Bajram Kabashi, Gjakovë, 12 nëntor 2025
___
INTELEKTUALËT NË EPOKËN E NDRYSHIMEVE: PRIJËS APO VËZHGUES ? A ËSHTË INTELEKTUALI SOT AKTOR AKTIV NË DREJTIMIN E SHOQËRISË, APO VETËM DËSHMITAR I NGJARJEVE TË MËDHA TË BOTËS MODERNE?
___
Tema rreth rolit të intelektualit në epokën e ndryshimeve dhe roli i tij në ndryshim epokash është një temë që kërkon sqarim të thellë, pasi roli i intelektualit të mirëfilltë në ndryshime epokash sfidohet nga rrethanat e reja. A mund të jetë qëndrimi i një intelektuali i njejt në kohën nën pushtim me kohën tjetër, rrethanat e lirisë?
Mendimi im është se në rrethanat e reja një intelektual duhet ta vëzhgoj situatën e re në aspektin e rrethanave tashmë të reja. Personalisht jam i mendimit se një intelektual duhet të ketë qëndrim të qartë e kritik rreth ngjarjeve, qoftë në rrafshin nacional apo internacional.
Intelektuali i formuar, me përgatitjen e duhur shkollore dhe sidomos me përvojën dhe vëzhgimin e zgjuar, nuk mund të heshtë në asnjë rrethanë ndaj së keqës që një mjedis, shoqëri apo popuj të ndryshëm i nënshtrohen dhunës apo diskriminimit të përditshëm, që e rrezikon ekzistencën e tij.
Më parë se një intelektual të jetë prijës, është me rëndësi që ai të jetë vëzhgues i drejtë, pasi të jeshë prijës nënkuptohet se personi me qasje kritike-intelektuale jeton në rrethana të tjera, pushtuese parasëgjithash.
Më herët në rrethana pushtimi ishin prijës të tillë Adem Demaçi, Metush Krasniqi me pararendësit apo pasuesit e tyre.
Të gjithë ata që e kundërshonin e flisnin hapur për pushtimin, këtë e bënin për ta zgjuar popullin që ai ta kuptonte se jemi të pushtuar dhe se duhet të çlirohemi.
Ndërkaq, sot kërkohet mospajtim tjetër, shpesh mospajtim që ndërlidhet me padrejtësitë dhe rrugët e këqija që mund t’i imponohen një populli.
Mendimi im është që intelektualit të sotshëm i takon të jetë vëzhgues i vëmendshëm për të gjtiha ato që ndodhin në shqoërinë e Kosovës dhe atë shqiptare në përgjithësi.
Intelektuali, prandaj, nuk guxon të heshtë për asnjë rrjedhë e kahje të gabuar, siç janë shpopullimi, papunësia, keqpërdorimi i religjionit dhe shndërrimi i tij eventual në çështje të ndonjë populli tjetër.
A kemi raste të tilla?
Konsideroj se raste që e gërryjnë dhe tjetërsojnë një shoqëri, sikurse që është shoqëria e Kosovës apo ajo shqiptare përgjithësisht, kemi jo pak.
Ne duhet ta kuptojmë e kemi të qartë se tashmë jemi pjesë e shoqërisë dhe “fshatit global”, por sikurse shumë shqoqëri e kombe të tjera që po zgjohen gjithnjë e më shumë nga efektet e globalizmit dhe multikulturalizmit të porositur, duhet t’i kthehemi vetës sonë si Arbnorë e Arbnore të Arbërisë.
Nëse “nuk jemi për vete, atëhere kush mund të jetë për ne”, është një thënia të thuash proverbiale, që ne si popull në nevojë e ndoshta pa busullën udhëheqëse, duhet ta kemi parasysh.
Në këtë këndvështrim, intelektualit shqiptar i takon të mendoj shumë për vetën e vet dhe rrezikimin e bërthamës kombëtare në rrethanat e reja të kohës moderne.
Ne duhet të mendojmë për vetën tonë shumë më shumë se që jemi duke menduar. Për ketë arsye askush nuk ka të drejtë të mbetët vetëm dëshmitar i ngjarjeve që iu nënshtrohemi.
Intelektuali duhet të mendoj më shumë për vetën e vet, për Gjakovën e vet, për shembull .
Mua më kujtohet Gjakova e paraluftës, koha kur të gjithë përpiqeshim për lirinë tonë. Koha kur i rrezikonim edhe jetët tona për lirinë e munguar.
Gjakova ishte shembëlltyrë apo ndër shembelltyrat e mëdha të vendit tonë.
Në periudhën e autonomisë Gjakova ishte një qytet me shumë fabrika dhe me shumë të punësuar. Po tash…, si është gjendja e Gjakovës…?
Për këtë duhet të mendoj intelektuali i këtij qyteti dhe ai shqiptar përgjithësisht. Gjakova kishte elita të njëmendta intelektuale, që i kanë shërbyer shumë kombit, duke ia ndriçuar rrugën e ardhmërisë.
Duke e rizgjuar e rimëkëmbur Gjakovën, ne e rimëkëmbim vetën tonë, ardhmërinë tonë.
Prandaj, Dardania jonë duhet të ketë “aktor aktiv në drejtimin e shoqërisë”, ashtu qysh thuhet dhe kërkohet në temën për të cilën shkruaj.
