Marjana Bulku, Nju Jork
E vendosur në pjesën Veri- Lindore të Shqipërisë nën hijen madhështore të majës më të lartë të saj ,Malit të Korabit , Dibra zotëron në hartën e saj gjeofizike rreth 33 Monumente Natyrore të cilat duan sytë , mendjet , dashurinë dhe setin shumëplanësh të investimeve për t’ja trashëguar brezave atë çka Zoti bujarisht fali.
Që nga drunjtë (Lisi i Madh) e rrallë e të mëdhenj, tek shpellat , bjeshkët, burimet , liqenet dhe ujrat termale Dibra duket se përbën një pasuri atraktive për rajonin përreth dhe jo vetëm .
Është një hartë e larmishme monumentesh natyrore nga qyteti në periferi që nuk e di se sa vemendje ka nga hartuesit e politikave lokale të cilët jo vetëm kanë detyrë ti zbulojnë por edhe ti ruajnë, të investojnë e ti kthejnë në qendra studimi, turizmi , eksplorimi për banoret aty dhe madje edhe më gjerë .Shumë pranë qytetit ndodhet Shpella e Qytezës një shpellë karstike shumë pranë fshatit Bellovë në lartësinë 1.400 metra mbi nivelin e detit ku sipas të dhënave aty ka gjurmë të njeriut parahistorik ndaj vlerat shkencore, didaktike , ekologjike dhe kulturore i mbivendosen këtij monumenti që duhet të mbrohet nga shteti.
Le të mbetemi edhe për pak rrotull qytetit aty ku ndodhet një tjetër monument natyre i quajtur Boroviku i Begjunecit i cili konsiderohet si një pyll në një lartësi 1,300 metra mbi nivelin e detit i veshur me pisha, lajthi e plot drurë të rrallë dhe ku jetojnë mjaft kafshë që pêr zonën janë të rralla si drerët ( roe deer).
Ujrat janë një tjetër pasuri e veçantë që ia shtojnë monumentet natyrore Dibrës , e përshkruar nga Drini i Zi , e rrethuar nga male të lartë , burimet ujore duket se nuk kanë të sosur, kujtojmë këtu Ujrat Termale( Llixhat) atë mrekulli jo shteruese e kurative ujore që vërteton se Zoti ishte bujar me njerzimin duke i falur gjithçka i duhej, vijojmë me Liqenet e Kacnisë, Burimi dhe Shpella e Sopanikës,Liqeni i Zi,Sryka e Setës,Uji i Ftohtë në Vleshë,Liqenet e Famshme të Lurës, Burimet e Bellovës, etj por le të bëjmë një ndalesë tek Ujvarra e Pocestit e cila përshkon Malin e Deshatit shumë pranë Maqellarës dhe me një lartësi 1.500 metra mbi nivelin e detit .Ujrat burojnë prej guvash të thella masivesh shkēmbore gati 14 metra thellësi dhe zbresin bri faqes së malit duke dhuruar pamje mahnitëse, vlera turistike për zonën e ku zhurma e ujrave që rrjedhin pandalshëm dëgjohet edhe teksa i largohesh ujvarrës.
Nuk dihet se cili është dhe do të jetë fati i kësaj harte monumentesh, pasi edhe pse Lura konsiderohet park kombëtar , vemendja për të vlen për të dëshiruar, edhe pse njihet nga të gjithë magjia e liqeneve të saj.
Vendosja e ketyre monumenteve në Hartën e Monumenteve që mbrohen nga Shteti dhe nuk rrezikohen nga projekte dritshkurtra interesash ekonomike të momentit , partive apo aleancave fatkeqe mes tyre është detyrim patriotik dhe intelektual që vendin amë ta trashëgojmë ne dhe brezat duke ia ruajtur e zbukuruar bukuritë që ngjiten e zbresin në Rrafshin e Korabit, Grykën e Madhe të Lurës, Cirku i Kurorës së Lurës,Kodra e Parave ( Blliçe) , Gryka e Setës , Bjeshka e Zonjave ( Zimur) , Pasqyrat e Gramës , Shpella e Gurit të Kuq, , Gropa e Panairit, etj.
Janë një varg monumentesh dibrane që presin për tu vizituar, mbrojtur dhe studjuar.
Infrastruktura në zhvillim duhet të na afrojë me ta e jo ti varrosë përgjithnjë .
Lënia në harresē e këtyre pasurive për rreth një shekull është e pafalshme , uroj të ketë qenë e paqëllimshme , apo thjesht varfëri mendore pushtetarêsh , edhe pse dyshoj për këtë të fundit.
Peshkopia është ndër të paktat apo të vetmet qytete në Shqipëri që nuk e ka një park të gjelbërt ( dobësi vendimarrësish lokalë) por asaj nuk i mungon magjia e madhështisë së natyrës e cila gdhendi monumentet e saj pa lindur jeta dhe ne , e natyra duhet lexuar “ germë për germë”.
