Mr. Naim J. Krasniqi
A po kthehet drejtësia për Kosovën në një vegël politike? A është koha që
kosovarët të kërkojnë drejtësi, apo edhe të akuzojnë për padrejtësinë që po
aprovohet nga Dhoma e Specializuar në Hagë?”
Në oborrin e Bashkimit Evropian, një proces gjyqësor po sfidon
heshturazi kufijtë e sundimit të ligjit dhe besueshmërinë e drejtësisë
ndërkombëtare. Dhomat e Specializuara për Kosovën (DHSK), të vendosura në
Hagë dhe të krijuara për të trajtuar krimet e pretenduara të luftës gjatë dhe pas
Luftës çlirimtare të Kosovës, po perceptohen gjithnjë e më shumë jo si një
Gjykatë e drejtësie, por si një instrument politik me përgjegjësi të dyshimta.
Katër vite pas fillimit të procedurave, disa figura të rëndësishme politike dhe
ushtarake – përfshirë ish-presidentin e Kosovës – ndodhen ende në paraburgim
pa një vendim përfundimtar. Ndërkohë, proceset gjyqësore ecin me ritëm të
ngadaltë, dhe provat bazë mbështeten në një raport të diskredituar nga ish
senatori zviceran Dick Marty – i cili vetë është distancuar prej tij, duke
përmendur ndikime nga shërbime të huaja inteligjentee posaqerishte atij serbe.
Kjo nuk është më thjesht një vonesë procedurale – por është një çështje serioze
e etikës ligjore dhe drejtësisë së drejtë.
Situatën e rëndon edhe përjashtimi i plotë i Kosovës nga ky proces. Kjo
gjykatë, që vepron në emër të saj, nuk ka asnjë simbol të Kosovës, asnjë
përfaqësim institucional, dhe asnjë llogaridhënie ndaj autoriteteve të saj
demokratike. Kjo shkëputje nuk është vetëm simbolike – ajo minon sovranitetin
dhe krijon precedent të rrezikshëm: një drejtësi që ushtrohet mbi një popull, e jo
me të.
Kosova nuk i shmanget përgjegjësisë. Përkundrazi, ka bashkëpunuar me
çdo mekanizëm ndërkombëtar të drejtësisë që nga paslufta – nga UNMIK te
EULEX. Por kur komandantët e një lëvizjeje çlirimtare përballen me ndjekje të
tejzgjatura, ndërsa figura autoritare në rajon tolerohen apo përqafohen për hir të
“stabilitetit”, drejtësia humb kuptimin.
Mesazhi që transmetohet është shqetësues: drejtësia nuk mund të jetë
selektive. Megjithatë, DHSK rrezikojn ta kriminalizojë vetë luftën që solli
fundin e një regjimi gjenocidal. Duke e barazuar agresorin me viktimën, kjo
gjykatë rrezikon të përmbysë të vërtetën historike dhe morale.
BE-ja përballet me një dilemë serioze: a mund të promovojë sundimin e ligjit
në botë ndërkohë që lejon një gjykatë në zemër të saj të funksionojë pa
transparencë, pa proporcionalitet dhe pa mbikëqyrje demokratike? Nëse lejohet
të vazhdojë kështu, do të cenohet jo vetëm kredibiliteti i saj në Ballkan, por
edhe ai global.
Koha për një pauzë – dhe një rishqyrtim ka ardhur.
Parlamenti Evropian, Këshilli i Evropës dhe ekspertë të pavarur duhet të
ndërmarrin një rishikim gjithëpërfshirës të mandatit, metodës dhe legjitimitetit
të DHSK-së. Duhen trajtuar pyetje thelbësore:
A është paraburgimi i zgjatur në përputhje me normat ndërkombëtare?
A janë themelet ligjore të kësaj gjykate të qëndrueshme?
Dhe më e rëndësishmja: a mund të përfshihet zëri i Kosovës në një proces që
vepron në emër të saj?
A është e drejtë dhe morale që kjo Gjykatë të veprojë në emër të popullit të
Kosovës, ndërkohë që nuk u beson institucioneve të këtij shteti? Të akuzuarit që
ndodhen në paraburgim kërkojnë zëvendësimin e masës me arrest shtëpiak, por
Gjykata nuk e pranon një gjë të tillë, duke u bazuar në pretendimin se autoritetet
vendore nuk garantojnë zbatimin e duhur të kësaj mase. Kjo sjellje ngrit pyetje
të thella për raportin ndërmjet drejtësisë ndërkombëtare dhe sovranitetit të
Kosovës.
Asnjë shtet demokratik nuk duhet të përjashtohet nga një proces drejtësie që
bëhet në emër të tij. Dhe asnjë institucion gjyqësor nuk duhet të funksionojë pa
llogaridhënie.
Kosova meriton drejtësi – por drejtësi të vërtetë: të drejtë, të barabartë,
transparente dhe në përputhje me standardet ndërkombëtare. Çdo gjë më pak se
kaq e shndërron drejtësinë në kompromis politik.
Në këtë rast, heshtja nuk është neutralitet. Është bashkëfajësi.
Keto konkludime vijne duke u mbshtetur ne aktete Juridike qe ka Kosova
si dhe akte te drejtesise nderkombetare sic jane: Kushtetuta e
Republikës së Kosovës (2008) – Kosova ka një sistem juridik të pavarur dhe të funksionshëm, i cili e bën
të mundur që masat e sigurisë dhe procedurat e tjera ligjore të
respektohen pa pasur nevojë për ndërhyrje të jashtme, përveç rasteve të
veçanta. Neni 9 i Kushtetutës siguron se sovraniteti i Kosovës është i
paprekshëm, duke përfshirë këtu edhe funksionimin e institucioneve të
saj.
• Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (1950), e ratifikuar nga
Kosova në vitin 2003, përcakton të drejtat e garantuara për të gjithë
qytetarët e Kosovës, përfshirë të akuzuarit. Sipas nenit 5 të Konventës,
çdo person ka të drejtën për t’u mbrojtur nga paraburgimi arbitrar, dhe
çdo masë e ngjashme duhet të jetë e arsyeshme dhe e bazuar në ligj.
• Dokumentet e Kombeve të Bashkuara mbi Drejtësinë Penale dhe
Pavarësinë e Gjykatave – Në shumë raste, OKB-ja ka theksuar
rëndësinë që gjykatat ndërkombëtare të bashkëpunojnë me sistemet
juridike kombëtare dhe të respektojnë sovranitetin e shteteve, përfshirë
Kosovës. Si një shtet i pavarur, Kosova ka institucione që mund të
sigurojnë masat e nevojshme të sigurisë për të akuzuarit dhe për të
mbajtur një proces të drejtë.
• Përkufizimet e bashkëpunimit ndërkombëtar – Pacta Sunt Servanda,
parimi i njohur i së drejtës ndërkombëtare, thotë se marrëveshjet
ndërkombëtare, duke përfshirë krijimin e Dhomave të Specializuara të
Kosovës, duhet të përmbushen në përputhje me respektimin e sovranitetit
dhe autonomisë së shtetit të Kosovës. Ky parim kërkon që çdo vendim i
marrë nga Dhomat e Specializuara të respektojë autoritetin e
institucioneve të Kosovës
