Pse e ardhmja e Kosovës i takon Parlamentit, jo rrugës
____
Gati tri dekada pas konfliktit dhe pothuajse dy dekada nga shpallja e pavarësisë, Kosova gjendet në një udhëkryq kritik historik. Vala e fundit e protestave publike dhe polarizimi i skajshëm politik rreth trashëgimisë së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) dhe proceseve gjyqësore në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, shpërfaqin një sfidë më të thellë strukturore: një demokraci e re që ende po synon ta ndajë narrativën themeltare të çlirimit nga administrimi i përditshëm i një shteti modern të së drejtës.
Për vëzhguesit e jashtëm dhe ekspertët e tranzicioneve demokratike, debati i vazhdueshëm se “kush e ndërtoi Kosovën” përbën një dikotomi të rreme që pengon progresin. Realiteti historik është i ndërvarur. Liria dhe shtetësia e Kosovës nuk u realizuan në vakum, as nuk ishin produkt i një aktori të vetëm. Ato rrodhën nga një partneritet simbiotik: sakrifica sublime e popullatës dhe rezistenca e armatosur e UÇK-së në rrafshin e brendshëm, të gërshetuara me ndërhyrjen vendimtare ushtarake dhe diplomatike të NATO-s dhe Shteteve të Bashkuara në rrafshin ndërkombëtar. Pa rezistencën vendore, komuniteti ndërkombëtar nuk do të vihej në lëvizje; pa ndërhyrjen perëndimore, rezistenca vendore nuk do të mund ta mposhte një makineri brutale shtetërore.
Megjithatë, instrumentalizimi i këtij triumfi të përbashkët si mjet i përhershëm për beteja të brendshme politike paraqet një rrezik serioz për pjekurinë institucionale të Kosovës. Grupet politike që mbështeten vazhdimisht te ngjarjet e vitit 1999 për të nxjerrë kapital politik të ditës, aplikojnë një formë të vjetruar të legjitimitetit. Kur aktorët politikë e zhvendosin diskursin publik te betejat e së kaluarës sa herë që përballen me presion elektoral apo llogaridhënie ligjore, ata e bllokojnë aktivisht evoluimin e Kosovës drejt një shteti modern evropian.
Një shtet i ngritur mbi parimet e drejtësisë nuk mund ta zbatojë sundimin e ligjit në mënyrë selektive. Krijimi i Dhomave të Specializuara ishte një mekanizëm juridik i miratuar nga vetë Kuvendi i Kosovës si dëshmi e përgjegjësisë institucionale. Trajtimi i çështjeve të drejtësisë ndërkombëtare u takon ekskluzivisht juristëve dhe profesionistëve të ligjit, jo organizatorëve politikë që synojnë të manipulojnë emocionet publike. Dinjiteti i vërtetë ndaj së kaluarës tregohet duke lejuar zhvillimin e pavarur të proceseve gjyqësore, duke garantuar që faktet historike të dokumentohen përmes qartësisë juridike dhe jo përmes retorikës së rrugës.
Koston e këtij devijimi të vazhdueshëm historik e paguajnë drejtpërdrejt qytetarët e Kosovës. Çdo orë e shpenzuar duke debatuar për meritat e vitit 1999 është një orë e humbur për zgjidhjen e krizave strukturore të vitit 2026. Populli i Kosovës meriton një jetë të dinjitetshme, e cila garantohet nga spitalet funksionale, arsimi publik cilësor, gjykatat transparente, siguria në punë dhe infrastruktura e besueshme. Këta janë treguesit realë të shtetësisë, të cilët mbeten vazhdimisht në hije të politikës sentimentale.
Ka ardhur koha që Kosova ta zhvendosë energjinë e saj politike nga rruga drejt institucioneve demokratike. Në një demokraci të konsoliduar, pakënaqësitë lidhur me politikat ekonomike, reformat në shëndetësi dhe funksionimin e sistemit të drejtësisë nuk adresohen përmes populizmit apo mobilizimit masiv mbi bazën e traumave historike. Ato debatohen, ndryshohen dhe legjitimohen brenda Parlamentit.
Patriotizmi në Kosovë nuk mund të matet më me retorikën e luftës apo me meritat e së kaluarës. Ai duhet të matet me efikasitetin e shërbimeve publike, pavarësinë e gjyqësorit dhe qëndrueshmërinë e institucioneve shtetërore. Që Kosova të konsolidojë pozicionin e saj në rendin ndërkombëtar modern, udhëheqësit dhe qytetarët e saj duhet të lejojnë që historia t’u kalojë arkivave, dhe ta lenë Parlamentin të projektojë të ardhmen.
