paris vajte qëndrove,
Esat qenin e qëllove,
Të shtat ja numurove,
Shqipërinë e shpëtove.
I respektuari Kolonel!
Lexova me kujdes shkrimin e Juaj për Avni Rrustemin dhe këngët kushtuar Avniut, dhe më lanë përshtypje të thella, ndaj vendosa të jap koment.
Ju lumt mendja dhe ju lumt dora!
*
Me sa kam mësuar: Për me e vra Esat Pashën, Avni Rrustemin e kanë nxitë fjalët e “telallit” i cili me sipas porosisë se “Hanmit” të Pashës, ka piskatë nepër Tiranë dhe kur është afruar afër Hotelit e ka ndie Avni Rrustemi dhe ka dalë e e ka pyete “telallin”; – janë të vërteta këto fjalë tua: kush e vret Esat Pashën ka “alltan” sa të don,se ai ka shkue ne Pariz “me e shitë” Shqipninë” – Po, i ka thanë “Tellali” të vërteta janë, shkon e pyete “Hanmin” e Pashës! ajo me ka porositë me dal e me piskatë nepër Tiranë! Avnija ka shkue të “hanmi” dhe ajo ia ban: po unë i kam thanë “telallit” Avnija (me dy alltija në shokë) ka hyp në vaporr në Durrës dhe ka shkue në Stamboll, aty ka bujtë nji natë, e të nesermen n’sabah o hyp në ballon dhe drejt e në Pariz. Aty takon njie françez dhe e pyet, – Ku po mbahet “mexhlisi”” dhe a asht aty Esat Pasha, francezi i ka thanë: – per “mexhlis” nuk e di, a Esat Pashën e pashë qe sa hyni në Hotel. Avnija i ka thanë francezit, po unë nuk e njoh Pashën!? Francezi i ka thanë: Ai i ka nji nishan dhe nji yll e ni hanë!” Avnija ka hy në Hotel dhe aty e vret Esat Pashën…”
*
IMH