Dialogu Kosovë–Serbi, i filluar me shpresën e normalizimit të marrëdhënieve, është shndërruar në një proces të stërzgjatur pa epilog. Ajo që filloi si dialog teknik, me ndërmjetësimin e Brukselit, u kthye në një pazar politik, ku çdo marrëveshje e arritur mbart në vetvete një dështim të ri.
Në vend që të ndërtohej besimi, u ndërtuan dy realitete paralele: një Kosovë që kërkon njohje ndërkombëtare dhe një Serbi që e mohon ekzistencën e saj. Ndërmjet këtyre dy skajeve, Bashkimi Evropian luan rolin e arbitrit të lodhur, i cili mundohet të ruajë ekuilibrin pa prekur substancën.
Në dekadën e tretë të pavarësisë, Kosova gjendet në një pozitë paradoksale: e njohur nga shumica e botës demokratike, por ende e bllokuar në organizata ndërkombëtare për shkak të politikës agresive të Beogradit, që përmes aleancave me Moskën dhe Pekinin tenton të minojë subjektivitetin e saj.
Në këtë proces, Brukseli është treguar i pafuqishëm, ndonjëherë edhe hipokrit. Përpjekjet për të imponuar “normalizim pa njohje” janë në thelb mohimi i vetë shtetësisë së Kosovës. Serbia përfiton nga kjo qasje, sepse vazhdon të luajë rolin e “partnerit problematik”, por të nevojshëm për stabilitetin rajonal.
Në anën tjetër, Kosova nuk ka arritur të unifikojë qëndrimin e saj diplomatik. Përplasjet mes institucioneve, retorika nacionaliste dhe mungesa e strategjisë afatgjatë kanë krijuar përshtypjen e një shteti që reagon, por nuk vepron.
Edhe pas më shumë se një dekade negociatash, pyetjet mbeten të njëjta:
Çfarë fiton Kosova nga dialogu?
Pse Serbia shpërblehet edhe kur nuk zbaton asnjë marrëveshje?
Pse BE-ja vazhdon të jetë spektatore në shkeljen e marrëveshjeve të veta?
Në vitin 2025, këto pyetje janë më të mprehta se kurrë.
Presidenti Vuçiq ka shndërruar dialogun në instrument të politikës së brendshme serbe, duke luajtur me ndjenjat nacionaliste dhe me frikën e “humbjes së Kosovës”. Ndërsa në Kosovë, qeveritë ndërrohen, por pozicioni shtetëror mbetet i ngurtë: pa njohje, s’ka marrëveshje.
Megjithatë, realpolitika e Brukselit dhe Washingtonit është e qartë: kërkohet stabilitet, jo drejtësi historike. Kjo ka bërë që procesi të kalojë nga zgjidhja e konfliktit në menaxhimin e krizës.
Në këtë menaxhim, Serbia fiton kohë; Kosova humb durim.
BE-ja ruan fasadën e ndërmjetësit, ndërsa qytetarët humbin besimin në çdo proces që zhvillohet në emër të tyre.
Nëse dialogu vazhdon në këtë formë, ai do të mbetet një spirale e pafund që asgjëson thelbin e sovranitetit. Kosova duhet të dalë nga pozita e të kërkuarit të njohjes dhe të fillojë të imponojë respektin ndërkombëtar përmes forcimit të institucioneve, sundimit të ligjit dhe diplomacisë së mençur.
Përndryshe, dialogu do të vazhdojë të jetë vetëm një fjalë që maskon mungesën e drejtësisë dhe barazisë. Sepse pa barazi në tavolinë, çdo marrëveshje është kapitullim diplomatik.
