Vuajtjet e Teodorit të Vrshacit paraqesin një simbol të qëndresës së vendosur të serbëve ndaj islamit.
Arnt Jensvoll / Document.no 12.07.2025 17:00
Përshkrimi është ndër më dramatiket në artin fetar të rajonit. Në Muzeun Kombëtar të Serbisë në Beograd, një pikturë nga viti 1595 tregon ipeshkvin serb ortodoks të Vršacit që po flakoset i gjallë nga turqit osmanë. Teodor Nestorović ishte një nga liderët e kryengritjes së Banat-it në 1594 kundër pushtimit osman.
Në bashkëpunim me rebelët lokalë serbë, ai çliroi rajonin e Vršacit. Ata qëndruan fort deri sa turqit grumbulluan 30,000 ushtarë dhe i vunë në lëvizje kundër 4,300 rebelëve. Vjetër, prehen në copa, vendosen në shkop, të flakosur të gjallë, të pjekur në shkop. Ushtria e përparuar turke e mundi rebelët serbë – në mesin e muajit korrik të atij viti Banat ishte sërish nën pushtimin turk.
Turku Sinan Pasha – i cili ishte degraduar pas suksesit të parë të rebelëve – u emërua si ai që do të udhëhiqte ndëshkimin e serbëve.
Si humbës i raundit të parë, Pasha kishte shumë për të provuar – dhe ai ishte i pamëshirshëm. Rebelët u torturuan, u spikuan, u prenë në copa, u vendosën në stake, u flaktën të gjallë, u gatuar në shpatë. Edhe gratë dhe fëmijët që nuk kishin marrë pjesë në rebelim u abuzuan seksualisht, u poshtëruan, u torturuan dhe u vranë. Shtëpitë dhe kishat serbe u dogjën.Pas disfatës dhe tërheqjes përkohshme në Transilvani, një peizazh historik në atë që tani është Rumania, Teodor mori një premtim nga turqit për amnisti dhe u kthye në Serbi.Por premtimi nuk kishte vlerë. E kapën, e flakën të gjallë dhe e djegën.
Dhimmi
Perandoria Osmane dominonte Ballkanin nga shekulli i 1300 deri në fillim të shekullit të 1900. Atje ishin të krishterët dhe hebrenjtë “dhimmi” – qytetarë jo-muslimanë – me të drejta shumë të kufizuara.Dhimmi-jët kishin në teori liri fetare përderisa paguanin jizya, një taksë për person, që u vihej nëntëndërmarrjeve jo-muslimane në territoret e drejtuara nga muslimanët.
Taksat iu jepnin atyre një të drejtë të brishtë për mbrojtje dhe për të praktikuar fenë e tyre.
Megjithatë, pavarësisht se paguanin jizya, njerëzit ishin nën presion të vazhdueshëm për t’u konvertuar në Islam, veçanërisht gjatë periudhave të paqëndrueshmërisë politike ose rebelimit. Të krishterët që refuzuan të konvertoheshin, veçanërisht udhëheqësit klerikë, shpesh i nënshtroheshin metodave ekstreme të ndëshkimit për të dhënë një shembull.
Pikturat e peshkopit Teodor të Vršacit, i cili u flak nga lëkura në vitin 1594 ose -95, i atribuohen një artisti të panjohur serb.
Martirizmi i Teodorit përshkruhet në mënyrë realiste, duar të Osmanëve e flakën lëkurën e peshkopit ndërsa ai ishte ende gjallë.
Imazhi përshkruan shtypjen brutale që krishterët përjetuan gjatë Perandorisë Osmane. Emocionalisht, qëllimi është të shmanget frika, por gjithashtu duhet të forcojë besimin dhe identitetin kombëtar nën okupimin mysliman – dhe nderimin për sakrificën e Teodorit.
Sipas historianit të artit Svetozar Radojčić, piktura të tilla shpesh ishin të porositura nga manastire ose kisha për të nderuar besimin e fortë të martirëve dhe për të inspiruar frikën ndaj Zotit dhe rezistencën ndaj myslimanëve. Në vitin 1994, Teodori u kanonizua nga Kisha Serbe Ortodokse. Dita e tij e kujtimit në kalendarin Gregorian është 29 maj.
Jo vetëm Teodori
Pjesa nga fundi i shekullit të 1500-ëve, ndoshta e pikturuar nga Niccolo Circignani në Basilica di Santi Nereo e Achilleo në Romë, na tregon osmanët duke e flakur Marco Antonio Bragadin në vitin 1571.
Të rjepësh tjetrin të gjallë nuk ishte diçka unike as për Teodorin as për serbët. Ajo ishte pjesë e brutalitetit krijues të turqve dhe në kohën tonë ka paralele me ISIS, Al Qaeda, Boko Haram etj.
Ajo kishte për qëllim atëherë si sot të përhapte frikë dhe të siguronte kontrollin musliman, veçanërisht në rajone ku të krishterët bënin rezistencë. Burimet historike dokumentojnë një numër rastesh kur osmanët e kishin zakon të ripnin të krishterët: Gjatë betejës së Sisakut (Kroaci) në vitin 1593 disa liderë të krishterë u ekspozuan ndaj dënimeve të tmerrshme, përfshirë rjepjen.
Në Shqipërinë e sotme arkivat osmane nga shekulli i 1500-ëve tregojnë se të krishterët ndonjëherë ishin rjepur ose torturuar për të detyruar konvertimin ose nënshtrimin.
Marco Antonio Bragadin, një komandant venecian, u shkul në gusht 1571 pasi Famagusta ra nën osmanët. Ai u tërhoq fillimisht me thesare me gurë në kurriz para se të lidhej me një kolonë dhe të ripej i gjallë.
Në fund, lëkura e tij u mbush dhe u ekspozua si një paralajmërim për të krishterët e tjerë. Rjepja e fundit e dokumentuar osmane e një njeriu supozohet të ketë ndodhur në shtator të vitit 1611, kur filozofi Dionysios Skylosophos u rjep i gjallë pas një rebelimi të dështuar në Ioannina(Janinë).
Turqit e mbushën lëkurën e tij me kashtë dhe e ekspozuan rreth – jo ndryshe nga çfarë miqtë e Erdoganit në Hamas janë argëtuar së fundmi.
“Drejtësia” islame ka një histori të pasur për metoda barbarike ndëshkimi, ngjarjet janë më të llojllojshme se sa rjepjet. Dhe barbaria praktikohet edhe sot.
Islamsk historie: Tyrkerne flådde levende mennesker – Document
Që osmanët ua kanë kajt nanën shqiptarëve, këtë e dijmë, që edhe tash Turqia përmes xhamijave po ua kanë nanën shqiptarëve, edhe këtë e dijmë, po ç’na intereson neve se ç’ kanë bërë osmanët në Serbi! Të dëshmojmë në që edhe ata ishin të robëruar nga osmanët! Sa keq!
A thua ndoshta osmanët, që kan rjepë serb, kan kenë osman të ndryshem nga osmant që kan vepru me shqiptartë?
(Të na falin neo osmant se po i pergojojmë gjyshat e tyne.)