Globalizmi andaj nuk duhet të na lë të qetë por t’i shohim , vëzhgojmë e përcjellim efektet (shpesh edhe negative) të tij.
“Fshati global” nuk guxon të na e shkatërroj fshatin dhe qytetin tonë, cilido që të jetë ai fshat apo qytet.
Prandaj, jo vetëm Kosovës por mbarë kombit i duhen elita të mirëfillta partiake e shtetërore, jo të nacionalizmit ekstrem sikurse të ndonjë fqinji të kombit shqiptar, por të ngritura dhe që e përfaqësojnë një nacionalizëm modern, çfare tashmë vazhdojnë t’i kenë shoqëritë europiane, popujt e të cilëve tashmë janë në këmbë për ta mbrojtur vetvetën prej rrënimit të brendshëm.
Shikuar nga këndvështrimi i kthimit të domosdoshëm kah vetja, më shumë se të tjerët, më shumë se cilido komb e shoqëri europiane, shqiptarët duhet të mendojnë për vetvetën dhe të mos lejojnë asnjë shoqëri paralele që e cënon apo i del përpara ndërgjegjës kombëtare shqiptare.
Shqiptarët kurrë nuk duhet ta qesin nga mendja se u duhet një bashkëbisedim i gjithnjëshëm me udhëheqësit partiak e shtetëror, në mënyrë që ata të mos kryejnë punë e obligime të huaja që na zhbëjnë si kulturë kombëtare, pa e ditur fare se çka janë duke bërë.
Sot shpërndërrimet e popullsisve të botës janë të mëdha, pothuaj të paimagjinueshme. Janë milione njerëz në kërkim të “një strehe” nën qiell, për të cilët është krejt normale të jetojnë në kushte jo aq të mira edhe në vendet e varfëra si Kosova.
Prandaj, jo që duhet të mos jemi mikpritës, por parasëgjithash duhet të mendojmë se çka jemi duke i bërë popullit tonë që nuk po mendojmë ta rehatojmë në vendin e vet?!
Duke i pasur parasysh të gjitha rrethanat që e shquajnë kohën që jetojmë, mendoj se të jesh dëshmitar pasiv i gjithë asaj që ndodhë ndër ne, nënkupton se pajtohesh me gjendjen pa e dhënë përgjogjen e duhur për te. Prandaj, secili prej nesh që e ka ndërgjegjen dhe kurreshtjen e zgjuar, duhet të jetë aktiv si dëshmitar i krejt asaj që ndodhë dhe ta jep përgjigjen e vet për te pa pritur kalimin e kohës.
Bota më nuk është ajo që ishte, pasi në çdo çast nëse duam mund të informohemi se çka është duke ndodhur në botë. Zhvillimet marramendëse teknologjike që vazhdojnë të jenë gjithnbjë e më të avancuara, nuk na lënë indiferent për shak të informatave që na vijnë aty ku e kalojmë një pjesë të jetës, në banesat a shtëpitë tona apo kur jemi përjashta në ndeja apo sheti.
Në kohën kur bota është e përafruar në shumë aspekte, ne si komb i vogël dhe me gjeografi po ashtu të vogël në hartën e botës, duhet të mendojmë më shumë për vetën tonë.
Aq më shumë pasi vazhdojmë të jemi komb i varfër dhe nuk mund t’i përballojmë trysnitë e kohës moderne, lëvizjet e pakontrolluara dhe migrimet e porositura drejt hapësirave tona jetësore. Nuk duhet ta qesim prej mendjes se ekzistojnë forca e rrethana që mund të na rrënojnë e largojnë në format më të buta dhe të padukshme prej vendit tonë.
Kjo shprehet në mënyrën kur banorit vendës nuk i krijohet mundësi jetese dhe stabilizimi të jetës në vendin e vet, fshatin dhe qytetin e tij dhe ai detyrohet ta marrë rrugën e mërgimit.
Dikush mund të thotë se ata që migrojnë kthehen e une them se ëndërra për rikthim vazhdon ta përcjell individin vetëm në vitet e para të mërgimit, e pastaj ajo zbehet gradualisht, përderisa fëmijët rriten në një vend tjetër, aty ku i kanë kujtime me të shumëta dhe të thella se sa të prindërve të tyre.
Në kohën kur bota po pëson ndryshime marramendëse, inteligjenca shqiptare ka obligime të mëdha që t’i përcjellë rrjedhat e ndryshimeve të tilla.
Nga njerëzit tonë të vëmendshëm kërkohet që t’u dëgjohet zëri, jo duke qenë prijës, por ndërgjegjësues dhe ndriçues të gjendjes në të cilën jemi, të jenë zëra kritik që na mësojnë dhe udhëzojnë.
Prandaj, intelektuali ynë duhet të jetë aktiv dhe të na i hapë sytë e mendjen për çdo gjë që është duke ndodhur rreth nesh e kombit e shteteve të Kosovës dhe Shqipërisë.
____
Falemnderit Shoqatës së Intelektualëve “Jakova” të Gjakovës, që Sot, me 12 nëntor 2025, më ndau Çmimin “Guximi intelektual” për vitin 2024 .
Jam tejet mirënjohës…!
Ju falemnderit…!
